توقف حملات ترامپ در جنگ علیه ایران به اندازه حملات جدید پرهزینه است

در حالی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، گام‌های بعدی خود در جنگ علیه ایران را می‌سنجد، تولیدکنندگان انرژی در خلیج فارس با واقعیت وضعیت «نه جنگ، نه صلح» انطباق یافته‌اند؛ شرایطی که عملیات آنها را پرهزینه‌تر و پرریسک‌تر کرده است. حتی بدون ازسرگیری نبرد‌های تمام‌عیار، این هزینه‌های اضافی می‌تواند به حفظ کف قیمتی برای بهای جهانی نفت کمک کند. پرسش این است که این تعادل متزلزل تا چه زمانی می‌تواند دوام بیاورد. بهای نفت خام برنت شاخص روز سه‌شنبه برای نخستین بار از اواخر اوت به زیر ۹۰ دلار در هر بشکه رسید و کاهش بیش از ۲۰ درصدی خود را نسبت به اوج اخیر ۱۱۸ دلار در ۳۰ اکتبر تمدید کرد؛ چرا که سرمایه‌گذاران با توجه به شکست سنگین حزب جمهوری‌خواه در انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره، احتمال تشدید بزرگ دیگر در منازعه ایالات متحده و ایران را کمتر ارزیابی می‌کنند. ترامپ روز دوشنبه با اعلام اینکه پس از درخواست‌های متحدان خلیج فارس از اقدام نظامی جدید علیه ایران خودداری خواهد کرد، این دیدگاه را تقویت کرد. با این حال، ارتش ایالات متحده به تقویت نیرو‌های خود در خاورمیانه ادامه می‌دهد. تلاش‌های میانجی‌گرانه به رهبری قطر و پاکستان نیز همچنان ادامه دارد، هرچند واشنگتن و تهران در مورد برخی از پیچیده‌ترین مسائل، به‌ویژه برنامه هسته‌ای ایران، بسیار دور از یکدیگر به نظر می‌رسند. این امر نشان می‌دهد که تعلیق فعلی ترامپ در اجرای حملات بزرگ ممکن است به معنای پایان قریب‌الوقوع درگیری نباشد. در عوض، این اقدام می‌تواند یک توقف تاکتیکی باشد؛ زیرا ترامپ در حال ارزیابی این مسئله است که آیا دور دیگری از حملات هوایی می‌تواند موضع واشنگتن را در پیگیری توافقی مطلوب برای پایان دادن به این جنگ که اکنون وارد نهمین ماه خود شده، بهبود بخشد یا خیر. منازعه با شدت کم به وضعیت عادی جدید خاورمیانه تبدیل می‌شود، حتی در شرایطی که صادرات نفت خام این منطقه رو به بهبود است.

جریان نفت خام خارج‌شده از خلیج فارس در ماه‌های اخیر بازگشت چشمگیری داشته است. بر اساس داده‌های کپلر، تردد از تنگه هرمز از ابتدای اکتبر به طور میانگین به ۱۰.۵ میلیون بشکه در روز رسیده است. اگرچه این رقم هنوز پایین‌تر از میانگین پیش از جنگ یعنی ۱۳.۵ میلیون بشکه در روز قرار دارد، اما به طور قابل توجهی از پایین‌ترین سطح اختلال فاصله گرفته و رشد کرده است. علاوه بر این، با احتساب مسیر‌های جایگزینی که تنگه هرمز را دور می‌زنند، کل میانگین صادرات نفت خام خلیج فارس از ابتدای اکتبر به ۱۶.۷ میلیون بشکه در روز رسیده که بسیار نزدیک به سطح ۱۷ میلیون بشکه‌ای پیش از جنگ است. این بهبود، همگام با لحن ملایم‌تر ترامپ، توضیح می‌دهد که چرا بهای نفت خام در هفته گذشته با چنین کاهشی روبه‌رو شد. با این حال، این امر تمایز مهمی را پنهان می‌کند: خطر یک جنگ تمام‌عیار دیگر کاهش یافته، اما هزینه همزیستی با درگیری موجود از بین نرفته است. ادعای حملات ایران به کشتی‌هایی که از تنگه هرمز عبور می‌کنند به رویدادی تقریباً روزمره تبدیل شده است. سازمان بین‌المللی دریانوردی از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه تا ۹ نوامبر، وقوع ۱۳۱ حادثه تأییدشده را در نزدیکی این آبراه باریک ثبت کرده است. این رقم در ماه اکتبر به ۳۵ مورد رسید که بالاترین آمار ماهانه در طول جنگ است. رقم واقعی احتمالاً بیشتر است، زیرا مالکان کشتی‌ها اغلب حوادثی را که خسارت کم وارد کرده یا خسارتی نداشته گزارش نمی‌کنند. صادرکنندگان نفت و گاز طبیعی مایع خلیج فارس با اعزام نفتکش‌ها به صورت کاروان از تنگه هرمز، بهره‌گیری از مسیر‌های باریک نزدیک به سواحل عمان تحت حفاظت نیروی دریایی ایالات متحده و انجام انتقال کشتی به کشتی واکنش نشان داده‌اند تا آسیب‌پذیری هر شناور محدود شود. در حالی که این فرایند پیچیده عمل می‌کند، اما با بهای سنگینی همراه است. هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه تقریباً ۱۰ برابر سطوح پیش از جنگ باقی مانده است. تا زمانی که واشنگتن و تهران به توافقی پایدار دست پیدا نکنند، دلیلی وجود ندارد که انتظار داشته باشیم این هزینه‌ها از بین بروند.

