آیا پس از سفر نخست وزیر اسرائیل به سوریه اشغالی، احتمال توافق منتفی است؟

حضور بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، در کنار سربازان اسرائیلی در سرزمین‌های اشغالی غیرقانونی در جنوب سوریه، دمشق را خشمگین کرده و تردید‌های بیشتری را در مورد امکان توافق امنیتی بین دو کشور ایجاد کرده است.

سفر روز چهارشنبه نتانیاهو - که با همراهی چند تن از مقامات ارشد او انجام شد - نشان می‌دهد که او علیرغم تشویق ایالات متحده، قصد ندارد از موضع سختگیرانه خود در قبال سوریه دست بردارد.

پیش گفتار

اسرائیل پس از جنگ ۱۹۶۷، بلندی‌های جولان سوریه را تصرف کرد و از آن زمان تاکنون آن را در اختیار داشته است. با این حال، پس از سقوط بشار اسد، رئیس جمهور برکنار شده سوریه در دسامبر ۲۰۲۴، اسرائیل توافق ۱۹۷۴ را نقض کرد و دوباره به خاک همسایه خود حمله کرد و زمین‌های بیشتری را در امتداد مرز به عنوان بخشی از یک «منطقه حائل»، از جمله قله استراتژیک و حیاتی کوه هرمون، اشغال کرد.

اسرائیل پیش از سقوط بشار اسد به جای تلاش برای شروع مسیری جدید با سوریه، بمباران‌های خود را دو برابر کرده و تعداد حملات خود را در سال جاری افزایش داده است، از جمله در دمشق، پایتخت سوریه که منجر به کشته شدن چندین سرباز سوری و هدف قرار گرفتن وزارت دفاع این کشور شده است.

پس از دیدار اوایل این ماه احمد الشرع «محمد جولانی»، رئیس جمهور «بدون انتخابات» جدید سوریه، با دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، متحد کلیدی اسرائیل در کاخ سفید، امید‌ها برای دستیابی به توافق بالا بود. الشرع پیش از این تأیید کرده بود که مذاکرات مستقیم با اسرائیل برای دستیابی به یک توافق دائمی در جریان است.

«و اما اوایل این هفته، شبکه تلویزیونی کان اسرائیل به نقل از یک مقام ناشناس دولت اسرائیل اعلام کرد که مذاکرات به بن‌بست رسیده است. پس چه چیزی و چرا اشتباه پیش رفت؟ و آیا سفر نتانیاهو به سرزمین‌های اشغالی سوریه نشان می‌دهد که او قصدی برای دستیابی به توافق ندارد؟»

اسرائیل در سوریه چه می‌کند؟

وقتی تانک‌های اسرائیل برای اولین بار در دسامبر ۲۰۲۴ وارد سوریه شدند، حضور خود در خاک سوریه را حدود ۴۰۰ کیلومتر مربع (۱۵۵ مایل مربع) گسترش دادند، از جمله کوه هرمون که از آنجا می‌توان بر جنوب سوریه و شمال اسرائیل اشراف داشت.

نتانیاهو این تهاجم را «موضع دفاعی موقت» توصیف کرد. با این حال، با گذشت زمان، هم موضع اسرائیل در مورد بلندی‌های جولان و هم لفاظی‌های آن تثبیت شده است، به طوری که اسرائیل کاتز، وزیر دفاع، در ماه مارس گفت که اسرائیل به اشغال بخش‌هایی از سوریه برای «مدت زمان نامحدود» ادامه خواهد داد.

اسرائیل همچنین تصمیم گرفته است خود را به عنوان مدافع اقلیت‌های قومی دروزی و کرد در برابر دولتی که سعی در «افراطی» جلوه دادن آن دارد، معرفی کند.

چرا مذاکرات به بن‌بست رسید؟

هیچ یک از دولت‌ها در مورد دلیل توقف مذاکرات بیانیه‌ای منتشر نکرده‌اند.

با این حال، شبکه تلویزیونی «کان» اسرائیل به نقل از منابع ناشناس دولتی مدعی شد که مذاکرات پس از آن شکست خورد که اسرائیل از خروج نیروهایش از خاک سوریه بدون آنچه «توافق جامع صلح» نامیده، خودداری کرد.

جزئیات اینکه منظور اسرائیل از «توافق جامع صلح» چیست، مشخص نیست.

خبرگزاری رویترز گزارش داد: که در آخرین لحظه، اسرائیل درخواستی را مطرح کرد که مذاکره‌کنندگان آن را «کریدور بشردوستانه» می‌نامیدند و امکان دسترسی بین اسرائیل و استان سویدا در جنوب سوریه که جمعیت زیادی دروزی دارد را فراهم می‌کرد.

به گفته یک منبع، یکی از اصول اصلی پیشنهاد اسرائیل، حفظ یک کریدور هوایی به ایران از طریق سوریه بود که امکان حملات آینده اسرائیل به ایران را فراهم می‌کرد.

پس چرا نتانیاهو و دیگران از منطقه حائل بازدید کردند؟

نتانیاهو به سربازان اسرائیلی گفت که حضور آنها در خاک سوریه از «اهمیت فوق‌العاده‌ای» برخوردار است و افزود که هدف آنها در آنجا «حفاظت از متحدان دروزی ما» حیاتی است.

اهداف نهایی اسرائیل در سوریه چه می‌تواند باشد؟

به نظر می‌رسد اسرائیل در برخورد با همسایگانش از دستورالعمل‌های همیشگی خود پیروی می‌کند - استفاده از زور، پرسیدن سوال بعداً و امتناع از مصالحه.

اسرائیل خود را قوی‌ترین قدرت نظامی منطقهمی داند ، اما همچنین معتقد است که با تهدیدات وجودی رو‌به‌رو است و بنابراین عمدتاً نمی‌خواهد توافق‌هایی را انجام دهد که به گمانش به نفع رقبا خواهد بود. در اصل، اسرائیل ترجیح می‌دهد به جای معامله، تجارت را از طریق زور اسلحه انجام دهد.

اسرائیل علاوه بر ادامه اشغال غیرقانونی خاک سوریه، به اشغال خاک لبنان و حملات علیه همسایه خود، علیرغم ورود به آتش‌بس در نوامبر ۲۰۲۴، ادامه داده است.

الیا ایوب، نویسنده، محقق و بنیانگذار پادکست «آتش این تایمز»، اوایل امسال در گفت‌و‌گو با الجزیره گفت: «اسرائیلی‌ها معتقدند که داشتن همسایگان ضعیف‌تر، مانند کشور‌هایی که واقعاً قادر به عملکرد نیستند، برای آنها مفید است، زیرا در این زمینه، آنها قوی‌ترین بازیگر هستند.»

اینکه آیا این به معنای تقسیم سوریه است یا صرفاً حفظ یک منطقه حائل بزرگ، مشخص نیست - و شاید با توجه به چگونگی پیش رفتن اوضاع مشخص شود.