شکست پروژه بومی‌سازی اینترنت | استارلینک خانه‌ها را تصاحب می‌کند؟

به گزارش روزنامه اینترنتی فراز، قطعی اینترنت پس از ناآرامی‌های ۱۸ دی ماه ۱۴۰۴ به یکی از مسائل اصلی اقتصاد ایران تبدیل شده است. این اتفاق در سال‌ها اخیر به طور قابل تاملی پس از هر تغییر جدی در فضای امنیتی کشور رقم خورده و هربار، کسب‌وکارهای مجازی، سکو‌ها و استارت‌آپ‌ها را متحمل زیان‌های جدی کرده است. قطع کامل اینترنت پس از ناآرامی‌های ۱۸، ۱۹ و ۲۰ دی‌ماه اما یکی از طولانی‌ترین قطعی‌ها در ۳ دهه گذشته بوده است. تا این لحظه، حدود ۲۴۰ ساعت از قطع دسترسی‌ها گذشته است. از این جهت، زیان واردشده به فضای دیجیتال نیز تا امروز، غیر قابل برآورد است و به احتمال زیاد، رکورد تمام دفعات گذشته را شکسته است.

کسب‌وکارهای کوچک در آستانه ورشکستگی

روزنامه اینترنتی فراز در این مورد با میلاد نوری، برنامه‌نویس و کارشناس حوزه دیجیتال گفت‌وگو کرده است. میلاد نوری ضمت بیان اینکه دسترسی به اینترنت آزاد حق همه انسان‌ه است، گفت: «از جنبه کسب و کار‌ها لازم به ذکر است که دلیل شروع اعتراضات مسائل اقتصادی بوده، خیلی از کسب‌وکار‌های کوچک و بازاریان که در اعتصابات حضور داشتند، از طریق اینترنت و شبکه‌های اجتماعی در روز سفارش دریافت می‌کردند. همچنین خیلی از این کسب‌وکار‌های آنلاین و کوچک، کسب‌وکار‌های کوچک کمتر از ۵-۱۰ نفره هستند که خیلی تاب‌آوری ندارند که بتوانند یک ماه قطعی اینترنت یا جنگ را تحمل کنند و براساس ناامیدی که ایجاد می‌شود ممکن است ورشکسته شوند».

نوری در ادامه گفت: «یک سری کسب‌وکار‌های بزرگ هم که همگی می‌شناسیم، باوجود اینکه درگاه‌های اینترنتی باز شدند، به استناد صحبت‌هایی که کردند با کاهش ۷۰ درصدی فروش مواجه شدند. یعنی در شرایطی که تصمیم‌گیر فکر می‌کند درگاه پرداخت وصل است و صفحات این کسب‌وکار‌ها باز می‌شود، اما کاهش فروش داشتند چرا که خیلی از ورودی‌ها و کاربرانی که خریداری می‌کردند از طریق گوگل یا شبکه‌های مجازی جذب می‌شدند».

محتوای فارسی در مسیر حذف شدن

این کارشناس با اشاره به زیانی که به کسب‌وکارها وارد شده گفت: «خیلی از سایت‌های داخلی از جانب کاربران خارجی باز نمی‌شوند. همانطور که برای کاربران باز نمی‌شوند برای موتور‌های جست‌و‌جو هم دردسترس نیستند. خیلی از کسب‌وکار‌ها حدود ۱۰ سال ۱۵ سال برای بهینه‌سازی سئوی سایت تلاش کردند و توانستند رتبه بالایی بگیرند. این صفحات به مرور درحال حذف شدن از موتور‌های جست‌و‌جو هستند، زیرا از دید موتور‌های جست‌و‌جو، سایتی که برای مدت طولانی در دسترس نباشد، عملا غیرفعال یا تعطیل تلقی می‌شود. سوای کسب‌وکار، محتوای فارسی درحال حذف شدن از موتور‌های جست‌و‌جو است. غیر از موتور‌های جست‌و‌جو، ابزار‌های هوش مصنوعی هم به محتوای فارسی دسترسی ندارند».

نوری در ادامه اضافه کرد: «کسب‌وکار‌ها هم فقط فروشگاه‌ها نیستند، ما بسیاری از تیم‌های فنی کوچک در کشور داشتیم که درقالب خدمات مختلف از جمله برنامه‌نویسی، دیجیتال مارکتینگ و خدمات مشابه، با خارج از کشور کار می‌کردند. درواقع در شرایطی که دولت از تولید شغل عاجز است، کسانی هستند که شغل‌هایی از خارج از کشور برای خود دست‌وپا کردند و هرچند کم، اما ارزآوری دارند. خیلی از این افراد هم به دلیل قطعی اینترنت عملا شغل خودشان را از دست دادند. برخی هم که شغل خودشان را از دست ندادند، ناچارا به کشور‌های همسایه از جمله ترکیه سفر کردند تا بتوانند شغل خود را حفظ کنند».

نوری در ادامه با اشاره به کسب‌وکارهای دیگری که متحمل زیان شدند، گفت: «بسیاری کسب‌وکار‌های دیگری هستند که در امور روزمره هم به مشکل خوردند از جمله بلاگر‌های فضای مجازی، یوتیوبرها، گیمر‌ها و دیگر افرادی که مستقیم و غیرمستقیم از قطعی اینترنت زیان می‌بینند».

