گزینه‌های جانشینی همتی در وزارت اقتصاد

روز ۱۲ اسفندماه سال گذشته برای دولت نوپای مسعود پزشکیان روز سرنوشت‌سازی بود. عبدالناصر همتی، وزیر پیشین امور اقتصادی و دارایی به بهانه‌ی گران‌تر شدن دلار و سکه در بازار، در صحن علنی مجلس استیضاح شد. در لحظه‌ی استیضاح، نرخ دلار در بازا آزاد حدود ۹۲ هزار تومان و قیمت سکه بهار آزادی حدود ۷۵ میلیون تومان بود. امروز، بیش از یک ماه از پس گرفتن رأی اعتماد نمایندگان از وزیر اقتصاد گذشته و نرخ دلار در کانال ۱۰۳ هزار و سکه در محدوده ۹۲ میلیون تومان قرار گرفته است.

به عبارت دیگر، اقتصاد کشور در یک ماه گذشته از پیچ حساس تعطیلات پرخبر نوروز بدون حضور وزیر اقتصاد در کابینه عبور کرد و نگاهی به تحولات بازار‌های مختلف از جمله بازار بورس، ارز و طلا در این مدت، نشان می‌دهد که برایند تحلیل و تصمیم طیف غیرهمسو با دولت چهاردهم در نهایت نه تنها به نفع اقتصاد تمام نشده بلکه آثار مخربی را نیز در مدت کوتاه برجای گذاشته است. با این حال، به فرض آنکه «گذشته‌ها گذشته» باشد، حال زمان آن فرا رسیده که نگاهی به گزینه‌های احتمالی جانشینی وزیر اقتصاد بیندازیم.

همچنین بخوانید:

چراغی که از دفتر معاون اول سبز شد

چند روز پس از استیضاح وزیر پیشین اقتصاد، گمانه‌زنی‌هایی از چند گزینه احتمالی جایگزینی در محافل خصوصی مطرح شد. یکی از این گزینه‌های احتمالی، «سیدکامل تقوی‌نژاد»، دبیر فعلی هیأت دولت بود. طبق شنیده‌های خبرنگار فراز، تقوی‌نژاد پیش از معرفی عبدالناصر همتی در شهریورماه نیز تلاش زیادی برای مطرح شدن به عنوان وزیر پیشنهادی اقتصاد کرده بود.

با استیضاح همتی، نام تقوی‌نژاد دوباره به عنوان گزینه احتمالی وزرات اقتصاد مطرح شد. این‌بار، اما دبیر هیأت دولت نام دیگری را نیز به عنوان حامی اصلی خود به یدک می‌کشد. شنیده‌ها حاکی از این است که «محمدرضا عارف»، معاون اول مسعود پزشکیان، به عنوان حامی اصلی سیدکامل تقوی‌نژاد، از صدارت او در ساختمان وزارت اقتصاد استقبال می‌کند. این شنیده‌ها با انتشار تصاویر تحویل خزانه به عارف قوت گرفت. در بازدید آخر سالِ معاون اول از خزانه‌داری کل کشور، سیدکامل تقوی‌نژاد نیز حضور داشت.

همراهی عارف توسط تقوی‌نژاد در وزارت اقتصاد، به شائبه‌ها قوت بخشید. با این حال، مدرک تحصیلی او «برنامه‌ریزی اجتماعی» و «مدیریت سیستم‌ها» است و همین به عنوان یک مانع جدی در راه صدراتش مطرح می‌شود. او پیش از این، مدیرعاملی بانک سپه، ریاست سازمان امور مالیاتی کشور و مدیرکلی در مجموعه وزارت کشور، وزارت جهاد سازندگی و سازمان ثبت احوال کشور را در کارنامه ثبت کرده است.

مدیر احمدی‌نژاد، سوپاپ اطمینان فرزین در تیم اقتصادی پزشکیان؟!

«سید شمس‌الدین حسینی»، نماینده و رییس کمیسیون اقتصادی مجلس از دیگر نام‌هایی است که به عنوان گزینه احتمالی وزارت اقتصاد مطرح شده است. او وزیر اقتصاد دولت دوم «محمود احمدی‌نژاد» بود و دارای مدرک دکتری اقتصاد از دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران است.

