مذاکرات مسقط: شروع محتاطانه دیپلماسی زیر سایه جنگ و بی اعتمادی

به گزارش روزنامه اینترنتی فراز به نقل از ایرنا، نخستین دور از مرحله جدید مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا، روز جمعه ۱۷ بهمن‌ماه در مسقط برگزار شد؛ گفت‌و‌گو‌هایی که در فضایی شکننده و متأثر از تنش‌های فزاینده هفته‌های اخیر میان دو کشور آغاز شد. این مذاکرات در حالی کلید خورد که پیامد‌های جنگ ۱۲ روزه هنوز بر معادلات دوجانبه و منطقه‌ای سنگینی می‌کند و سطح بی‌اعتمادی، بازگشت به مسیر دیپلماسی را به فرآیندی پرریسک تبدیل کرده است.

در چنین شرایطی، شکل‌گیری میز مذاکرات مسقط بیش از هر چیز محصول ضرورت بود؛ ضرورتی برخاسته از نگرانی‌های امنیتی، فشار تحولات میدانی و بیم از لغزش دوباره به سمت تقابل مستقیم. از این منظر، گفت‌و‌گو‌های اخیر نه نشانه یک چرخش بنیادین، بلکه تلاشی حداقلی برای کنترل بحران و سنجش رویکرد کاخ سفید در قبال بازگشت به مسیر تعامل دیپلماتیک ارزیابی می‌شود.

شروعی محدود پس از ماه‌ها تنش

سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، پس از پایان این دور از مذاکرات، از گفت‌و‌گو‌هایی طولانی و چندمرحله‌ای خبر داد که با میانجی‌گری فعال عمان انجام شد. به گفته او، این رایزنی‌ها که از صبح تا عصر ادامه داشت، امکان انتقال دیدگاه‌ها و نگرانی‌های دو طرف را در فضایی قابل مدیریت فراهم کرد؛ فضایی که نقش مسقط در حفظ آن تعیین‌کننده بود.

رئیس دستگاه دیپلماسی ایران، ضمن تأکید بر صیانت از منافع و حقوق ملت ایران، این مرحله از گفت‌و‌گو‌ها را «شروعی خوب» توصیف کرد، اما تصریح داشت که ادامه مسیر به رایزنی‌های داخلی در پایتخت‌ها وابسته است. به گفته عراقچی، اصل تداوم مذاکرات مورد توافق قرار گرفته، اما زمان و چارچوب دور بعدی گفت‌و‌گو‌ها از طریق عمان و پس از مشورت‌های بیشتر مشخص خواهد شد.

او همچنین با اشاره به انباشت بی‌اعتمادی طی ماه‌های گذشته و به‌ویژه پس از جنگ اخیر، این مسئله را مهم‌ترین مانع پیش‌روی دیپلماسی دانست و تأکید کرد عبور از این فضا، پیش‌شرط هرگونه طراحی جدی برای آینده مذاکرات است. در همین راستا، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه نیز اعلام کرد که گفت‌و‌گو‌های مسقط با تفاهم بر سر ادامه رایزنی‌ها به پایان رسیده است.

مسقط و زخم‌های بازمانده از جنگ

پایتخت عمان پیش‌تر نیز بار‌ها میزبان گفت‌و‌گو‌های غیرمستقیم ایران و آمریکا بوده است؛ کانالی که در مقاطع مختلف برای حفظ حداقلی از ارتباط و مدیریت تنش فعال شد، اما هیچ‌گاه به یک روند پایدار نینجامید. بی‌اعتمادی کنونی، ریشه در همین تجربه‌های نیمه‌تمام دارد؛ بی‌اعتمادی‌ای که در جریان جنگ ۱۲ روزه به اوج رسید.

این جنگ در شرایطی آغاز شد که تهران خود را برای ورود به مرحله تازه‌ای از گفت‌و‌گو‌ها آماده می‌کرد، اما اقدام نظامی اسرائیل علیه ایران ـ که به اذعان مقام‌های آمریکایی با چراغ سبز واشنگتن انجام شد ـ این مسیر را متوقف کرد. پس از آن، مشارکت مستقیم آمریکا در حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران، از نگاه تهران، پیام روشنی داشت: حتی در آستانه مذاکره نیز گزینه نظامی از دستور کار طرف مقابل حذف نشده است.

دیپلماسی زیر فشار تندرو‌ها

ادامه مسیر گفت‌وگوها، علاوه بر پیچیدگی‌های فنی و سیاسی، با فشار جریان‌های مخالف دیپلماسی در واشنگتن و تل‌آویو مواجه است. لابی صهیونیستی و طیف‌های جنگ‌طلب آمریکایی، هرگونه توافق با ایران را مغایر با راهبرد تقابل می‌دانند و می‌کوشند مسیر مذاکرات را از ابتدا مسدود کنند.

در این میان، اظهارات اخیر مارکو روبیو و تأکید او بر گسترش دستورکار مذاکرات به موضوعات موشکی و منطقه‌ای، از سوی ناظران تلاشی هدفمند برای پیچیده‌سازی گفت‌و‌گو‌ها و کاهش شانس موفقیت دیپلماسی ارزیابی می‌شود؛ رویکردی که می‌تواند عملاً روند مذاکرات را از ریل خارج کند.

آزمون کاخ سفید

مذاکرات مسقط را می‌توان آزمونی جدی برای دولت آمریکا دانست؛ آزمونی که مشخص خواهد کرد آیا کاخ سفید توان ایستادگی در برابر فشار تندرو‌ها را دارد یا نه. در مقابل، ایران ضمن تأکید بر حفظ بازدارندگی و آمادگی دفاعی، اعلام کرده است که همچنان دیپلماسی را کم‌هزینه‌ترین و پایدارترین مسیر برای تأمین منافع ملی می‌داند؛ مسیری که تنها در سایه احترام متقابل و پرهیز از تهدید می‌تواند به نتیجه برسد.

بر این اساس، آینده گفت‌و‌گو‌ها به تصمیم سیاسی واشنگتن و نحوه مدیریت فشار‌های بیرونی گره خورده است. در صورت تداوم این مسیر، انتظار می‌رود دور بعدی مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا بار دیگر با میانجی‌گری عمان برگزار شود؛ گفت‌و‌گو‌هایی که می‌تواند بر سرنوشت یکی از پیچیده‌ترین پرونده‌های سیاست خارجی تأثیرگذار باشد.