چرا مشوق‌های فرزندآوری در بن‌بست اجرایی گرفتار شد؟

ریشه‌یابی بحران؛ سقوط نرخ باروری از دهه ۶۰ تا امروز

به گزارش روزنامه اینترنتی فراز؛ نگاهی به متغیرهای جمعیتی دو دهه اخیر نشان می‌دهد که چرا سیاست‌گذاری‌های گذشته نیازمند اصلاح بود. نرخ باروری در ایران که در دهه ۶۰ رقم خیره‌کننده ۶.۸ فرزند به ازای هر زن بود، اکنون به سطحی کمتر از ۱.۵ رسیده است.

سایر آمارهای نگران‌کننده که ضرورت تصویب قانون سال ۱۴۰۰ را ایجاد کرد، عبارتند از:

    کاهش ۶۰ درصدی آمار ازدواج نسبت به دهه گذشته.

    افزایش فاصله ازدواج تا تولد فرزند اول به بیش از ۴ سال.

    فاصله میان تولد فرزند اول و دوم به حدود ۶ سال.

    رشد ۷ برابری آمار تجرد قطعی (زنان مجرد تا سن ۵۰ سالگی).

چالش مدیریت و اراده؛ مدیران نالایق سد راه جوانی جمعیت

در تحلیل دلایل این ناکامی، مهدی فلاح، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، انگشت اتهام را به سمت بدنه مدیریتی می‌گیرد. اومعتقد است که ریشه اصلی شکست این قوانین، حضور مدیرانی است که به ضرورت این مسیر اعتقاد قلبی ندارند. به گفته او، تفکر فردگرایانه و ترجیح منافع شخصی بر مصالح ملی توسط برخی تصمیم‌گیران، باعث شده تا کشور با وجود پتانسیل‌های مردمی، همچنان در بحران جمعیت باقی بماند.

وعده‌هایی که روی کاغذ ماند؛ از بیمه روستایی تا واگذاری زمین

دبیر ستاد ملی جمعیت در واکاوی موانع اجرایی، به مواردی اشاره کرده است که به دلیل نقص در تخصیص اعتبارات، ابتر مانده‌اند: ۱. حمایت معیشتی: سبد غذایی رایگان برای دهک‌های یک تا چهار، به جای توزیع ماهانه، تنها در سال ۱۴۰۳ آن هم به صورت محدود (دو بار در سال) پرداخت شد. ۲. بیمه اجتماعی: از جمعیت ۳ میلیونی زنان روستایی و عشایری مشمول بیمه، تنها تعداد اندکی تحت پوشش قرار گرفتند. ۳. تسهیلات بانکی: بسیاری از متقاضیان وام ازدواج و فرزندآوری به دلیل اتمام سقف اعتبارات بانک‌ها، در صف‌های طولانی باقی مانده‌اند. ۴. مسکن و خودرو: در حوزه واگذاری زمین، هزینه‌های سنگین آماده‌سازی و در حوزه خودرو نیز نبود سازوکار موفق، مانع از تحقق وعده‌ها شده است.

شکاف عمیق میان «ایده‌آل‌های مردم» و «واقعیت‌های اقتصادی»

برخلاف تصورات عمومی، جامعه ایران همچنان به فرزندآوری تمایل دارد. محمود مشفق، جامعه‌شناس، با استناد به آخرین پیمایش‌ها می‌گوید: «تمایل ذهنی مردم ایران داشتن متوسط ۲.۵ فرزند است، اما در واقعیت این رقم ۱.۶۵ است.»

این شکاف ۰.۸ واحدی میان آرزو و واقعیت، ریشه در نبود «امنیت ذهنی و اقتصادی» دارد. افزایش میانگین سن ازدواج در تهران به ۳۲ سال، بیش از آنکه ناشی از تغییر ارزش‌ها باشد، معلول دغدغه‌هایی نظیر مسکن، اشتغال پایدار و هزینه‌های اولیه زندگی است. تجربه جهانی نشان می‌دهد که باروری تنها در بستر رونق اقتصادی و ثبات روانی جامعه شکوفا می‌شود.