مقایسه دیوار حائل اسرائیل با دیوار برلین؛ ساختاری که بیش از چهار برابر طولانی‌تر است و زندگی فلسطینی‌ها را مختل کرده است

در کرانه باختری اشغالی، مانعی از جنس بتن و فنس، فلسطینی‌ها را از زمین‌ها، خانواده‌ها و شهر‌های مجاورشان جدا کرده است. اسرائیل ساخت دیوار حائل خود را در سال ۲۰۰۲ آغاز کرد. این دیوار که برای امتداد ۷۱۲ کیلومتری (۴۴۲ مایلی) برنامه‌ریزی شده بود، به جای امتداد در امتداد مرز با اسرائیل، در اعماق اراضی فلسطینی امتداد می‌یابد. دادگاه بین‌المللی دادگستری در سال ۲۰۰۴ آن را غیرقانونی اعلام کرد. تاریخ امروز بار معنایی ویژه‌ای دارد؛ سی‌وهفت سال پیش در تاریخ ۹ نوامبر ۱۹۸۹، دیوار برلین سقوط کرد. این دیوار که در سال ۱۹۶۱ توسط آلمان شرقی برای جلوگیری از فرار شهروندانش به غرب ساخته شد، برلین غربی را در محاصره‌ای ۱۵۵ کیلومتری (۹۶ مایلی) قرار داد و شهر و مردم آن را به مدت ۲۸ سال از یکدیگر جدا کرد.

از سال ۲۰۰۳ تاکنون، فلسطینی‌ها همین تاریخ را به عنوان روز بین‌المللی اقدام علیه دیوار اسرائیل گرامی می‌دارند؛ دیواری که بیش از چهار برابر طولانی‌تر از دیوار برلین است و ساخت آن همچنان ادامه دارد. در مناطق شهری، دیوار‌های بتنی آن به ارتفاع حدود ۹ متر (۳۰ فوت) می‌رسد که بیش از دو برابر ارتفاع دیوار برلین است. اما این دیوار فراتر از یک سازه فیزیکی، در کنار شبکه گسترده‌تری از ایست‌های بازرسی، موانع جاده‌ای، دروازه‌ها و مجوز‌ها فعالیت می‌کند که تردد فلسطینی‌ها را در سراسر قلمرو اشغالی محدود می‌سازد.

بر اساس آمار‌های دفتر هماهنگی کمک‌های بشردوستانه سازمان ملل متحد (OCHA)، تا ماه آوریل حدود ۴۵۶ کیلومتر (۲۸۳ مایل) یعنی ۶۴ درصد از مسیر برنامه‌ریزی‌شده این دیوار ساخته شده است. حدود ۸۵ درصد از آن به جای خط سبز (خط آتش‌بس سال ۱۹۴۹ که اسرائیل را از کرانه باختری جدا می‌کند)، در داخل کرانه باختری امتداد یافته است. این مسیر تعیین می‌کند کدام جوامع، جاده‌ها و زمین‌های کشاورزی از محیط اطراف خود جدا شده‌اند. در برخی مناطق شهری، این مانع یک دیوار بتنی است و در مناطق دیگر از فنس، جاده‌های گشتی، خندق‌ها و سایر زیرساخت‌های امنیتی تشکیل شده است.

برای فلسطینی‌ها، مقایسه با برلین حامل پیامی آشکار است. یک فعال فلسطینی در بیر نبالا به الجزیره گفت: «مهم نیست موانع چقدر بلند باشند، آنها سقوط خواهند کرد. همان‌طور که دیوار برلین سقوط کرد، دیوار فلسطین نیز سقوط خواهد کرد.» تأثیر این دیوار فراتر از خود سازه است؛ مسیر آن جوامع فلسطینی را از شهر‌های همجوار، محل کار و زمین‌های کشاورزی جدا کرده و معیشت و زندگی روزمره را مختل می‌سازد. بیش از ۱۴ هزار فلسطینی بین دیوار و خط سبز در منطقه‌ای موسوم به «منطقه حائل» زندگی می‌کنند و برای رسیدن به خدمات اولیه، بازار‌ها و خویشاوندان خود در آن سوی دیوار، باید از ایست‌های بازرسی عبور کنند.

کشاورزان از جمله آسیب‌پدیدترین اقشار هستند. بر اساس گزارش دفتر هماهنگی کمک‌های بشردوستانه سازمان ملل، حدود ۱۵۰ جامعه فلسطینی در این منطقه زمین دارند و دسترسی به آنها به اخذ مجوز، هماهنگی قبلی با مقامات اسرائیلی و عبور از دروازه‌های کشاورزی تعیین‌شده وابسته است. حدود ۶۲ دروازه از این دست در امتداد دیوار وجود دارد و بیشتر آنها در بیشتر ماه‌های سال بسته می‌مانند. در جریان برداشت زیتون در سال ۲۰۲۵، ۷۴ درصد از آنها تنها در تعداد محدودی از روز‌ها باز شدند. در قلقلییا، دیواربخش عمده‌ای از شهر را احاطه کرده و آن را از جوامع مجاور و زمین‌های اطراف جدا نموده است.

این دیوار فراتر از تردد، نحوه ارتباط جوامع با زمین‌هایشان را تغییر می‌دهد. این مانع تنها بخشی از یک شبکه بسیار گسترده‌تر است که تردد فلسطینی‌ها را در سراسر کرانه باختری محدود می‌کند. تا ماه دسامبر، دفتر هماهنگی کمک‌های بشردوستانه ۹۲۵ ایست‌بازرسی، دروازه جاده‌ای، تپه‌های خاکی و سایر موانع را در کرانه باختری و قدس شرقی اشغالی ثبت کرده است که تردد حدود ۳.۴ میلیون فلسطینی را محدود ساخته و آنها را ناچار به طی مسافت‌های طولانی برای رسیدن به محل کار، مدرسه، بیمارستان و سایر خدمات می‌کند. این شبکه شامل ۸۹ ایست‌بازرسی دائمی، ۲۱۸ ایست‌بازرسی جزئی، ۲۳۲ دروازه جاده‌ای، ۱۶۷ تپه خاکی، ۱۱۴ مسدودکننده خطی و ۱۰۵ مسدودکننده جاده‌ای است. ایست‌های بازرسی و دروازه‌های جاده‌ای اکنون نزدیک به ۶۰ درصد از این موانع را تشکیل می‌دهند.

عبور از خود دیوار مستلزم اخذ مجوز است. از مجموع ۱۳ ایست‌بازرسی آن، تنها سه مورد توسط فلسطینی‌های دارای کارت شناسایی کرانه باختری و مجوز‌های صادر شده توسط اسرائیل برای ورود به قدس شرقی و اسرائیل قابل استفاده است. سازمان ملل اعلام کرده است که دریافت این مجوز‌ها دشوار بوده و بسیاری از آنها از زمان حملات هدایت‌شده حماس به جنوب اسرائیل و آغاز جنگ در غزه در اکتبر ۲۰۲۳ لغو یا معلق شده‌اند. این دیوار صد‌ها کیلومتر امتداد دارد، اما تأثیر آن را نمی‌توان تنها با فاصله اندازه‌گیری کرد؛ بلکه این تأثیر در زمین‌های کشاورزی محروم، جوامع جداشده و ایست‌بازرسی‌های میان مردم و مقاصدشان سنجیده می‌شود.