موضع مشترک چین، روسیه، ایران و طالبان در مورد پایگاه بگرام

پس از آنکه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری ایالات متحده، از تلاش دولتش برای بازپس‌گیری پایگاه هوایی بگرام در شرق کابل خبر داد، مقام‌های روسیه، چین و ایران هم‌راستا با موضع‌گیری طالبان، با این تصمیم مخالفت کردند.

این سه کشور که از زمان خروج آمریکا از افغانستان با طالبان روابط نزدیکی برقرار کرده‌اند، هرگونه اقدام آمریکا برای بازپس‌گیری بگرام را نقض حاکمیت و تجاوز آشکار خواندند و در مواضعی هم‌راستا تاکید کردند که از استقلال و حاکمیت ملی افغانستان حمایت می‌کنند.

ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه، روز پنجشنبه دهم مهرماه در نشستی در مسکو، با اشاره به تهدید ترامپ مبنی بر «اتفاق‌های بد» برای افغانستان در صورت واگذار نکردن پایگاه بگرام، گفت: «واشینگتن به‌خوبی می‌داند مردم افغانستان که آزادی خود را در مبارزه با نیرو‌های ناتو به دست آورده‌اند، در برابر هشدارها، حاکمیت ملی خود را قربانی نخواهند کرد.»

او همچنین یادآور شد که آمریکا در سال ۲۰۲۱، تحت رهبری دولت بایدن از افغانستان عقب‌نشینی کرد و اکنون در تلاش است تا به شکلی دیگر، حضور نظامی خود را در این کشور احیا کند.

زاخارووا پایگاه بگرام را «دارایی ارزشمند» برای واشینگتن توصیف کرد که قصد بازپس‌گیری آن را دارد.

در همین حال علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، در گفت‌و‌گو با صداوسیما، موضع طالبان در رد درخواست ترامپ برای بازگشت به بگرام را «پاسخی قاطع» دانست و گفت: «زورگویی آمریکا در منطقه دیگر جواب نمی‌دهد و برایش پرهزینه خواهد بود.»

او با اشاره به موضع وزیر خارجه طالبان، تاکید کرد که طالبان صراحتا اعلام کرده است حتی یک وجب از خاک افغانستان را به آمریکا نمی‌دهند.

فرستاده ویژه چین در امور افغانستان نیز در نشستی که هفته گذشته در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد با حضور نمایندگان ایران، پاکستان و روسیه برگزار شد، در بیانیه‌ای بر «احترام به حاکمیت، استقلال و تمامیت ارضی افغانستان» تاکید کرد و مخالفت کشورش را با ایجاد پایگاه‌های نظامی متعلق به «کشور‌هایی که مسئول وضعیت کنونی افغانستان‌اند»، بیان کرد.

سخنگوی وزارت خارجه چین نیز پیش‌تر در واکنش به موضع دونالد ترامپ در بازپس‌گیری بگرام گفته بود چین به‌طور قاطع با هرگونه تلاش برای ایجاد پایگاه نظامی در افغانستان یا منطقه از سوی کشور‌هایی که در بحران افغانستان نقش داشته‌اند، مخالف است. سخنگوی وزارت خارجه چین تاکید کرده بود که طالبان به عنوان حاکمان افغانستان، در مورد بگرام و دیگر مسائل مرتبط با این کشور تصمیم می‌گیرند و چین به آن احترام می‌گذارد.

در حالی که در میان مقام‌ها و کارشناسان آمریکایی دیدگاه‌های مختلفی در مورد اهمیت بازپس‌گیری پایگاه بگرام وجود دارد، مقام‌های طالبان بر ایستادگی مقابل هرگونه اقدام آمریکا تاکید کرده‌اند. در نخستین واکنش، ذبیح‌الله مجاهد، در بیانیه‌ای گفت بگرام بخشی از خاک افغانستان است و طالبان در برابر هیچ‌گونه فشار یا تهدیدی، حاکمیت ملی خود را واگذار نخواهد کرد.

روز جمعه ۱۱ مهر، حمدالله فطرت، معاون سخنگوی طالبان، ویدیویی را در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرد که در آن گروهی از اعضای طالبان سرودی با عبارت «دوباره [حمله]انتحاری می‌کنیم» می‌خوانند. این ترانه به زبان پشتو و در مورد مقاومت علیه اقدام نظامی در افغانستان است و اعضای طالبان با یادآوری از چند مهاجم انتحاری این گروه که سال‌های گذشته کشته شدند، می‌گویند در صورت نیاز، بار دیگر به حملات انتحاری روی خواهند آورد.

پیش از این تاجمیر جواد، معاون اداره استخبارات (اطلاعات) طالبان نیز در یک سخنرانی در کابل تاکید کرده بود که اگر آمریکا به افغانستان حمله کند، با بستن بمب به بدنش حمله انتحاری انجام خواهد داد.

در همین حال گزارش‌هایی از اقدام طالبان برای تخلیه خانه‌های روستا‌های اطراف پایگاه بگرام منتشر شده است. بر اساس این گزارش‌ها که منابع رسمی هنوز آن را تایید نکرده‌اند، طالبان به ساکنان روستا‌های اطراف پایگاه بگرام یک ماه مهلت داده‌اند خانه‌هایشان را ترک کنند.

هرچند هنوز نشانه‌ای از اقدام نظامی ایالات متحده برای بازپس‌گیری پایگاه بگرام مشاهده نشده است، برخی کارشناسان آمریکایی با تاکید بر اهمیت بازپس‌گیری پایگاه بگرام، از موضع ترامپ در این مورد حمایت کرده‌اند. لوک کافی، عضو ارشد اندیشکده هدسون، در مطلبی که در مجله د هیل منتشر شد، نوشت که بگرام مزایای زیادی برای ایالات متحده دارد و «حدود ۷۵ درصد ذخایر مواد معدنی کمیاب، ۷۰ درصد ذخایر اثبات‌شده نفت و ۶۵ درصد ذخایر اثبات‌شده گاز طبیعی در شعاع پروازی هشت ساعته از بگرام قرار دارند.»

لوک کافی در این مقاله نوشت: «برای آمریکا، داشتن جای پا در بگرام در دوران رقابت قدرت‌های بزرگ مزایای زیادی دارد. افغانستان با ایران در غرب و چین در شرق هم‌مرز است و در جنوب پاکستان و سپس هند قرار دارد. در شمال نیز آسیای مرکزی قرار دارد که روسیه در تلاش برای گسترش نفوذ خود در آنجا است.»

این پژوهشگر اندیشکده هدسون با اشاره به احتمال اقدام نظامی آمریکا برای بازپس‌گیری بگرام نوشت: «هیچ‌کس انتظار ندارد که نیرو‌های آمریکایی به زودی بازگردند، اما در سال ۲۰۰۱ هم هیچ‌کس انتظار مداخله را نداشت. اگر شرایط ایجاب کند که آمریکا دوباره وارد عمل شود، داشتن پایگاهی زمینی بسیار ارزشمند خواهد بود.»