چرخش راهبردی در دکترین دفاعی ایران | «آفند پیش‌ دستانه» جایگزین صبر راهبردی می‌شود؟

از دفاع بازدارنده تا آفند فعال؛ تغییر یک منطق قدیمی | چرا تهران به این جمع‌بندی رسید؟

به گزارش روزنامه اینترنتی فراز و به گفته امیر سرلشکر سید عبدالرحیم موسوی، رئیس ستادکل نیرو‌های مسلح، دکترین دفاعی جمهوری اسلامی ایران پس از جنگ ۱۲روزه و تداوم اقدامات آمریکا و رژیم صهیونیستی دستخوش بازنگری شده است. بر اساس این تغییر، نیرو‌های مسلح ایران به سمت دکترین آفندی مبتنی بر «عملیات برق‌آسا، دامنه‌دار و ناهمگرا» حرکت کرده‌اند؛ رویکردی که هدف آن، جلوگیری از شکل‌گیری تهدید پیش از تبدیل شدن به حمله است.

این موضع‌گیری در امتداد بیانیه دبیرخانه شورای دفاع قرار می‌گیرد که پیش‌تر تأکید کرده بود ایران در چارچوب دفاع مشروع، خود را محدود به واکنش پس از اقدام دشمن نمی‌داند و نشانه‌های عینی تهدید را بخشی از معادله امنیتی تلقی می‌کند. به این ترتیب، مفهوم «پیش‌دستی در برابر تهدید» به‌طور رسمی وارد ادبیات دفاعی کشور شده است.

طی چهار دهه گذشته، دکترین دفاعی ایران بر پایه «صبر راهبردی و بازدارندگی واکنشی» تعریف می‌شد؛ الگویی که ایران را از آغاز جنگ بازمی‌داشت، اما پاسخ به تجاوز را قطعی و پرهزینه می‌کرد. با این حال، تجربه جنگ ۱۲روزه، عملیات‌های خرابکارانه، جنگ سایبری، تهدید‌های مکرر نظامی و وضعیت ناپایدار «نه جنگ، نه صلح» موجب شد این الگو کارایی پیشین خود را از دست بدهد.

دکترین جدید چند ویژگی کلیدی دارد: نخست، امکان اقدام پیش‌دستانه در صورت تشخیص تهدید عینی؛ دوم، پرهیز از درگیری‌های فرسایشی از طریق عملیات سریع؛ سوم، گسترش دامنه پاسخ در چند جغرافیا و چند سطح؛ و چهارم، استفاده همزمان از ابزار‌های موشکی، پهپادی، سایبری و اطلاعاتی برای برهم‌زدن محاسبات دشمن.

مقامات ایرانی تأکید دارند این تغییر به معنای جنگ‌طلبی نیست، بلکه تلاشی برای افزایش هزینه خطای دشمن و کاهش احتمال درگیری گسترده است. در همین چارچوب، تحرکات نظامی آمریکا در منطقه دیگر صرفاً «نمایش قدرت» تلقی نمی‌شود، بلکه به‌عنوان نشانه‌های عینی تهدید مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.

هشدار اخیر رهبر انقلاب مبنی بر اینکه هرگونه جنگ می‌تواند به درگیری منطقه‌ای منجر شود، در واقع ترسیم صریح میدان نبرد در دکترین جدید ایران است؛ دکترینی که پیام آن روشن است: هر اقدام نظامی علیه ایران، محدود و قابل‌کنترل نخواهد ماند.