اضطراب در خاورمیانه در پی احتمال آغاز دوباره درگیری‌ها پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا

در پی شفافیت اندک از سوی واشنگتن و فضای نظامی حاکم، مردم در سراسر خاورمیانه مضطرب و سردرگم مانده‌اند و نشانه‌های مربوط به احتمال شعله‌ور شدن دوباره درگیری میان ایران و ایالات متحده را بررسی می‌کنند. یک شهروند ۳۶ ساله آمریکایی ساکن عربستان سعودی به سی‌ان‌ان گفت که فضا قطعاً تغییر کرده است و قصد دارد قبل از انتخابات میان‌دوره‌ای روز سه‌شنبه، که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا به احتمال تجدید درگیری‌ها پس از آن اشاره کرده است، این کشور را ترک کند. او افزود که مردم به طور کلی محتاط‌تر شده‌اند و شرایط شبیه یک بازی انتظار برای دیدن اتفاقات بعدی است. در خانه‌ها و محل‌های کار سراسر کشور‌های عربی خلیج فارس، سوالات فراوانی در جریان است و ساکنان به دنبال نشانه‌هایی هستند که به آنها در برنامه‌ریزی برای تعطیلی احتمالی مدارس یا اختلال در سفر‌ها کمک کند.

این درگیری در ماه فوریه و پس از حملات مشترک ایالات متحده و اسرائیل آغاز شد و در این هفته وارد هشتمین ماه خود شد؛ در حالی که هر دو طرف همچنان در یک بن‌بست پابرجا گرفتار شده‌اند و نه در مسیر دیپلماتیک پیشرفتی داشته‌اند و نه توانسته‌اند بر بن‌بست نظامی غلبه کنند. ترامپ وضوح اندکی درباره هدف نهایی خود ارائه داده و میان تهدید به حملات بیشتر و اعلام تمایل به دیپلماسی در نوسان بوده است. در مقابل، ایران تلاش کرده بازدارندگی خود را نشان دهد و اعلام کرده است که اکنون تسلیحاتی در اختیار دارد که قادرند اهداف بیشتری را مورد اصابت قرار داده و خسارات سنگین‌تری نسبت به قبل وارد کنند. میانجی‌گری‌ها ادامه دارد، اما دستیابی به موفقیت به این بستگی دارد که حداقل یکی از طرفین خطوط قرمز خود را نادیده بگیرد. ترامپ پیش‌تر در شبکه‌های اجتماعی ادعا کرده بود که واشنگتن پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای به ایران حمله نخواهد کرد؛ موضوعی که خود به عاملی برای نگرانی مداوم نسبت به اقدامات پس از انتخابات بدل شده است. حسن الحسن، پژوهشگر ارشد سیاست خاورمیانه در مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک، به سی‌ان‌ان گفت که ایالات متحده به این حس اضطراب منطقه‌ای دامن می‌زند، زیرا مدام سیگنال می‌دهد که دور جدیدی از تشدید تنش ممکن است قریب‌الوقوع باشد، اما تشخیص تاکتیک‌های فشار از سیگنال‌های واقعی دشوار شده است.

علاوه بر این، ماندن بنیامین نتانیاهو در سمت نخست‌وزیری، علی‌رغم از دست دادن اکثریت در انتخابات اخیر، به احساس احتمال تشدید درگیری دامن زده است. در نبود شفافیت، ساکنان منطقه اغلب به شایعات یا گزارش‌های جابجایی نیرو‌ها در شبکه‌های اجتماعی تکیه می‌کنند. فرماندهان نظامی ایران طی یک ماه گذشته در پیام‌های عمومی خود اعلام کردند که انبار‌های بزرگی از تسلیحات جدید ایجاد کرده‌اند. یک مقام ارشد امنیتی در تهران به سی‌ان‌ان گفت که ایران تلاش خواهد کرد زیرساخت‌هایی فراتر از تأسیسات نفتی، از جمله هوش مصنوعی را هدف قرار دهد و هشدار داد که در صورت ازسرگیری درگیری، این نبردی طولانی و جنگ شگفتی‌ها خواهد بود. روز شنبه نیز رهبر ایران دستور داد که به هر تهدید جدیدی پاسخی بدون محدودیت جغرافیایی داده شود.