تولیدکنندگان خلیج فارس در حال عادی‌سازی شرایط استثنایی هستند. در حالی که وضعیت عادی جدید نشان‌دهنده تاب‌آوری فوق‌العاده صنعت نفت خلیج فارس است، بر شکنندگی تعادل کنونی نیز تأکید دارد. برای چندین دهه، اختلال مداوم در کشتیرانی تنگه هرمز رویدادی دور از ذهن، اما به لحاظ تئوریک فاجعه‌بار قلمداد می‌شد. با این حال تولیدکنندگان نشان دادند که می‌توانند با راه‌حل‌های ابتکاری خود را تطبیق دهند. اما سازگاری با یک بحران همانند حل‌وفصل آن نیست. در حال حاضر انگیزه‌های فراوانی برای ادامه هدف قرار دادن کشتی‌های عبوری از هرمز وجود دارد. در شرایطی که محاصره صادرات نفت ایران اقتصاد آن را زیر فشار گذاشته، اما دولت تهران هیچ نشانه‌ای از تمایل به مصالحه در خطوط قرمز خود نشان نمی‌دهد. تهران ارزیابی می‌کند که می‌تواند بیش از واشنگتن دوام بیاورد، به‌ویژه پس از شکست سنگین حزب جمهوری‌خواه در هفته گذشته. واشنگتن تا چه زمانی آماده است بار مالی و نظامی محافظت از تردد در تنگه هرمز را به دوش بکشد؟ محیط «نه جنگ، نه صلح» همچنین بازسازی زیرساخت‌های آسیب‌دیده انرژی خلیج فارس در جریان درگیری را مختل می‌کند؛ به‌ویژه در عربستان سعودی که همچنان با حملات انصار الله یمن مواجه است. شرکت‌های مجری انگیزه اندکی برای پیگیری تعمیرات دائمی و پرهزینه خواهند داشت که می‌تواند به سادگی اهداف جدیدی ایجاد کند؛ بنابراین احتمالاً راهکار‌های کوتاه‌مدت غلبه خواهند کرد.

این شرایط ترامپ را با انتخابی دشوار روبه‌رو می‌سازد. انتخابات میان‌دوره‌ای پیام روشنی درباره هزینه سیاسی یک جنگ نامحبوب فرستاد. اما آیا واشنگتن مایل به پذیرش توافقی است که کار چندانی برای مهار برنامه هسته‌ای تهران انجام ندهد و این ایده را تقویت کند که ایالات متحده جنگ را باخته است؟ اگر در هفته‌های آینده پیشرفت دیپلماتیک ملموسی حاصل نشود، ترامپ ممکن است به این نتیجه برسد که ازسرگیری حملات بهترین شانس را برای تقویت موضع ایالات متحده در مذاکرات ایجاد می‌کند. با این حال، اقدام نظامی چنانچه ضربه‌ای قاطع وارد نکند، دور دیگری از نبرد‌ها می‌تواند مواضع تهران را مستحکم‌تر کرده و دستیابی به توافق را دشوارتر سازد؛ بنابراین خطر صرفاً جهش مجدد قیمت نفت به دلیل نبرد‌های تازه نیست؛ بلکه خطر اصلی آن است که خاورمیانه وارد وضعیتی پایدارتر و فرساینده‌تر شود: منازعه‌ای به اندازه کافی شدید که دریانوردی را ناامن، بیمه را گران و زیرساخت انرژی را آسیب‌پذیر نگه دارد، اما به اندازه کافی مهارشده که جهان بیاموزد چگونه با آن زندگی کند.