دو آتش‌سوزی در زنجیره دارویی کشور؛ حادثه یا خرابکاری؟!

دو حادثه در سه روز؛ زنگ خطر برای صنعت دارو

به گزارش روزنامه اینترنتی فراز صنعت داروسازی کشور در شرایطی با دو حادثه آتش‌سوزی در فاصله‌ای کوتاه مواجه شده که تأمین پایدار دارو، یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های امنیت اقتصادی و اجتماعی کشور به شمار می‌رود. چهارم آبان‌ماه، انبار شرکت دارویی ره‌آورد تأمین در شهر صنعتی کاوه ساوه دچار آتش‌سوزی شد و تنها سه روز بعد، در هفتم آبان‌ماه، حریقی در یکی از ساختمان‌های مجموعه مهر دارو در محدوده جاده مخصوص تهران-کرج رخ داد.

در حادثه نخست، محمدرضا برزگر، رئیس سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری ساوه، از اعزام نیرو‌های عملیاتی و مشارکت آتش‌نشانان شهر صنعتی کاوه و چند واحد صنعتی برای مهار آتش خبر داد. عملیات اطفای حریق پس از حدود دو ساعت به پایان رسید، اما علت وقوع حادثه و میزان خسارت در زمان انتشار گزارش همچنان در دست بررسی بود.

نکته قابل توجه اینکه ره‌آورد تأمین در اطلاعیه شفاف‌سازی خود اعلام کرد آتش‌سوزی به تولید شرکت آسیبی وارد نکرده و انبار‌های مواد اولیه، کالای در جریان ساخت و محصولات نهایی از حادثه مصون مانده‌اند. همچنین ارزیابی خسارت‌های احتمالی همچنان در جریان بوده است.

اما ماجرا به همین حادثه ختم نشد. هفتم آبان‌ماه، تصاویر گسترده‌ای از دود ناشی از آتش‌سوزی در محدوده جاده مخصوص تهران-کرج منتشر شد. سخنگوی سازمان آتش‌نشانی تهران از وقوع حریق در یک کارخانه و اعزام پنج ایستگاه آتش‌نشانی خبر داد. بر اساس توضیحات جلال ملکی، آتش‌سوزی در یک ساختمان دوطبقه در حال ساخت رخ داده بود که نمای کامپوزیت آن نیز نصب شده بود. خوشبختانه این حادثه تلفات جانی و مصدوم نداشت.

بررسی‌های دیگر نیز محل حادثه را در محدوده شرکت داروسازی مهر دارو شناسایی کرده است. البته باید توجه داشت که محل حریق، ساختمان در حال ساخت در مجموعه کارخانه بوده و تاکنون گزارشی مبنی بر آسیب به خطوط تولید یا موجودی دارویی این شرکت منتشر نشده است.

صنعت دارو خط مقدم تاب‌آوری مردم

اهمیت این دو حادثه صرفاً به وقوع آتش‌سوزی در دو واحد صنعتی بازنمی‌گردد. مسئله اصلی، جایگاه این شرکت‌ها در زنجیره تأمین دارو و حساسیت زیرساخت‌هایی است که هرگونه اختلال در فعالیت آنها می‌تواند هزینه‌هایی فراتر از خسارت مستقیم مالی به اقتصاد تحمیل کند.

ره‌آورد تأمین از شرکت‌های فعال در حوزه تولید و بسته‌بندی اشکال مختلف دارویی و مواد اولیه دارویی است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که فعالیت آن صرفاً به یک واحد تولیدی محدود نیست و زنجیره‌ای از تأمین مواد، تولید و عرضه محصولات را دربرمی‌گیرد.

از سوی دیگر، مهر دارو نیز در حوزه تولید دارو‌های انسانی فعالیت دارد و محصولاتی در گروه دارو‌های قلبی‌وعروقی، گوارشی و مسکن و ضدالتهاب در سبد محصولات آن دیده می‌شود. بنابراین، اهمیت این مجموعه‌ها را نمی‌توان صرفاً با ارزش ساختمان یا تجهیزات آسیب‌دیده سنجید؛ تداوم فعالیت آنها بخشی از ظرفیت تولید و دسترسی بازار به دارو را تشکیل می‌دهد.

در شرایطی که کشور پس از جنگ ۴۰روزه رمضان با آمریکا و اسرائیل، با تهدید‌های جدید و محاصره در مسیر‌های تجاری و لجستیکی مواجه است، هرگونه اختلال در زنجیره تأمین کالا‌های اساسی می‌تواند فشار مضاعفی به اقتصاد و خانوار‌ها وارد کند. دارو نیز به دلیل وابستگی مستقیم سلامت مردم به دسترسی مستمر به آن، جایگاهی متفاوت از بسیاری از کالا‌های مصرفی دارد.

پای خرابکاری در میان است؟

طبیعی است که وقوع دو آتش‌سوزی در فاصله سه روز، در دو مجموعه فعال صنعت دارو، پرسش‌هایی درباره احتمال خرابکاری، نفوذ یا ضعف جدی در الزامات ایمنی ایجاد کند. با این حال، صرف نزدیکی زمانی این دو حادثه برای نتیجه‌گیری درباره ارتباط آنها یا نسبت دادنشان به عوامل خارجی کافی نیست. به‌ویژه آنکه در حادثه مهر دارو، آتش‌سوزی در ساختمان در حال ساخت رخ داده است، هرچند در ره‌آورد تامین انبار مواد اولیه آتش گرفته بود.

با وجود این، انتظار می‌رود نهاد‌های امنیتی و اطلاعاتی، در کنار سازمان آتش‌نشانی و مراجع قضایی، بررسی دقیق و مستقلی درباره منشأ این حوادث انجام دهند. انتشار نتایج کارشناسی درباره علت حریق، وضعیت سامانه‌های نظارتی و ایمنی، میزان خسارت و احتمال دخالت عوامل انسانی، می‌تواند از شکل‌گیری شایعات جلوگیری کند.

به تازگی نیز سرلشکر عبداللهی رئیس ستاد کل نیروهای مسلح درباره اهمیت پدافند غیرعامل سخنرانی و اشاره کرده: «پدافند غیرعامل، هنر پیشگیری، هوشیاری وایجاد مصونیت پایدار مقابل تهدید است.» 

همزمانی اظهارات مذکور به مناسبت هفته پدافند غیرعامل و وقوع دوحادثه آتش‌سوزی در کارخانه‌های داروسازی کشور، بیش از هر زمان دیگری به اهمیت رسیدگی به اتفاقات مذکور و پیش‌بینی از حوادث احتمالی آینده می‌افزاید.