کاهش نگران‌کننده سن ابتلا به سرطان در ایران؛ روزانه ۳۹۰ ابتلا و ۲۰۰ مرگ

افزایش نرخ ابتلا به سرطان در ایران طی سال‌های اخیر جامعه پزشکی را نگران کرده و اکنون صدای هشدار در این زمینه، از دیگر بخش‌های حکومت جمهوری اسلامی نیز برخاسته است. بسیاری از متخصصان این روند را «زنگ خطر جدی برای آینده سلامت ایرانیان» می‌دانند؛ هشداری که همزمان با تشدید آلودگی‌های محیطی، کاهش سن مصرف دخانیات و بحران دسترسی به دارو ابعاد گسترده‌تری پیدا کرده است.

در تازه‌ترین واکنش رسمی، حسین امامی‌راد نماینده چناران، طرقبه، شاندیز و گلبهار، در نامه‌ای خطاب به مسعود پزشکیان، تشکیل کارگروه ملی پیشگیری و کنترل سرطان را ضروری دانسته و خواستار گسترش غربالگری رایگان، ارتقای دسترسی بیماران به داروهای استاندارد و تقویت اقدامات پیشگیرانه شده است.

او در این نامه، با استناد به داده‌های وزارت بهداشت، نوشته است که روزانه نزدیک به ۳۹۰ نفر در ایران به سرطان مبتلا می‌شوند و حدود ۲۰۰ نفر جانشان را از دست می‌دهند؛ عددی که او آن را معادل «سقوط یک هواپیمای مسافربری در هر روز» توصیف کرده است.

امامی‌راد فهرست بلندبالایی از عوامل تشدید سرطان ارائه کرده است: دخانیات، آلودگی آب و هوا، مصرف سموم کشاورزی پرخطر، تغذیه ناسالم، کم‌تحرکی، چاقی، استرس و ضعف سیاست‌های پیشگیرانه. بخشی از این عوامل، به‌ویژه آلودگی‌های محیطی، محصول مستقیم سیاست‌گذاری و ساخت‌وسازهای بی‌ضابطه است. همین موضوع باعث شده است برخی کارشناسان تاکید کنند که دولت‌ها در ایران در افزایش نرخ سرطان نقش مستقیم داشته‌اند، نقشی که با کاهش نظارت، رهاسازی منابع طبیعی و بی‌توجهی به استانداردهای زیست‌محیطی تشدید شده است.

ایران در آستانه سبقت از میانگین جهانی

آنچه دامنه نگرانی‌ها را وسیع‌تر کرده، شتاب رشد ابتلا است. بنا بر برآوردهای رسمی، ایران طی ۱۵ سال آینده در شاخص‌های ابتلا و مرگ‌ومیر ناشی از سرطان از میانگین جهانی عبور خواهد کرد؛ روندی که اگر مدیریت نشود تصویر سلامت شهروندان را دگرگون می‌کند.

مدیر مرکز بیماری‌های غیرواگیر وزارت بهداشت آبان امسال اعلام کرد که تا سال ۲۰۴۰ نرخ ابتلا به سرطان در جهان ۱.۵ برابر اما در ایران ۱.۹ برابر و نرخ مرگ‌ومیر ناشی از سرطان در جهان ۱.۶ برابر و در ایران ۲ برابر خواهد شد. اگر امروز روزانه ۲۰۰ نفر به‌دلیل سرطان جانشان را از دست می‌دهند، در سال ۲۰۴۰ این عدد ممکن است به ۴۰۰ نفر در روز برسد، یعنی ۱۴۶ هزار مرگ در سال.

بحران دارویی و افزایش ابتلای کودکان؛ حلقه گم‌شده نظام سلامت

برآوردهای رسمی نشان می‌دهد سالانه حدود سه هزار کودک زیر ۱۵ سال در ایران به سرطان مبتلا می‌شوند، و عمدتا به سرطان‌های لوسمی لنفوبلاستیک حاد، تومورهای مغزی، سرطان کلیه و تومورهای بدخیم سیستم عصبی مرکزی. این آمار هم علت کاهش میانگین سنی ابتلا را توضیح می‌دهد و هم نشان می‌دهد بحران سرطان تنها یک چالش بزرگسالی نیست.

در کنار این وضعیت، بحران دارویی به معضل تازه‌ای بدل شده است. طی ماه‌های گذشته گزارش‌های متعددی منتشر شده که بسیاری از بیماران برای تهیه داروهای ضروری مجبور شده‌اند هزینه‌های سنگین بپردازند. از این رو، برخی خانواده‌ها ناچار شده‌اند به داروهای تقلبی، قاچاق یا گیاهی روی آورند، داروهایی که هیچ پشتوانه علمی ندارند و گاه آسیب‌های جدی وارد می‌کنند.