شکست پروژه بومی سازی؛ استارلینک پیروز می‌شود؟

این فعال اقتصاد دیجیتال در پاسخ به این پرسش که «موتور‌های جستجوی داخلی و ابزار‌های هوش مصنوعی داخلی توانسته جایگزین مناسبی باشد؟»، گفت: «ابزار‌های هوش مصنوعی داخلی که یک پوسته هستند که به هوش مصنوعی خارجی وصل می‌شوند که عملا از کار افتادند و اگر اینترنت خاصی هم به اینها داده شود، در صورت اتصال مردم کشش ندارند. موتور‌های جستجوی داخلی هم اولا شما نتایج صفحات را بررسی کنید متوجه می‌شوید عملا تمام نتایج را از گوگل می‌گیرند. از طرفی ما تا روز‌های گذشته که موتور‌های جستجوی داخلی را بررسی کردیم، از روز قطعی اینترنت به روز نشدند، چون گوگل قطع است و موتور‌های جستجوی داخلی هم نتوانستند از گوگل نتایج را بگیرند. این ابزار‌ها همیشه مواردی بوده که فقط براساس آنچه خوشایند مسئولان است، ارائه شده وگرن در عمل کارآیی لازم را ندارند.»

نوری در رابطه با قطعی پیام‌رسان‌های داخلی اشاره کرد:«همیشه در زمان طرح صیانت یا قطعی‌های مختلف و فیلترینگ، توجیه تصمیم‌گیران این بود که ما، چون نظارتی روی تلگرام اینستاگرام و واتسپ نداریم، یا باید فیلتر باشند یا در تهران دفتر بزنند تا بتوانیم نظارت کنیم. در صورتی که در این شرایط دیدیم پیام‌رسان‌های داخلی هم قطع شدند و مشخص شد بهانه‌ها برای پیام‌رسان‌های خارجی هم درست نبودند.»

فعال اقتصاد دیجیتال درباره خطر از دست رفتن حکمرانی بر اینترنت گفت: «خیلی سال قبل در شرایط مشابه، اینترنت را فیلتر می‌کردند، اما در گذر زمان فیلترینگ عملا کارآیی خودش را از دست داد. در سال‌های اخیر اینترنت را داخلی می‌کردند، اما افراد فنی یادگرفتند مسیری برای دور زدن پیدا کنند و بعضا VPN‌هایی به دستشان می‌رسید که وصل بود. الان دیگر اینترنت را داخلی هم نکردند چرا که کارآیی خود را از دست داده و مجبور شدند کامل اینترنت را قطع کنند. البته با قطع کامل اینترنت هم برخی اخبار و ویدیو‌ها به خارج از کشور ارسال شد، که نشان می‌دهد تعداد زیادی استارلینک داخل ایران وجود دارد. تداوم این اتفاقات، باعث می‌شود افراد و کسب‌وکار‌ها ناچارا به سمت استارلینک بروند و با این روند پس از مدتی به نقطه‌ای می‌رسیم که دیگر قطع کامل اینترنت هم نمی‌تواند کارآیی داشته باشد. استارلینک بیش از یک سال است که درحال آزمایش امکان اتصال مستقیم به اینترنت توسط موبایل و بدون هیچ تجهیزاتی است. چنین تصمیماتی در بلندمدت باعث می‌شود ایران حاکمیت خود را بر روی اینترنت به طور کامل از دست بدهد و درواقع استارلینک برای اینترنت ایران تصمیم بگیرد.»

برآورد خسارت قطعی اینترنت، کوچک کردن مسئله است

پوریا آسترکی سردبیر مجله رمزدارایی نیز درخصوص برآورد هزینه قطعی اینترنت به روزنامه اینترنتی فراز گفت: «صحبت درباره برآورد خسارت قطعی اینترنت بی‌معناست، چون بدنی که مرده را دیگر نمی‌توان برآورد خسارت کرد. در سال ۱۳۹۸ هم این اتفاق افتاد. بعد از سال ۱۳۹۸ بسیاری شرکت‌ها از ایران خارج شدند و دیگر برنگشتند، چطور می‌توان خسارت این را برآورد کرد؟»

سردبیر مجله رمز دارایی در ادامه افزود:«برای نمونه معاون وزارت ارتباطات برای جنگ ۱۲ روزه یک برآورد حدودی از خسارت کردند، اما این درست نیست. چون وزارت ارتباطات درباره بخش محدودی از شرکت‌ها و اپراتور‌ها که از آنها اطلاع دارد می‌تواند اظهار نظر و برآورد خسارت کند و بسیاری از کسب‌وکار‌های کوچک و متوسط را نادیده می‌گیرد. هرگونه برآورد خسارت از قطعی اینترنت به دلیل اینکه داده‌ها دقیق نیست و نمی‌توان محاسبه کرد، تحریف مسئله است؛ چون تصمیم‌گیر تصور می‌کند هزینه قطعی اینترنت زیاد نیست و همواره جزو اولین گزینه‌های مواقع بحران است. قطعی اینترنت تاثیر جدی روی GDP کشور خواهد گذاشت، همچنین باعث از بین رفتن فرصت‌ها و کاهش اشتغال می‌شود.»

آسترکی در پایان یادآور شد:«بخاطر کاری که بخش کوچکی از جامعه انجام دادند، کل جامعه به دلیل قطعی اینترنت از کار و ارتباط و معیشت، محروم شده است.»