«درخت پسته» و سیاست ایران | روایتی مصری از ریشه‌ های ماندگاری ایران در جهان عرب

ایران در نگاه یک نویسنده عرب؛ نه اسطوره، نه هیولا

این دیدگاه‌ در کتاب «مصطفی اللبّاد» نویسنده و پژوهشگر مصری  با عنوان «شجرة الفستق: ایران والعرب في قرن (1914–2013)» مطرح شده؛ اثری که در برخی رسانه‌ها و محافل فکری عربی به‌عنوان منبعی پژوهشی درباره تحولات یک قرن روابط ایران و جهان عرب معرفی شده است.

به گزارش روزنامه اینترنتی فراز «مصطفی اللبّاد» ، در یادداشتی با عنوان «درخت پسته»، تلاش می‌کند رابطه ایران و جهان عرب را از زاویه‌ای واقع‌ بینانه بررسی کند. او تأکید دارد که فهم سیاست ایران بدون رهایی از نگاه‌های احساسی یا ایدئولوژیک ممکن نیست. از نگاه او، ایران کشوری است که در سیاست خارجی، هیچ ارزشی را بالاتر از منافع ملی خود قرار نمی‌دهد؛ نه دشمنی دائمی می‌شناسد و نه دوستی مطلق.

اللبّاد می‌نویسد ایران همواره بر اساس «محاسبه سود و زیان» حرکت کرده و همین ویژگی، آن را به بازیگری پیچیده، اما قابل پیش‌بینی تبدیل کرده است؛ کشوری که می‌توان با آن اختلاف داشت، اما نمی‌توان نادیده‌اش گرفت.

استعاره «درخت پسته»؛ سیاستی با ریشه‌ های عمیق

استعاره‌ای از ریشه‌ داری ایران؛

نقطه مرکزی تحلیل این نویسنده مصری، استعاره‌ای ساده، اما گویاست: درخت پسته. به باور او، فلات ایران سرزمین تضادهاست؛ خاکی خشک و شور که با این حال، درخت پسته در آن نه‌تنها رشد می‌کند، بلکه بار می‌دهد. راز این بقا، در ریشه‌هایی است که عمیق، گسترده و صبورانه در دل خاک نفوذ می‌کنند.

اللبّاد این ویژگی طبیعی را به رفتار سیاسی ایران تعمیم می‌دهد؛ سیاستی که به‌جای واکنش‌های هیجانی، بر ریشه‌داری تاریخی، صبر راهبردی و انباشت تدریجی قدرت تکیه دارد. ایران، به تعبیر او، در برابر فشار‌ها نمی‌شکند؛ بلکه خود را با محیط سخت تطبیق می‌دهد.

هویت تمدنی؛ منبع قدرت نرم ایران

از منظر این نویسنده مصری، یکی از کلید‌های فهم سیاست ایران، هویت فرهنگی و تمدنی آن است. هویتی که از یک‌سو با شعر، فلسفه و تاریخ فارسی شکل گرفته و از سوی دیگر، با تشیع به‌عنوان یک قرائت خاص از اسلام، درهم تنیده شده است.

این ترکیب فرهنگی–مذهبی، به گفته اللبّاد، به دولت ایران امکان داده تا در برابر شوک‌های بیرونی – از تحریم و فشار خارجی گرفته تا جنگ و انزوا – نه‌تنها دوام بیاورد، بلکه هویت خود را بازتولید کند. به همین دلیل است که ایران، حتی در اوج فشار، دچار گسست راهبردی نمی‌شود.

پیام پنهان برای جهان عرب

در لایه زیرین این روایت، یک پیام مهم برای جهان عرب نهفته است: ایران را باید فهمید، نه صرفاً قضاوت کرد. اللبّاد هشدار می‌دهد که ساده‌سازی رفتار تهران به برچسب‌هایی مانند «توسعه‌طلب» یا «انقلابی» مانع درک واقعیت می‌شود. ایران، به باور او، بازیگری است که از تاریخ خود نیرو می‌گیرد و آینده را با منطق استمرار و بقا طراحی می‌کند.

جمع‌بندی تحلیلی فراز | وقتی سیاست شبیه اقلیم می‌شود

روایت «درخت پسته» بیش از آنکه یک تحلیل صرف سیاسی باشد، تلاشی برای توضیح منطق درونی رفتار ایران است؛ منطقی که ریشه در تاریخ، فرهنگ و جغرافیا دارد. این نگاه، ایران را نه استثنایی رازآلود، بلکه نمونه‌ای از سیاست‌ورزی مبتنی بر ریشه‌داری تمدنی معرفی می‌کند. شاید همین ویژگی است که باعث شده تهران، در معادلات منطقه‌ای، همواره باقی بماند؛ حتی وقتی شرایط، برای دیگران غیرقابل‌تحمل می‌شود.