نیرو‌های کار خارجی که به دلیل فرصت‌های اقتصادی به کشور‌های خلیج فارس جذب شده بودند، دهه‌ها در ثباتی نسبی زندگی کردند، اما این امنیت با آغاز حملات و پاسخ‌های موشکی و پهپادی ایران به شهر‌های عربی دستخوش تغییر شد. در این ماه، گزارش شد که خانواده‌های دیپلمات‌های آمریکایی به آرامی خروج از منطقه را آغاز کرده‌اند. همچنین گزارش‌های آسوشیتدپرس درباره اعزام هزاران نیروی آمریکایی به منطقه، اضطراب‌ها را افزایش داده است. در عربستان سعودی، جایی که پس از تشدید حملات انصار الله رویداد‌های بزرگ لغو و دفاتر دورکار شدند، ساکنان اعلام کردند که نگران فشار ناشی از بازگشت به جنگ هستند. در ابوظبی، دو شرکت نفتی آمریکایی به دلیل نگرانی‌های امنیتی حضور مدیران خود را در یکی از بزرگ‌ترین کنفرانس‌های نفتی لغو کردند، هرچند برگزارکنندگان اعلام کرده‌اند که این نشست هفته آینده با حضور گسترده شرکت‌ها برگزار می‌شود. در بحرین نیز شهروندان اعلام کردند که همچنان تأثیرات روانی و اضطراب حملات گذشته را احساس می‌کنند.

با وجود نگرانی‌ها، تحرکات دیپلماتیک آرامی طی هفته گذشته وجود داشته است. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، نامه‌ای به محسن رضایی، مقام ارشد امنیتی ایران فرستاد که طبق اعلام رسانه‌های ایرانی در حال بررسی است. ترامپ ادعا کرد که این نامه مربوط به درخواست اقلام پزشکی بوده، اما این اقدام امید‌ها به گشایش دیپلماتیک را زنده نگه داشته است. مقامات ایرانی برای گفت‌و‌گو‌ها در قطر حضور دارند و این کشور نقش میانجی را ایفا می‌کند، هرچند اعلام شد هیئت آمریکایی روز شنبه در دوحه حضور نداشته است. تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه و فرستاده ویژه در امور سوریه و عراق، به سی‌ان‌ان گفت که ممکن است گام‌های چشمگیری ظرف دو هفته آینده برداشته شود و طرفین به یک وقفه موقت نزدیک هستند، هرچند موضوع اعتماد تعیین‌کننده است. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در نشستی در آتلانتا ادعا کرد که اگر راه‌حل دیپلماتیکی وجود داشته باشد واشنگتن از آن استقبال می‌کند و مذاکرات هرگز متوقف نشده است، اما تأکید کرد که هر راه‌حلی نباید امنیت ملی آمریکا یا نگرانی‌ها پیرامون برنامه هسته‌ای ایران را نادیده بگیرد. مقامات ایرانی اعلام کرده‌اند که به دنبال دیپلماسی هستند، اما اعتمادی به توقف حملات ندارند؛ چراکه در گذشته حین مذاکرات نیز هدف حمله قرار گرفته‌اند. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس که هدایت مذاکرات با آمریکا را بر عهده دارد، تأکید کرد که شرایط ایران مکرراً و به وضوح به میانجی‌ها اعلام شده و رویکرد هویج و چماق هیچ تأثیری بر ایران ندارد و پیشرفت تنها زمانی حاصل می‌شود که بر سر شروط هفت‌گانه ایران توافق صورت گیرد.