نقش کانال‌های مجازی در انحراف بازار خودرو/ صنعتی که از مسیر تولید تا دلالی تغییر مسیر داد

صنعت خودرو در سال‌های اخیر فراز و فرودهای زیادی را تجربه کرده است. در دهه‌های گذشته، این صنعت یکی از بهترین و سودآورترین صنایع کشور برای اقتصاد محسوب می‌شد. اما این روزها، صنعت خودرو به محلی برای کسب سود دلالان و واسطه‌گران تبدیل شده است؛ سودی که از جیب تولیدکننده خارج می‌شود و به مصرف‌کننده نیز نمی‌رسد، بلکه در میانه مسیر، واسطه‌گران آن را به جیب می‌زنند.

از حدود سال ۱۳۹۸، خودرو از کالای مصرفی به کالای سرمایه‌ای تبدیل شد. این اتفاق پس از تورم‌های افسارگسیخته ناشی از تحریم‌های گسترده و جهش‌های ارزی در کشور رخ داد؛ رخدادی که برای تولیدکنندگان این صنعت جز ضرر و زیان، دستاوردی نداشته است.

چگونه خودرو به کالای سرمایه‌ای تبدیل شد؟

مردم ایران در دهه‌های گذشته از فعال‌ترین اقشار در تولید و اقتصاد کشور بوده‌اند، اما طی سال‌های اخیر از مسیر تولید فاصله گرفته و غالباً سرمایه‌های خود را به جای تولید، در مسیر واسطه‌گری به کار گرفته‌اند.
بی‌تردید تورم، از دلایل اصلی این تغییر رفتاری است؛ اما نمی‌توان تأثیر کانال‌ها در فضای مجازی را در این روند نادیده گرفت.

کانال‌هایی در فضای مجازی، به‌ویژه در تلگرام، که اغلب توسط افرادی فاقد صلاحیت اقتصادی و نگاه بلندمدت به منافع ملی اداره می‌شوند، به جای تشویق مردم به سرمایه‌گذاری در تولید، آنان را به خرید خودرو برای سفته‌بازی ترغیب می‌کنند.

هشت میلیون متقاضی برای ۸۰ هزار خودرو؟

به تازگی ثبت‌نام خرید خودرو توسط یکی از خودروسازان کشور برگزار شد و حدود ۸ میلیون نفر برای تنها ۸۰ هزار خودرو ثبت‌نام کردند. آیا واقعاً کشور به ۸ میلیون خودرو برای مصرف نیاز دارد؟ قطعاً خیر. در خوش‌بینانه‌ترین حالت، حتی با افزایش توان مالی مردم، نیاز سالانه کشور به خودرو حدود ۱.۵ میلیون دستگاه است.

اما به دلیل راهنمایی‌های اشتباه این کانال‌ها، مردم به این سمت سوق پیدا کرده‌اند.
به عنوان مثال، اخیراً این کانال‌ها به مردم توصیه کرده‌اند که به دلیل افزایش قیمت دلار در بازار، سراغ خرید خودروهایی بروند که هنوز افزایش قیمت نداشته‌اند.

قیمت کارخانه‌ای خودروها با وجود رشد نرخ ارز، افزایش چندانی نداشته است؛ به طوری که سایپا در سال جاری با نظر شورای رقابت تنها ۱۵ درصد قیمت محصولات خود را اصلاح کرد و ایران‌خودرو که به این رقم تمکین نکرد، ۲۵ درصد قیمت محصولات خود را بالا برد.

بازار در دستان کانال‌های مجازی

طی هفته‌های اخیر، بازار خودرو جهت دیگری به خود گرفته و فاصله قیمت بازار و کارخانه به‌شدت افزایش یافته است. این وضعیت به بازار سیگنال داده که «سودهای میلیونی» به آن بازگشته و دلالان می‌دانند که می‌توانند از عطش خرید مردم برای حفظ ارزش پول‌شان بهره‌برداری کنند.

امروز دیگر دلالان در بازار حضور فیزیکی ندارند، بلکه در کانال‌های تلگرامی عرض‌اندام می‌کنند. این افراد، مردم را به سمت خرید هیجانی خودرو هدایت می‌کنند.

سود دلالان، زیان مردم و تولیدکننده

در بلندمدت، سیگنال‌های کانال‌های تلگرامی نمی‌تواند سودی واقعی برای مردم ایجاد کند؛ بلکه تنها به افزایش قیمت در بازار خودرو و در نتیجه، سود بیشتر برای دلالان منجر می‌شود. در حالی‌که طی سال‌های اخیر، بازدهی بازارهای سرمایه‌گذاری دیگر در کشور بیش از خودرو بوده است.

برای نمونه، سهام برخی از هلدینگ‌های بزرگ کشور طی چهار سال اخیر بیش از پنج برابر شده است، اما خودرو بازدهی به‌مراتب کمتری داشته؛ چراکه ذات خودرو، کالایی مصرفی است نه سرمایه‌ای.

مقاومت دلالان در برابر اصلاح قیمت کارخانه

این کانال‌ها با تکیه بر قدرت مخاطبان خود، هر زمان که قیمت کارخانه‌ای خودروها قصد دارد به قیمت بازار نزدیک شود، موجی از هجمه‌ها علیه خودروسازان به راه می‌اندازند. زیرا در صورت نزدیک شدن قیمت کارخانه به بازار، دلالان دیگر نمی‌توانند از جیب تولیدکننده، سهامدار و مصرف‌کننده سود کسب کنند.

نزدیکی قیمت کارخانه به بازار باعث می‌شود مصرف‌کننده بتواند با خیال راحت از تولیدکننده خرید کند و هزینه کمتری نسبت به بازار بپردازد. از سوی دیگر، تولیدکننده نیز به دلیل سودآوری بیشتر، تولید را توسعه می‌دهد؛ در نتیجه با افزایش تیراژ و بهبود کیفیت، در نهایت مصرف‌کننده و اقتصاد ملی منتفع خواهند شد.

زیان سهامداران، سود دلالان

سهامداران ایران‌خودرو و سایپا نیز به دلیل اختلاف فاحش قیمت کارخانه و بازار و در نتیجه زیان این دو خودروساز، شاهد کاهش ارزش سهام خود هستند. تنها گروهی که از این اختلاف سود می‌برد، دلالان و واسطه‌گران خودرو هستند که کنترل فضای مجازی را نیز در دست دارند.

ولع خرید و شکل‌گیری تقاضای کاذب

ایجاد اشتیاق و ولع خرید در میان مردم، سبب شکل‌گیری تقاضاهای کاذب می‌شود؛ اتفاقی که می‌تواند فشار مضاعفی بر تولید خودرو وارد کند، به‌ویژه بر خودروهایی که هنوز تجاری‌سازی نشده و در کف پارکینگ خودروسازان قرار دارند.

وقتی مردم می‌بینند خودرو با تأخیر به دستشان می‌رسد، احساس می‌کنند از کسب سود جا مانده‌اند و همین موضوع باعث می‌شود صدای نارضایتی‌ها و شکایت‌ها روزبه‌روز بلندتر شود.