رانت نهاده های دامی و واقعیت قیمت مرغ

به گزارش روزنامه اینترنتی فراز؛ سیدطه‌حسین مدنی با اشاره به حذف ارز ترجیحی از ابتدای زمستان ۱۴۰۴ گفت: اندیشکده حکمرانی هوشمند در ابتدای دی‌ماه و پیش از اجرای این تصمیم، نسبت به تداوم انحصار واردات نهاده‌های دامی و خطر جهش قیمت مرغ در ماه رمضان و شب عید هشدار داده بود.

مدنی توضیح داد دولت در سال‌های گذشته برای مهار تورم در صنعت دام و طیور، سالانه میلیون‌ها دلار ارز یارانه‌ای به واردات نهاده‌ها اختصاص می‌داد، اما بخش قابل توجهی از این منابع از مسیر حمایتی منحرف شد و به شکل رانت در اختیار گروه‌های خاص قرار گرفت؛ مسأله‌ای که دولت‌های پیشین نیز با وجود آگاهی از تبعات آن، موفق به اصلاحش نشده بودند.

نهاده یارانه‌ای، قیمت چندبرابری

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با اشاره به نمونه کنجاله سویا گفت: قرار بود این نهاده با قیمتی بسیار پایین‌تر از نرخ جهانی وارد کشور شود تا در نهایت به تولید مرغ ارزان منجر شود، اما در عمل دسترسی به نهاده از طریق سامانه بازارگاه به فرایندی شبه‌قرعه‌کشی تبدیل شد و بسیاری از تولیدکنندگان ناچار بودند نهاده مورد نیاز خود را از بازار آزاد و حتی با قیمتی تا سه برابر نرخ جهانی تهیه کنند.

به گفته او، همین فاصله قیمتی میلیارد‌ها تومان رانت ایجاد کرد و زنجیره تولید مرغ را با اختلال جدی مواجه ساخت.

هشدار درباره مرغ ۴۰۰ هزار تومانی

مدنی با تأکید بر نقش انحصار واردات افزود: تداوم سیاست ارز ترجیحی می‌توانست قیمت مرغ را در ماه رمضان و نوروز به مرز ۴۰۰ هزار تومان برساند. به همین دلیل دولت تصمیم گرفت به این سازوکار ضدتولید پایان دهد و منابع حاصل را به‌جای ابتدای زنجیره، از طریق کالابرگ الکترونیکی به مصرف‌کننده نهایی اختصاص دهد.

تلاش برای اخلال در بازار و شکست انحصار

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند اعلام کرد برخی واردکنندگان نهاده که بخشی از شبکه انحصاری بودند، در روز‌های ابتدایی حذف ارز ترجیحی با محدود کردن عرضه، تلاش کردند بازار مرغ را ملتهب کرده و دولت را به عقب‌نشینی وادار کنند؛ موضوعی که همراه با فضای روانی، قیمت مرغ را تا حدود ۳۰۰ هزار تومان بالا برد.

او افزود ورود کنجاله کارخانه‌های روغن‌کشی به بازار، انحصار را شکست و با افزایش تعداد عرضه‌کنندگان، روند تولید شفاف‌تر شد؛ به‌طوری که اکنون قیمت مرغ به نرخ واقعی نزدیک شده و در محدوده ۱۹۰ هزار تومان قرار دارد.

بازار آرام‌تر، چالش سرمایه در گردش

مدنی با بیان اینکه بازار مرغ اکنون به ثبات نسبی رسیده است، گفت: دغدغه اصلی فعالان این صنعت، تأمین سرمایه در گردش است. پیش از حذف ارز ترجیحی، خرید ۲۰ تن نهاده روی کاغذ حدود ۳۵۰ میلیون تومان هزینه داشت، اما اکنون این رقم به ۱.۱ تا ۱.۲ میلیارد تومان رسیده است.

به گفته او، یک مرغدار برای تولید ۳۰ هزار قطعه مرغ در یک دوره ۴۵ روزه، به حدود ۱۰ میلیارد تومان سرمایه نیاز دارد که بخش عمده آن صرف تأمین خوراک می‌شود.

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند پیشنهاد داد دولت با محوریت بانک کشاورزی، سازوکاری اعتباری طراحی کند تا بخشی از هزینه خوراک به‌صورت اعتبار در سامانه بازارگاه در اختیار تولیدکنندگان واقعی قرار گیرد و بازپرداخت آن به‌صورت اقساط کوتاه‌مدت انجام شود؛ اقدامی که هم از بازگشت رانت جلوگیری می‌کند و هم تولید را پایدار نگه می‌دارد.

مدنی تأکید کرد حذف ارز ترجیحی در صورت حمایت هدفمند، می‌تواند زمینه صادرات محصولات تبدیلی مرغ را فراهم کند. به گفته او، قیمت مرغ در ایران حتی پس از آزادسازی نهاده‌ها، کمتر از ۱.۶ دلار است؛ در حالی که متوسط جهانی قیمت مرغ ۵.۶۷ دلار و در برخی کشور‌های اروپایی تا ۱۲ دلار و حتی ۲۹ دلار در هر کیلوگرم می‌رسد.

او افزود صنعت مرغ ایران با تکیه بر زیرساخت‌های تولیدی، صنایع تبدیلی و ظرفیت برند «حلال» می‌تواند به یکی از بخش‌های مهم ارزآور کشور تبدیل شود.