زندگی مجلل و منزوی خانواده اسد در روبلیوفکای مسکو

بخش اول: چشم‌پزشکی اسد در مسکو

به گزارش روزنامه اینترنتی فراز به نقل از گاردین، در سال ۲۰۱۱، گروهی از نوجوانان بر دیوار حیاط مدرسه‌ای در سوریه نوشتند: «نوبت توست، دکتر.» این عبارت، تهدیدی پنهان علیه بشار اسد، رئیس‌جمهور وقت سوریه و چشم‌پزشک آموزش‌دیده در لندن بود که انتظار می‌رفت با آغاز موج بهار عربی، سرنوشت دیکتاتورهای سرنگون‌شده عربی را پیدا کند.

 ۱۴ سال طول کشید تا این پیش‌بینی محقق شود؛ سال‌هایی که در جریان آن نزدیک به ۱۴ میلیون نفر آواره و حدود ۶۲۰ هزار نفر کشته شدند. سرانجام نوبت «دکتر» رسید و اسد نیمه‌شب از دمشق گریخت و به مسکو پناه برد.

گزارش‌ها حاکی از آن است که پس از کناره‌گیری از دیکتاتوری در ازای تبعیدی همراه با ثروت در مسکو، اسد بار دیگر به سراغ آموزش‌های پزشکی خود بازگشته است. به گفته یک منبع آگاه، رهبر آخرین رژیم بعثی خاورمیانه اکنون در کلاس‌های درس حاضر شده و مشغول گذراندن دوره‌های تخصصی چشم‌پزشکی است.

بازگشت به علاقه شخصی در دوران تبعید

دوستی از خانواده اسد که همچنان با آن‌ها در تماس است، در این باره می‌گوید: «او در حال یادگیری زبان روسی و مرور مجدد چشم‌پزشکی‌اش است. این یک علاقه شخصی برای او محسوب می‌شود؛ مشخص است که به پول آن نیازی ندارد. او حتی پیش از آغاز جنگ سوریه نیز به طور منظم در دمشق طبابت چشم‌پزشکی می‌کرد.» این دوست خانوادگی اضافه می‌کند که نخبگان ثروتمند مسکو می‌توانند مشتریان بالقوه دیکتاتور سابق باشند.

زندگی مجلل اما منزوی در محله اشرافی

یک سال پس از سقوط رژیم سوریه، خانواده اسد در حال سپری کردن یک زندگی مجلل، آرام و منزوی در مسکو و امارات متحده عربی هستند. گفت‌وگو با یک دوست خانوادگی، منابعی از روسیه و سوریه، و همچنین داده‌های افشاشده، تصویری کم‌نظیر از زندگی خانواده‌ای که با مشت آهنین بر سوریه حکم می‌راندند، ارائه می‌دهد.

بر اساس اظهارات دو منبع مطلع، به احتمال زیاد خانواده اسد در روبلیوفکا، محله محصور و اشرافی نخبگان مسکو، سکونت دارند. گفته می‌شود ویکتور یانوکوویچ، رئیس‌جمهور سابق اوکراین که در سال ۲۰۱۴ از کی‌یف گریخت نیز در این محله زندگی می‌کند.

خانواده اسد از نظر مالی در تنگنا نیستند. پس از آن‌که در سال ۲۰۱۱، تحریم‌های غربی به دنبال سرکوب خونین معترضان، آن‌ها را از بخش عمده نظام مالی بین‌المللی جدا کرد، خانواده بخش اعظم ثروت خود را به مسکو منتقل کردند؛ جایی که نهادهای نظارتی غرب به آن دسترسی نداشتند.

دوری از محافل نخبگان و بی‌اهمیتی برای پوتین

با وجود اقامتگاه مجلل، خانواده از محافل نخبگان سوری و روسی که زمانی با آن‌ها در ارتباط بودند، منزوی شده‌اند. فرار لحظه آخری بشار اسد از سوریه سبب شد تا نزدیکانش احساس رهاشدگی کنند و مأموران روس نیز مانع ارتباط او با مقامات ارشد رژیم سابق شده‌اند.

دوست خانوادگی می‌گوید: «زندگی آن‌ها بسیار آرام است. او تقریباً هیچ ارتباطی با دنیای خارج ندارد و تنها با معدودی از افراد کاخ خود مانند منصور اعظم (وزیر سابق امور ریاست‌جمهوری) و یسار ابراهیم (مهره اصلی اقتصادی اسد) در تماس است.»

منبعی نزدیک به کرملین نیز تأکید دارد که اسد برای ولادیمیر پوتین و نخبگان سیاسی روسیه عملاً بی‌اهمیت شده است: «پوتین حوصله رهبرانی که قدرت را از دست می‌دهند ندارد و اسد دیگر نه چهره‌ای بانفوذ است و نه مهمانی جذاب برای دعوت به شام.»

فرار لحظه آخری و رها کردن متحدان نزدیک

اسد بامداد ۸ دسامبر ۲۰۲۴ به همراه پسرانش از دمشق گریخت. این اقدام در شرایطی انجام شد که شورشیان از شمال و جنوب در حال نزدیک شدن به پایتخت بودند. آن‌ها تحت اسکورت نظامی روسیه به پایگاه هوایی حمیمیم منتقل شده و از آنجا از سوریه خارج شدند.

نکته قابل توجه این است که اسد متحدان نزدیک و خانواده گسترده خود را از فروپاشی قریب‌الوقوع مطلع نکرد و آن‌ها را به حال خود رها ساخت.

