تلاش‌های نتانیاهو برای بقا در قدرت؛ آزمونی سخت برای هوش سیاسی نخست‌وزیر اسرائیل

برای بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، گردهم آوردن یک ائتلاف حکومتی جدید پس از انتخابات بدون نتیجه اسرائیل مانند چیدن یک پازل با قطعات ناسازگار خواهد بود. آقای نتانیاهو، طولانی‌ترین رهبر در مسند قدرت اسرائیل، زمین را از دست داد و حزب لیکود او نتوانست نزدیک به یک‌ششم کرسی‌های خود را در پارلمان حفظ کند و ائتلاف تندرو او با کاهش بیشتری در سهم خود مواجه شد. اما برخلاف انتظار برخی ناظران سیاسی، لیکود همچنان با ۲۷ کرسی به عنوان بزرگ‌ترین حزب ظاهر شد. اگر آقای نتانیاهو موفق شود از رئیس‌جمهور اسرائیل برای تلاش جهت تشکیل دولت چراغ سبز دریافت کند که در این مقطع قطعی نیست، به ۶۱ کرسی برای حفظ قدرت نیاز خواهد داشت. برای انجام این کار، او باید راهی برای گسترش ائتلاف احزاب ملی‌گرای راست افراطی و یهودی ارتدوکس افراطی خود پیدا کند؛ شاید با جذب حداقل هشت نفر از نمایندگان جداشده از بلوک اپوزیسیونی که سوگند خورده‌اند او را از قدرت برکنار کنند. یا اینکه او می‌تواند تلاش کند یک دولت وحدت ملی با گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد ارتش اسرائیل و رئیس حزب یشار (بزرگ‌ترین حزب در ائتلاف ضدنتانیاهو) ایجاد کند. برای دستیابی به هر یک از این اهداف، آقای نتانیاهو ۷۷ ساله باید از دهه‌ها هوش پارلمانی و سرمایه سیاسی خود بهره ببرد. او همچنین باید بر میراث نارضایتی‌هایی که طی دوران کشمکش‌های سیاسی و به گفته منتقدان خیانت‌ها از خود به جا گذاشته، غلبه کند.

بلوک نخست‌وزیر اکنون پنج کرسی بیشتر از بلوک اصلی اپوزیسیون یعنی ائتلاف متنوع سیاسی احزاب یهودی به رهبری آقای آیزنکوت را کنترل می‌کند. اما اگر آقای آیزنکوت با دو حزب عمده عربی که با آقای نتانیاهو نیز مخالفند شریک شود، این ائتلاف می‌تواند اکثریت راحتی معادل ۶۷ کرسی را برای به دست گرفتن قدرت به دست آورد. برخی احزاب یهودی در اپوزیسیون تاکنون این گزینه را رد کرده‌اند، اما آقای آیزنکوت همچنان ممکن است کسی باشد که نخستین شانس را برای تشکیل دولت دارد. آقای آیزنکوت در گذشته و در روز‌های پس از حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ به رهبری حماس به اسرائیل، با آقای نتانیاهو همکاری کرده و برای هدایت درگیری در غزه به کابینه جنگ اضطراری او پیوست. شریک سیاسی آقای آیزنکوت در آن زمان، بنی گانتز، دیگر رئیس پیشین ارتش و مخالف آقای نتانیاهو نیز به کابینه جنگ پیوست. هر دوی آنها هشت ماه بعد، ناامید از آنچه شکست آقای نتانیاهو در طراحی راهبرد خروج برای جنگ و برنامه دیپلماتیک برای آینده غزه می‌خواندند، از دولت خارج شدند. آقای نتانیاهو هیچ مسئولیتی در قبال شکست اسرائیل در جلوگیری از حمله ۷ اکتبر نپذیرفت و به جای آن ژنرال‌های خود را مقصر دانست. آقای آیزنکوت که پسری را در جنگ غزه از دست داد، آقای نتانیاهو را لایق ماندن در سمت خود ندانست و حزب یشار را برای برکناری نخست‌وزیر تأسیس کرد. در سال‌های پیشین، آقای نتانیاهو استراتژی متفاوتی را اتخاذ کرده بود و تلاش می‌کرد احزاب میانه‌رو را وارد ائتلاف‌های خود کند. یوهان پلسنر، رئیس انституت دمکراسی اسرائیل، گفت که این مکانیزمی بود که به او اجازه می‌داد اگر تصمیمات میانه‌روی اتخاذ می‌کرد که برای حوزه انتخابیه او محبوب نبود، مسئولیت را متوجه دیگران کند. بسیاری از اسرائیلی‌ها مایلند شاهد یک دولت وحدت ملی باشند. تشکیل چنین دولتی با حزب آقای آیزنکوت و احتمالاً دیگران در اپوزیسیون ممکن است مستلزم آن باشد که آقای نتانیاهو جنجالی‌ترین سیاست‌های خود مانند برنامه دولت برای اصلاحات قضایی را کنار بگذارد.

