پشت سد النهضه چه خبر است؟ آمریکا واقعاً نقش پنهان دارد؟

تناقض جنجالی: ترامپ چه گفت و آبی احمد چه پاسخی داد؟

به گزارش روزنامه اینترنتی فراز ، ماجرا از آنجا آغاز شد که ترامپ در سخنان پیشین مدعی شد واشنگتن «به اشتباه» هزینه ساخت سد النهضه را تامین کرده است؛ اما آبی احمد در سخنرانی خود در پارلمان اتیوپی، هرگونه دریافت کمک خارجی مستقیم را رد کرد و گفت ساخت این سد تنها با سرمایه‌گذاری داخلی و کمک‌های مردمی انجام شده است.

این تضاد آشکار، زمینه را برای شکل‌گیری گمانه‌زنی‌های تازه درباره نقش آمریکا و احتمال وجود حمایت‌های غیررسمی فراهم کرده است.

مصر چه می‌گوید؟ اتهام حمایت غیرمستقیم آمریکا

در همین رابطه «محمد نصر علام» وزیر پیشین منابع آبی مصر تأکید کرد که اتیوپی از حمایت‌های فنی و غیرمستقیم آمریکا برخوردار بوده است. او معتقد است هدف اصلی واشنگتن از این حمایت‌ها، فشار بر قاهره در مذاکرات و تغییر توازن منطقه‌ای بر سر منابع آبی بوده است.

علام همچنین گفت که حمایت‌های فنی و تسهیلات مالی از سوی برخی مؤسسات بین‌المللی، با هماهنگی آمریکا در مراحل اولیه ساخت سد انجام شده است.

سد النهضه؛ فقط یک پروژه برق‌آبی یا ابزار ژئوپلیتیک؟

سد النهضه با هزینه‌ای بیش از ۴ میلیارد دلار، بزرگ‌ترین پروژه تولید برق‌آبی در قاره آفریقا محسوب می‌شود و در فاصله حدود ۳۰ کیلومتری مرز اتیوپی و سودان ساخته شده است.

اما از نگاه مصر، این سد صرفاً یک پروژه توسعه‌ای نیست؛ بلکه می‌تواند تهدیدی مستقیم برای سهم تاریخی این کشور از آب نیل باشد؛ موضوعی که در قاهره به عنوان «مسئله مرگ و زندگی» توصیف می‌شود.

ورود اسرائیل به پرونده؟ گزارش معاریو و نگرانی قاهره

در ادامه این جنجال‌ها، روزنامه عبری «معاریو» گزارش داد که مصر با وجود استقبال از بازگشت میانجی‌گری آمریکا در پرونده سد النهضه، نگران آن است که این میانجی‌گری هزینه سنگینی برای قاهره داشته باشد.

طبق گزارش این رسانه، منابع دیپلماتیک از دو مطالبه احتمالی واشنگتن خبر داده‌اند که موجب نگرانی مصر شده است:

۱) طرح انتقال آب نیل به سمت غزه و اراضی اشغالی

بر اساس گزارش معاریو، یکی از پیشنهادهای حساس آمریکا، انتقال بخشی از آب نیل به سمت غزه و اراضی اشغالی در آینده است؛ پیشنهادی که مصر آن را غیرواقعی و غیرقابل اجرا می‌داند.

۲) عبور رایگان کشتی‌های آمریکایی از کانال سوئز

پیشنهاد دوم، مربوط به خواسته واشنگتن برای عبور رایگان کشتی‌های نظامی و تجاری آمریکا از کانال سوئز است؛ اقدامی که می‌تواند یکی از مهم‌ترین منابع درآمدی و راهبردی مصر را با تهدید مواجه کند.

ترامپ و السیسی؛ پرونده سد النهضه دوباره روی میز

ترامپ در دیدار با «عبدالفتاح السیسی» رئیس‌جمهور مصر در حاشیه نشست داووس تأکید کرده بود که بحران آب برای مصر «موضوعی وجودی» است و آمریکا آماده تسهیل یک توافق سیاسی پایدار است.

با این حال، گزارش‌ها نشان می‌دهد قاهره نگران است واشنگتن از نقش میانجی‌گری، به عنوان اهرم فشار برای گرفتن امتیازات بزرگ‌تر استفاده کند.

