«زندان‌ ها رفتند، منطق زندان ماند»

زندان‌ ها بسته شدند، اما نه برای همیشه

به گزارش روزنامه اینترنتی فراز و به نقل از گزارش تحقیقی خبرگزاری رویترز، زندان‌ها و بازداشتگاه‌هایی که در دوران حکومت بشار اسد نماد سرکوب و ناپدیدسازی بودند، پس از سقوط او در دسامبر ۲۰۲۴ به‌طور موقت تخلیه شدند، اما طی یک سال گذشته، دست‌کم ۲۸ مرکز بازداشت از دوران اسد دوباره فعال شده‌اند.

موج‌ های بازداشت در «سوریه جدید»

موج نخست بازداشت‌ها بلافاصله پس از سقوط اسد و عمدتاً شامل نظامیان سابق آغاز شد. در ماه‌های بعد، بازداشت علوی‌ها، دروزی‌ها، فعالان حقوق بشر، مسیحیان و حتی شهروندان سنی‌مذهب به بهانه «امنیت» گسترش یافت؛ بازداشت‌هایی که اغلب بدون اتهام رسمی انجام شده‌اند.

آتش‌ بس در خیابان، التهاب در بازداشتگاه

برقراری آتش‌بس در شهر حلب میان نیروهای دولت موقت سوریه و کردهای سوریه (قسد)، اگرچه نشانه‌ای از مهار موقت درگیری‌های میدانی است، اما در بستر تحولات امنیتی گسترده‌تر این کشور معنا پیدا می‌کند. توقف تبادل آتش در محله‌های حلب همزمان با گزارش‌ها درباره تداوم بازداشت‌ها و فعال بودن بازداشتگاه‌ها، تصویری از آرامشی شکننده را ترسیم می‌کند؛ آرامشی که بیش از آنکه محصول تثبیت نظم جدید باشد، نتیجه توافق‌های موقت امنیتی است و همچنان با پرسش‌های جدی درباره آینده ثبات در سوریه همراه است.

بازگشت الگو‌های آشنا

مصاحبه با بیش از ۱۴۰ نفر از بازداشت‌شدگان سابق، خانواده‌ها، وکلا و فعالان حقوق بشر نشان می‌دهد ضرب و شتم، شکنجه، ازدحام شدید، اخاذی مالی و مرگ در بازداشت همچنان گزارش می‌شود؛ هرچند به گفته منابع، شدت خشونت‌ها به سطح «صنعتی» دوران اسد نرسیده است.

آمار‌هایی که کامل نیستند

رویترز توانسته دست‌کم ۸۲۹ مورد بازداشت امنیتی را از زمان سقوط اسد مستند کند، اما تأکید دارد که رقم واقعی به‌مراتب بیشتر است. همچنین حداقل ۱۱ مورد مرگ در بازداشت ثبت شده که در برخی موارد خانواده‌ها پس از دفن، از مرگ عزیزانشان مطلع شده‌اند.

پاسخ دولت جدید سوریه

دولت احمد الشرع (محمد جولانی) می‌گوید بازداشت‌ها برای محاکمه عاملان جنایات گذشته و حفظ ثبات ضروری است و از برخورد با ده‌ها نیروی امنیتی به دلیل اخاذی و خشونت خبر داده، اما آمار شفافی از تعداد بازداشت‌شدگان و آزادشدگان ارائه نکرده است.

جمع‌ بندی تحلیلی اختصاصی فراز

گزارش رویترز تصویری متناقض از «سوریه پس از اسد» ترسیم می‌کند؛ جایی که اگرچه ساختار سرکوب گذشته فروپاشیده، اما منطق بازداشت امنیتی، زندان‌های بسته و پاسخ‌نگویی مبهم همچنان ادامه دارد. میراث پنج دهه حکومت امنیتی، آسان‌تر از آن نیست که با تغییر قدرت سیاسی از میان برود.

حافظه تاریخی (اختصاصی فراز)

در دوران بشار اسد، بیش از ۱۰۰ هزار سوری ناپدید شدند و سازمان ملل از مرگ بیش از ۳۰۰ هزار غیرنظامی در جنگ داخلی خبر داده بود. زندان‌هایی مانند صیدنایا به نماد شکنجه سیستماتیک بدل شدند؛ نمادی که حالا، به‌گفته مدافعان حقوق بشر، سایه‌اش همچنان بر دولت جدید سنگینی می‌کند.