از جمله نقاط عطف کارنامه شمس‌الدین حسینی، اجرای طرح و قانون «هدفمندسازی یارانه‌ها» در دولت دهم بود. نزدیکی او با «محمدرضا فرزین» نیز دقیقا در همین دوره شکل گرفت. فرزین در سال ۱۳۸۸، با حکم حسینی، وزیر وقت اقتصاد به معاونت اقتصادی این وزارت‌هانه منصوب شد. در جریان اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها نیز، محمدرضا فرزین با توصیه حسینی و موافقت هیأت دولت، با حکم معاون اول وقت به دبیری ستاد هدفمند کردن یارانه‌ها منصوب شد.

آشنایی حسینی، رییس فعلی کمیسیون اقتصاد مجلس با محمدرضا فرزین، رییس فعلی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران را می‌توان از علت‌های اصلی سطح پایین تنش میان مجلس و بانک مرکزی عنوان کرد. حال که نام شمس‌الدین حسینی بار دیگر به عنوان گزینه احتمالی وزارت اقتصاد مطرح شده، به نظر می‌رسد که از حمایت فرزین در بانک مرکزی برخوردار است. چرا که راه‌یابی احتمالی حسینی به وزارت اقتصاد، بانک مرکزی را با پایگاه فرماندهی اقتصادی دولت یکدست و همانگ کرده و رییس کل بانک مرکزی را نیز تا حدود زیادی از پیامد‌های پیش‌رو در امان نگاه می‌دارد.

حرف اول و آخر: فن‌سالاری

با وجود همه نام‌هایی که در یک ماه اخیر مطرح شده‌اند، نام یک شخصیت تکنوکرات همچنان به طور مشترک بین تمام محافل به عنوان مطلوب‌ترین گزینه برای تصدی وزارت اقتصادی مطرح می‌شود: علی طیب‌نیا.

طیب‌نیا، وزیر اقتصاد دولت نخست حسن روحانی و شهره به «آقای ضد تورم» است. او وزارت اقتصاد را با تورم ۳۵ درصدی در سال پایانی محمود احمدی‌نژاد تحویل گرفت و در کمتر از یک سال، نرخ تورم را به حدود ۱۵ درصد رساند. نرخ تورم سالانه در سال‌های بعدی وزارت طیب‌نیا نیز به ترتیب ۱۱.۹، ۹.۰ و ۹.۷ درصد بود.

علی طیب‌نیا در ایام انتخابات اخیر ریاست جمهوری، به عنوان مشاور اقتصادی مسعود پزشکیان به افکار عمومی معرفی شد. با پیروزی پزشکیان در انتخابات، نام طیب‌نیا ابتدا به عنوان معاول اول رییس جمهوری و سپس به عنوان وزیر احتمالی اقتصاد مطرح شد. با این حال، طبق شنیده‌های فراز، او تمایلی به حضور در این جایگاه‌ها نداشت. با استیضاح وزیر اقتصاد دولت چهاردهم، اما نام او دوباره به عنوان گزینه احتمالی مطرح شد. با این وجود با استناد به گفت‌وگوی اخیر «محمدجواد ظریف»، گویا حضور طیب‌نیا در مجموعه دولت با موانعی از درون دولت چهاردهم مواجه بوده است. البته به جز مشتی شنیده، اطلاع دقیقی از موانع یادشده در دست نیست، اما باید دید که تا چه حدودی می‌توانند از پررنگ‌تر شدن احتمال وزارت طیب‌نیا جلوگیری کنند.

«حجت‌الله صیدی»، رییس فعلی سازمان بورس و اوراق بهادار از دیگر چهره‌های متخصص در امور اقتصادی است که به عنوان گزینه احتمالی وزارت اقتصاد مطرح شده است. طبق شنیده‌ها، مطرح شدن نام صیدی تا حدود زیادی استقبال بدنه وزارت اقتصاد را به همراه داشته است.

با توجه به نام‌های مطرح‌شده تا امروز، به نظر می‌رسد که جدال اصلی بین دو چهره با کارنامه‌ی نه چندان مطلوب-یکی نزدیک به چهره‌های اصلاح‌طلب و یکی برآمده از خاستگاه محمود احمدی‌نژاد- و دو چهره دیگر از نهله‌ی فن‌سالاری و تخصص است. با فرض صحت این اسامی به عنوان گزینه‌های احتمالی وزارت اقتصاد، باید دید تصمیم مسعود پزشکیان برای پر کردن صندلی این وزارت‌خانه چه خواهد بود.