چرا اسرائیل حالا «سومالی‌ لند» را به رسمیت می شناسد؟

سخنان مقام‌های سومالی نشان می‌دهد که بحث به رسمیت شناختن «سومالی‌لند» از سوی اسرائیل، صرفاً یک اقدام دیپلماتیک محدود نیست، بلکه بخشی از یک راهبرد منطقه‌ای گسترده‌تر است؛ راهبردی که از پیامد‌های جنگ غزه، تهدیدات دریای سرخ و رقابت قدرت‌ها در شاخ آفریقا تغذیه می‌کند و می‌تواند موازنه قدرت را به زیان کشور‌های عربی، به‌ویژه مصر، تغییر دهد.

• اتیوپی؛ بازیگر پشت‌ پرده

این تحلیل همچنین نقش غیرمستقیم، اما مؤثر اتیوپی را برجسته می‌کند. آدیس‌آبابا که سال‌هاست به‌دنبال دسترسی پایدار به دریاست، تعامل با سومالی‌لند را بخشی از راهبرد کلان خود می‌داند.

به گفته بدیو، هرگونه به رسمیت شناختن می‌تواند تعامل اتیوپی با هرگیسا را به‌عنوان یک بازیگر سیاسی مستقل تسهیل کند؛ چه در پروژه‌های بندری، چه در همکاری‌های امنیت دریایی و چه در مناسبات اقتصادی.

• دکترین بن‌ گوریون و هدف قرار دادن مصر

از منظر مشاور رئیس‌جمهور سومالی، این اقدام اسرائیل را باید در چارچوب دکترین «بن‌گوریون» تحلیل کرد؛ دکترینی که بر نفوذ در پیرامون جهان عرب و بهره‌برداری از شکاف‌های داخلی کشور‌های منطقه استوار است.

تقویت حضور اسرائیل در شاخ آفریقا و دریای سرخ، به‌طور مستقیم عمق استراتژیک مصر را هدف می‌گیرد؛ دو منطقه‌ای که برای امنیت ملی قاهره حیاتی محسوب می‌شوند. به همین دلیل، مقام‌های مصری هشدار داده‌اند که به رسمیت شناختن سومالی‌لند از سوی اسرائیل موضوعی نیست که بتوان آن را نادیده گرفت.

بازخوانی گذشته: چرا آمریکا در دوره ترامپ کمک مالی اتیوپی را تعلیق کرد؟

در دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ، کاخ سفید در اقدامی کم‌سابقه کمک مالی ۲۷۲ میلیون دلاری به اتیوپی را به دلیل تعلل این کشور در مذاکرات با مصر و سودان تعلیق کرد.

اما در ادامه، دولت «جو بایدن» این تصمیم را لغو کرد و مسیر حمایت‌های مالی و سیاسی از آدیس‌آبابا تغییر یافت.

این رفت و برگشت‌ها نشان می‌دهد سد النهضه نه فقط یک پروژه اقتصادی، بلکه یک پرونده سیاسی در رقابت‌های جهانی است.

آن‌سوی تیترها: آیا سد النهضه پروژه‌ای برای کنترل منطقه نیل است؟

برخی تحلیلگران معتقدند سیاست آمریکا در پرونده سد النهضه می‌تواند در چارچوب یک پروژه بزرگ‌تر قابل فهم باشد:

ایجاد وابستگی متقابل میان کشورهای حوزه نیل و مدیریت منابع آبی در سطحی فراتر از دولت‌های ملی.

از نگاه این تحلیل‌ها، آمریکا با ایجاد یک بحران کنترل‌شده آبی، می‌تواند ابزار فشار دائمی بر مصر و سودان داشته باشد و در عین حال، نقش خود را به عنوان میانجی غیرقابل جایگزین تثبیت کند.

سخنان ضدونقیض ترامپ و نخست‌وزیر اتیوپی درباره تأمین مالی سد النهضه، بار دیگر پرونده‌ای را زنده کرده که سال‌هاست به یکی از مهم‌ترین بحران‌های ژئوپلیتیکی آفریقا و خاورمیانه تبدیل شده است. در حالی که اتیوپی بر ساخت داخلی سد تأکید دارد، مصر همچنان معتقد است این پروژه بدون حمایت‌های غیرمستقیم آمریکا و برخی نهادهای بین‌المللی امکان‌پذیر نبوده است.

در این میان، گزارش‌های رسانه‌های عبری درباره مطالبات احتمالی آمریکا از مصر، این نگرانی را تقویت کرده که میانجی‌گری واشنگتن، «رایگان» نخواهد بود.