آقای نتانیاهو حکومت تندرو خود را چهار سال پیش زمانی تشکیل داد که احزاب جریان اصلی پس از متهم شدن او در سال ۲۰۱۹ به اتهامات فساد که او آنها را رد کرده است، از نشستن در ائتلاف با او خودداری کردند. برخی منتقدان می‌گویند که آقای نتانیاهو بیش از حد به سمت راست حرکت کرده است تا راه بازگشتی ببیند. بن کاسپیت، تحلیلگر سیاسی و زندگینامه‌نویس آقای نتانیاهو، روز پنج‌شنبه در روزنامه عبری מעריב نوشت که نتانیاهو یک دموکرات سکولار و لیبرال است و حداقل در ابتدا چنین بود. او خاطرنشان کرد که نخست‌وزیر بار‌ها در گذشته انعطاف‌پذیری و عمل‌گرایی ایدئولوژیک از خود نشان داده است. او پرسید که آیا او در دوران سالمندی قادر است دوباره ارزش‌هایی را که در آنها پرورش یافته است در آغوش بگیرد و پاسخ داد که نمی‌داند و باور آن را دشوار می‌داند. تلاش‌های پیشین آقای نتانیاهو برای کار با میانه‌رو‌ها پایان خوشی برای آنها نداشته است. در سال ۲۰۱۴، آقای نتانیاهو وزیران دارایی و دادگستری میانه‌روی خود را برکنار کرد، سپس انحلال پارلمان را مهندسی کرد و انتخابات زودهنگام را به امر آورد. در سال ۲۰۲۰، بنی گانتز، یک چهره میانه‌رو، برای مبارزه با بیماری همه‌گیر کووید-۱۹ وارد یک دولت وحدت ملی در یک توافق تقسیم قدرت با آقای نتانیاهو شد. آن دولت هفت ماه بعد، پس از آن که آقای نتانیاهو توافق‌هایی را که با آقای گانتز به عنوان شرط پیوستن به دولت انجام داده بود نقض کرد، سقوط کرد. آقای گانتز و حزبش از آن زمان حمایت زیادی را از دست داده‌اند که اندکی پیش از رأی‌گیری از رقابت انتخاباتی کناره‌گیری کرد. گادی ولفسفلد، استاد ارتباطات سیاسی در دانشگاه رایشمن در هرتسلیا، گفت که نمی‌داند آیا نتانیاهو اکنون می‌تواند کسی را متقاعد کند که به او بپیوندد یا خیر، زیرا این خودکشی سیاسی است.

اگر آقای نتانیاهو به دنبال جدا کردن نمایندگان از بلوک آقای آیزنکوت باشد، دو حزب راست‌گرا یعنی «بی‌تسا» و «یسرائیل بیتنو» هر دو از نظر ایدئولوژیک گزینه‌های مناسبی به نظر می‌رسند. اما رهبران آنها یعنی نفتالی بنت و آویگدور لیبرمن همکاران پیشینی هستند که به دشمنان سرسخت تبدیل شده‌اند و روابط آنها با نخست‌وزیر رو به وخامت گذاشته است. آقای بنت دو دهه پیش زمانی که رهبر لیکود در اپوزیسیون بود، به عنوان رئیس دفتر آقای نتانیاهو کار می‌کرد. آقای لیبرمن به هدایت آقای نتانیاهو به سمت نخستین پیروزی او در سال ۱۹۹۶ کمک کرد و مدیرکل دفتر نخست‌وزیری شد. آقای لیبرمن در اواخر دهه ۱۹۹۰ بر سر یک بی‌احترامی شخصی جدایی زشتی با آقای نتانیاهو داشت و لیکود را ترک کرد تا حزب خود را تأسیس کند. آقای لیبرمن متعاقباً به ائتلاف‌های به رهبری نتانیاهو پیوست، اما از پنج دولت استعفا داد یا اخراج شد. آقای لیبرمن در سال ۲۰۱۸ دولت را سرنگون کرد و از سیاست نرم در برابر حماس شکایت کرد و سپس از همکاری با آقای نتانیاهو پس از یک رشته انتخابات بدون نتیجه خودداری کرد. آقای لیبرمن با قرار دادن خود به عنوان یک سکولار، سوگند یاد کرد که به ائتلاف‌هایی که شامل متحدان ارتدوکس افراطی آقای نتانیاهو یا آنچه لیبرمن «مسیح‌گرایان» می‌نامد، بپیوندد. یک روز پیش از انتخابات، آقای لیبرمن از دادستان کل خواست تا آقای نتانیاهو را به ظن خیانت بازجویی کند و او را متهم کرد که تلاش می‌کند برای به تأخیر انداختن انتخابات، یک رویارویی نظامی جدید با ایران به راه بیندازد. آقای بنت در سال ۲۰۲۱ در راس یک دولت کوتاه‌مدت ضدنتانیاهو که شامل احزابی از سراسر طیف سیاسی از جمله یک حزب محافظه‌کار اسلامی عربی بود، نخست‌وزیر شد. آقای نتانیاهو نظر پایین خود را درباره آقای بنت در زندگینامه سال ۲۰۲۳ خود با عنوان «بی‌بی: داستان من» ابراز کرد و نوشت که اگرچه او خود را به عنوان جناح راستی نشان داد، اما به تدریج فهمیدم که این یک ظاهر توخالی است و او تشنه شهرت و قدرت است. تحلیلگران سیاسی می‌گویند اگر آقای نتانیاهو نتواند یک ائتلاف حکومتی تشکیل دهد، روی این حساب می‌کند که هیچ‌کس دیگری نیز قادر به انجام آن نخواهد بود. در همین حال، آقای نتانیاهو رئیس یک دولت موقت باقی می‌ماند و ممکن است ترجیح دهد منتظر انتخابات دیگری بماند. پلسنر گفت که این یک نتیجه نسبتاً خوب برای نتانیاهو خواهد بود و اپوزیسیون ممکن است بار دوم برای بسیج حامیان خود سخت‌تر عمل کند، و افزود که انتخابات دیگر ممکن است فرصتی برای نتانیاهو باشد تا عملکرد خود را بهبود بخشد.