گزارش گاردین از دو سبک مذاکره ایران و آمریکا

به گزارش روزنامه اینترنتی فراز، پاتریک وینتور، سردبیر دیپلماتیک روزنامه گاردین، در گزارشی با عنوان «صبر، حسابگری و چهره‌ای بی‌احساس؛ عراقچی در آستانه آزمونی تازه با آمریکا» به بررسی شیوه‌های مذاکره ایران و ایالات متحده در آستانه گفت‌و‌گو‌های ژنو پرداخت.

در این گزارش آمده است تفاوت نگاه دو طرف از جایی آغاز می‌شود که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، سیاست خارجی را بیشتر عرصه فشار و معامله مستقیم می‌داند؛ رویکردی که گاردین آن را شبیه به کشتی گرفتن توصیف کرده است. در مقابل، در دستگاه دیپلماسی ایران، مذاکره بیشتر به یک بازی شطرنج طولانی و مبتنی بر محاسبه شباهت دارد.

وینتور در ادامه نوشت در طرف ایرانی میز مذاکره، عباس عراقچی حضور دارد؛ دیپلماتی که حدود یک دهه و نیم درگیر پرونده هسته‌ای ایران بوده و تجربه‌های خود را در کتابی با عنوان «قدرت مذاکره» ثبت کرده است. بر اساس آنچه در این کتاب آمده، صبر، سماجت، تکرار هدفمند و حفظ چهره‌ای خنثی، ابزار‌های اصلی یک مذاکره‌کننده حرفه‌ای محسوب می‌شوند.

گاردین با اشاره به دیدگاه‌های عراقچی نوشت او چهره بی‌احساس مذاکره‌کننده را به صورت یک پوکر‌باز تشبیه کرده و گفته است پافشاری بر خواسته‌ها باید با استدلال‌های تازه و بیان‌های متفاوت همراه باشد؛ به این معنا که ایستادگی ضروری است، اما نه با ادبیاتی تکراری.

در این گزارش همچنین آمده است عراقچی، دانش‌آموخته دانشکده روابط بین‌الملل دانشگاه آزاد اسلامی و دارنده دکترای اندیشه سیاسی از دانشگاه دولتی کنت بریتانیا، ریشه‌های سبک مذاکره ایرانی را در فرهنگ بازار می‌داند؛ جایی که چانه‌زنی بخشی طبیعی از معامله است و طرفی که زود خسته شود، بازنده خواهد بود. از نگاه او، مذاکره میدان فرسایش است و نه صحنه نمایش‌های هیجانی.

در سوی مقابل، گاردین به پیشینه نماینده آمریکا اشاره کرده و نوشت استیو ویتکاف، فرستاده ویژه دونالد ترامپ، پیش از ورود به عرصه دیپلماسی در حوزه ساخت‌وساز و املاک فعالیت داشته و تحصیلات حقوقی خود را در دانشگاه خصوصی هافسترا در لانگ‌آیلند نیویورک گذرانده است.

در بخش دیگری از این گزارش آمده است عراقچی در کتاب «قدرت مذاکره» تأکید کرده که قدرت مذاکره‌کننده زمانی افزایش می‌یابد که از پشتوانه داخلی منسجم و قدرت ملی برخوردار باشد. او نوشته است اگر حداقلی از توازن برقرار نباشد، ورود به مذاکره می‌تواند پرهزینه باشد.

به نوشته گاردین، عراقچی همچنین بر این نکته تأکید دارد که طرف مقابل باید امکان عقب‌نشینی آبرومندانه داشته باشد؛ مفهومی که او از آن با عنوان «پل طلایی» یاد می‌کند، به این معنا که مذاکره موفق باید راه خروج بدون تحقیر را برای هر دو طرف فراهم کند.

در ادامه گزارش، به محور‌های اصلی گفت‌و‌گو‌ها اشاره شده و آمده است موضوعاتی مانند سطح و سرنوشت ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران، نحوه رفع تحریم‌ها و بازگشت بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به تأسیسات هسته‌ای، در مرکز رایزنی‌ها قرار دارد. در این میان، نقش رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، در ارزیابی‌های فنی تعیین‌کننده توصیف شده است.

گاردین به نقل از الی گرانمایه، عضو شورای روابط خارجی اروپا، نوشته است هر اقدام جدی و غیرقابل بازگشت از سوی ایران، نیازمند گام‌های هم‌سطح از جانب آمریکا است؛ از جمله آزادسازی بخشی از دارایی‌های بلوکه‌شده. در عین حال، این گزارش تأکید می‌کند که در فضای سیاسی دولت ترامپ، احتمال دستیابی به تفاهم‌های غیررسمی و اعلام‌نشده نیز وجود دارد.

همچنین علی انصاری، استاد تاریخ مدرن دانشگاه سنت‌اندروز، در گفت‌و‌گو با گاردین گفته است ایران ممکن است برای زنده نگه داشتن مسیر گفت‌و‌گو، امتیازاتی تدریجی ارائه دهد، در حالی که واشنگتن الزاماً عجله‌ای برای رسیدن به توافق ندارد.

در بخش پایانی گزارش، گاردین به فضای داخلی ایران اشاره کرده و نوشته است عراقچی که سابقه حضور در جنگ ایران و عراق را دارد و ارتباط نزدیکی با نهاد‌های حاکمیتی دارد، به خوبی از حساسیت‌های داخلی هرگونه توافق با آمریکا آگاه است.

در این گزارش به نقل از خاطره‌ای از عراقچی آمده است که پس از پیروزی حسن روحانی در انتخابات سال ۱۳۹۲، او از محمدجواد ظریف پرسیده بود چرا مسئولیت وزارت امور خارجه را نمی‌پذیرد و ظریف در پاسخ گفته بود: «آخرش ما را ناقص می‌بینند و قربانی می‌کنند.»

گاردین در پایان نوشت پرونده هسته‌ای ایران بار دیگر در آستانه مرحله‌ای تازه قرار دارد و مذاکره‌کننده ایرانی، با صبر و چهره‌ای خنثی، آماده ورود به این آزمون دشوار است.