یکی از دوستان ماهر اسد، برادر بشار و مقام ارشد نظامی، می‌گوید: «ماهر چند روز متوالی با بشار تماس گرفت اما او پاسخ نداد. [ماهر] تا آخرین لحظه در کاخ ماند؛ وقتی شورشیان رسیدند، زغال‌های قلیان او هنوز گرم بود. در واقع ماهر بود که به دیگران کمک کرد فرار کنند؛ بشار فقط به فکر خودش بود.»

وکیل رفعت اسد، عموی بشار، نیز روایت می‌کند که موکلانش پس از فرار بشار وحشت‌زده با او تماس گرفتند، در حالی که راه خروج از سوریه را نمی‌دانستند. الی حاتم می‌گوید: «وقتی آن‌ها به حمیمیم رسیدند، به سربازان روس گفتند که اسد هستند، اما سربازان روسی یا انگلیسی بلد نبودند. هشت نفر از آن‌ها مجبور شدند شب را داخل ماشین‌های خود جلوی پایگاه بخوابند.» تنها پس از مداخله یک مقام ارشد روسی بود که خانواده توانست به عمان برود.

بهبود حال اسماء اسد و محدودیت رسانه‌ای

در ماه‌های نخست پس از فرار، نگرانی اصلی دیکتاتور سابق، همسرش اسماء اسد بود که سال‌ها با لوسمی دست‌وپنجه نرم می‌کرد و وضعیتش وخیم شده بود. او پیش از سقوط رژیم نیز برای درمان در مسکو به سر می‌برد. به گفته منبعی آگاه، اسماء اسد پس از درمان‌های آزمایشی زیر نظر سرویس‌های امنیتی روسیه، بهبود یافته است.

بشار اسد مشتاق است تا روایت خود را علنی کند و مصاحبه‌هایی با راشا تودی (RT) و یک پادکستر راست‌گرای آمریکایی را در نظر گرفته است، اما منتظر تأیید مقامات روسیه برای هرگونه حضور رسانه‌ای است. به نظر می‌رسد روسیه هرگونه حضور عمومی اسد را مسدود کرده است. البرُس کوتراشف، سفیر روسیه در عراق، ماه نوامبر در مصاحبه‌ای نادر گفت: «اسد ممکن است اینجا زندگی کند، اما اجازه فعالیت سیاسی ندارد... حق هیچ‌گونه فعالیت رسانه‌ای یا سیاسی را ندارد. آیا چیزی از او شنیده‌اید؟ خیر، چون اجازه ندارد—اما در امنیت و سلامت است.»

زندگی فرزندان در مسکو و خریدهای لوکس

در مقابل، زندگی فرزندان اسد با اختلال نسبتاً کمتری ادامه یافته و آن‌ها در حال سازگار شدن با زندگی جدید به عنوان بخشی از نخبگان مسکو هستند. دوست خانوادگی که چند ماه پیش آن‌ها را دیده، می‌گوید: «کمی گیج هستند. هنوز در شوک‌اند و دارند به زندگی بدون عنوان «خانواده اول» عادت می‌کنند.»

تنها حضور عمومی خانواده اسد (بدون بشار) پس از سقوط رژیم، مربوط به مراسم فارغ‌التحصیلی زین اسد، دختر او، در ۳۰ ژوئن بود. زین مدرک روابط بین‌الملل خود را از دانشگاه نخبه MGIMO مسکو دریافت کرد.

حافظ اسد، پسر بزرگ‌تر که زمانی برای جانشینی پدرش آماده می‌شد، پس از انتشار یک ویدیو در فوریه که در آن ادعا کرد دستور خروج از سوریه از سوی مسکو صادر شده، تا حد زیادی از انظار عمومی کناره‌گیری کرده است. او بیشتر حساب‌های شبکه‌های اجتماعی خود را مسدود کرده و طبق داده‌های افشاشده، با نام مستعاری برگرفته از یک مجموعه کودکانه آمریکایی درباره کارآگاهی نوجوان، حساب‌هایی ثبت کرده است.

به گفته منبع نزدیک به خانواده، فرزندان و مادرشان بخش زیادی از وقت خود را صرف خرید و پر کردن خانه جدیدشان با کالاهای لوکس می‌کنند. داده‌های افشاشده روسی نشان می‌دهد زین اسد مرتباً از برندهای لوکس خرید می‌کند، در یک سالن پدیکور سطح بالا ثبت‌نام کرده و عضو یک باشگاه ورزشی نخبه در مسکو است.

دغدغه انتقال دائمی به امارات

فرزندان اسد به طور مکرر به امارات متحده عربی سفر می‌کنند و اسماء نیز در دست‌کم یکی از این سفرها همراه آن‌ها بوده است. سوابق پروازی افشاشده که گاردین مشاهده کرده است، نشان می‌دهد امارات حتی در دوران قدرت نیز مقصد محبوب خانواده بوده است. کریم و حافظ بارها میان مسکو، ابوظبی و سوریه سفر کرده‌اند.

در ابتدا، خانواده امیدوار بودند از مسکو به امارات نقل مکان کنند؛ زیرا این محیط برایشان آشناتر بود، روسی بلد نبودند و در یافتن جایگاه خود در محافل اجتماعی روسیه مشکل داشتند. اما اکنون متوجه شده‌اند که انتقال دائمی فعلاً امکان‌پذیر نیست، زیرا حتی امارات نیز که میزبان بسیاری از نخبگان خاکستری جهان است، از میزبانی دائمی اسد احساس ناراحتی می‌کند.

گفتنی است زندگی مجلل و منزوی خانواده بشاراسد، رئیس جمهور سابق سوریه، همچنان در مرکز توجه رسانه‌ها قرار دارد.