مرشایمر: پروژه تغییر نظام در ایران شکست خورد

به گزارش روزنامه اینترنتی فراز؛ جان مرشایمر، نظریه‌پرداز و تحلیلگر سرشناس روابط بین‌الملل، با بررسی تحولات اخیر ایران اعلام کرد اعتراضاتی که با مطالبات اقتصادی آغاز شد، در ادامه به صحنه اجرای پروژه مشترک آمریکا و اسرائیل برای تغییر نظام سیاسی در ایران تبدیل شد؛ پروژه‌ای که به گفته او، ناکام ماند.

به گزارش وب‌سایت آمریکایی «آنتی‌وار»، مرشایمر تأکید کرده است رسانه‌های جریان اصلی غرب تلاش دارند اعتراضات ایران را صرفاً یک مسئله داخلی و جدا از دخالت خارجی نشان دهند. در این روایت، معترضان عمدتاً صلح‌جو معرفی می‌شوند و نقش آمریکا و اسرائیل به‌کلی نادیده گرفته می‌شود؛ روایتی که به گفته او با شواهد میدانی همخوانی ندارد.

مرشایمر با تفکیک میان مطالبات واقعی بخشی از معترضان و روند کلی تحولات گفت: وجود اعتراضات صلح‌آمیز قابل انکار نیست، اما آنچه در سطح راهبردی رخ داد، تلاشی برنامه‌ریزی‌شده برای بی‌ثبات‌سازی و حتی تجزیه ایران بود؛ الگویی که پیش‌تر در سوریه نیز به کار گرفته شد.

چهار محور راهبرد شکست‌خورده

این تحلیلگر آمریکایی راهبرد مشترک واشنگتن و تل‌آویو را متشکل از چهار محور اصلی دانست. به گفته او، محور نخست، تشدید تحریم‌های اقتصادی با هدف فرسایش معیشت مردم بود؛ سیاستی که پس از بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید در ژانویه ۲۰۲۵ شدت گرفت. مرشایمر تصریح کرد اگرچه سوءمدیریت اقتصادی داخلی وجود داشته، اما تحریم‌ها نقش مخرب‌تری در فشار بر جامعه ایران ایفا کرده‌اند و هدف نهایی آن، تحریک نارضایتی عمومی برای سرنگونی نظام بوده است.

محور دوم، حمایت مستقیم از اعتراضات خشونت‌آمیز بود. مرشایمر مدعی شد از اواخر دسامبر ۲۰۲۵، تلاش سازمان‌یافته‌ای برای تبدیل اعتراضات صلح‌آمیز به درگیری‌های خشونت‌بار شکل گرفت؛ اقدامی که هدف آن واداشتن حکومت به واکنش سخت و ایجاد چرخه‌ای مهارنشدنی از خشونت بود. او از حضور عوامل موساد و همکاری نزدیک آنان با آشوبگران داخلی سخن گفت و احتمال فعالیت هم‌زمان عناصر سازمان سیا را نیز مطرح کرد.

در همین چارچوب، ارسال گسترده ترمینال‌های استارلینک به داخل ایران نیز بخشی از این سناریو توصیف شد؛ ابزاری که به گفته مرشایمر، برای حفظ ارتباط معترضان با یکدیگر و با حامیان خارجی در صورت قطع اینترنت در نظر گرفته شده بود.

محور سوم، نقش رسانه‌های غربی در روایت‌سازی از تحولات ایران بود. مرشایمر معتقد است این رسانه‌ها با نادیده گرفتن دخالت خارجی، دولت ایران را آغازگر خشونت معرفی کردند و هم‌زمان آمریکا و اسرائیل را در جایگاه بازیگران «خیرخواه» نشاندند؛ روایتی که هم افکار عمومی غرب و هم فضای داخلی ایران را هدف قرار می‌داد.

چهارمین محور، آمادگی نظامی آمریکا و احتمالاً اسرائیل برای مداخله مستقیم در صورت اوج‌گیری بحران بود؛ سناریویی که هدف آن ایجاد هرج‌ومرج و تسریع فروپاشی ساختار سیاسی ایران عنوان شد.

چرا این پروژه شکست خورد؟

مرشایمر تأکید کرد این راهبرد در نهایت ناکام ماند، زیرا حکومت ایران توانست اعتراضات را مهار کند. به گفته او، قطع دسترسی به استارلینک نقش تعیین‌کننده‌ای در فروپاشی شبکه ارتباطی معترضان داشت و پس از آن، ادامه ناآرامی‌ها عملاً ناممکن شد. در نتیجه، نه آمریکا و نه اسرائیل امکان ورود به فاز نظامی را نیافتند و نظام سیاسی ایران پابرجا ماند.

این تحلیلگر آمریکایی همچنین تحولات اخیر را به «جنگ ۱۲ روزه» میان ایران و آمریکا–اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵ مرتبط دانست؛ جنگی که به باور او، برخلاف روایت‌های رایج غربی، با پیروزی این «تیم دونفره» همراه نبود. مرشایمر تصریح کرد اسرائیل بیش از ایران خواهان پایان جنگ بود، زیرا ذخایر موشک‌های پدافندی‌اش رو به اتمام می‌رفت و ایران توانایی خود در استفاده از موشک‌های بالستیک و کروز را افزایش داده بود.

او افزود حتی درخواست نتانیاهو از ترامپ برای خودداری از بمباران ایران در ژانویه ۲۰۲۶، نشانه‌ای از تداوم آسیب‌پذیری اسرائیل در برابر توان موشکی ایران است؛ موضوعی که ادعای پیروزی اسرائیل را زیر سؤال می‌برد.

مرشایمر در ادامه به حمله آمریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران در ۲۲ ژوئن ۲۰۲۵ اشاره کرد و گفت برخلاف ادعای ترامپ مبنی بر «نابودی کامل» این تأسیسات، ارزیابی سازمان اطلاعات دفاعی آمریکا نشان داد برنامه هسته‌ای ایران تنها چند ماه عقب افتاده است. او تأکید کرد نبود اطلاعات شفاف درباره وضعیت تأسیسات غنی‌سازی و ذخایر اورانیوم ایران، خود نشانه‌ای از اغراق در ادعا‌های مطرح‌شده است.

به باور مرشایمر، تداوم فشار‌ها و تهدید‌ها نه‌تنها ایران را تضعیف نکرده، بلکه انگیزه این کشور برای حرکت به سمت بازدارندگی هسته‌ای را تقویت می‌کند.

در جمع‌بندی این تحلیل، وب‌سایت آنتی‌وار به نقل از مرشایمر نوشت: نخست، آمریکا و اسرائیل در تحقق هدف تغییر نظام در ایران ناکام مانده‌اند، هرچند این هدف را کنار نگذاشته‌اند؛ و دوم، شواهد معتبری وجود دارد که نشان می‌دهد این دو بازیگر نه در جنگ ۱۲ روزه و نه در تحولات اخیر، به پیروزی دست نیافته‌اند.