«اردن بعدی است»؛ الحاق کرانه باختری وارد فاز جدید شد | «انتقال خاموش فلسطینیان»

الجزیره گزارش داد قوانین تازه اسرائیل برای ثبت زمین و تشدید عملیات نظامی، زمینه «انتقال خاموش» فلسطینی‌ها به اردن را فراهم می‌کند

کابوس «وطن جایگزین» دوباره زنده شد

برای دهه‌ها، ایده‌ای در محافل سیاسی اردن مطرح بود که آن را «وطن جایگزین» می‌نامیدند؛ یعنی این فرض که اسرائیل در نهایت می‌خواهد فلسطینی‌ها را به سمت اردن هل دهد و اردن به جای فلسطین، کشور فلسطینیان شود.

به گزارش روزنامه اینترنتی فراز ، این سناریو تا مدت‌ها در امان بیشتر شبیه یک کابوس دور یا حتی تئوری توطئه به نظر می‌رسید، اما اکنون با روی کار بودن جریان راست افراطی در اسرائیل و جنگ ویرانگر غزه، این نگرانی به مرحله‌ای رسیده که دیگر از آن به عنوان «فرضیه» یاد نمی‌شود.

«انقلاب شهرک‌سازی»؛ الحاق بوروکراتیک کرانه باختری

طبق گزارش الجزیره، کابینه اسرائیل اقداماتی را تصویب کرده که اجازه می‌دهد بخش‌های وسیعی از کرانه باختری اشغالی به عنوان «زمین‌های دولتی» ثبت شوند؛ اقدامی که تحت نظارت وزارت دادگستری اسرائیل انجام می‌شود.

این تصمیم از سوی «بزالل اسموتریچ» وزیر دارایی اسرائیل، «انقلاب شهرک‌سازی» نامیده شده است.

به نوشته الجزیره، این اقدام عملاً ساختار اداره نظامی اسرائیل بر کرانه باختری (که از سال ۱۹۶۷ برقرار بوده) را دور می‌زند و کرانه باختری را در عمل به‌عنوان بخشی از خاک اسرائیل تلقی می‌کند.

اردن: دیگر سوال «آیا» نیست، سوال «چگونه جلوگیری کنیم» است

الجزیره می‌گوید در اردن، این تحولات به عنوان نشانه‌ای روشن از پایان وضعیت موجود دیده می‌شود. در کنار این تصمیم، عملیات نظامی اسرائیل با عنوان «دیوار آهنین» در اردوگاه‌های جنین و طولکرم نیز فضای کرانه باختری را ملتهب کرده است.

به همین دلیل، در محافل سیاسی و امنیتی اردن دیگر پرسش اصلی این نیست که آیا انتقال جمعیت فلسطینی اتفاق خواهد افتاد یا نه؛ بلکه پرسش این است که چگونه می‌توان جلوی آن را گرفت.

هشدار مقام سابق اردن: «انتقال آغاز شده است»

ممدوح العبادی، معاون نخست‌وزیر سابق اردن، به الجزیره گفته است:

«این انتقال دیگر یک تهدید نیست، بلکه به مرحله اجرا رسیده است.»

او هشدار داده است که پس از کرانه باختری، هدف بعدی اسرائیل «کرانه شرقی» یعنی اردن خواهد بود.

«انتقال خاموش»؛ مهاجرت اجباری بدون اعلام رسمی

یکی از نکات کلیدی گزارش الجزیره، مفهوم «انتقال نرم» یا همان «انتقال خاموش» است؛ یعنی نه با اخراج رسمی، بلکه با ایجاد شرایطی که زندگی فلسطینی‌ها در کرانه باختری غیرقابل تحمل شود و مهاجرت تدریجی به اردن شکل بگیرد.

طبق این گزارش، اقدام اسرائیل برای انتقال اختیار ثبت زمین به وزارت دادگستری، یک ابزار حقوقی مهم در همین مسیر است؛ زیرا با حذف ثبت‌های قدیمی عثمانی و اردنی، امکان مصادره زمین‌های فلسطینی و گسترش شهرک‌سازی به شکل گسترده فراهم می‌شود.

هشدار درباره تغییرات نمادین، اما خطرناک در ارتش اسرائیل

العبادی در گفت‌و‌گو با الجزیره به موضوعی اشاره کرده که در اردن بسیار حساس تلقی می‌شود: ایجاد یک تیپ جدید در ارتش اسرائیل با نام «تیپ گیلعاد».

او گفته گیلعاد منطقه‌ای کوهستانی نزدیک امان است و چنین نام‌گذاری‌هایی از نگاه اردن پیام سیاسی و ایدئولوژیک دارد و نشانه توسعه‌طلبی است.

تضعیف پیمان وادی عربه و تغییر دکترین اسرائیل

به گفته العبادی، پیمان صلح اردن و اسرائیل (وادی عربه ۱۹۹۴) در نگاه جریان حاکم فعلی اسرائیل عملاً بی‌اعتبار شده است.

او تأکید کرده ایدئولوژی اسموتریچ فقط دیدگاه یک سیاستمدار نیست، بلکه به دکترین دولت اسرائیل تبدیل شده و فضای سیاسی اسرائیل به سمت یک دوگانه خطرناک می‌رود:

«یا ما یا آنها.»

گزینه نظامی؛ دره اردن خط مقدم «دفاع وجودی»

الجزیره می‌نویسد با محدود شدن گزینه‌های دیپلماتیک، در اردن بحث درباره گزینه نظامی جدی‌تر شده است.

سرلشکر بازنشسته مأمون ابو نوار به الجزیره گفته اقدامات اسرائیل نوعی «جنگ اعلام‌نشده» علیه اردن است و اگر روند آوارگی تشدید شود، اردن ممکن است دره اردن را منطقه نظامی بسته اعلام کند؛ اقدامی که می‌تواند به درگیری مستقیم و شعله‌ور شدن منطقه منجر شود.

او همچنین تأکید کرده با وجود برتری نظامی اسرائیل، ساختار اجتماعی اردن با قبایل و طوایفش، به‌نوعی «ارتش دوم» محسوب می‌شود و در صورت جنگ، هر شهر و روستا می‌تواند به خط دفاعی تبدیل شود.

«زلزله منطقه‌ای»؛ هشدار درباره تبدیل بحران به جنگ مذهبی

ابو نوار همچنین هشدار داده اگر بحران کرانه باختری به یک درگیری مذهبی تبدیل شود، منطقه وارد مرحله‌ای می‌شود که می‌تواند یک «زلزله منطقه‌ای» ایجاد کند.

او گفته ارتش اردن برای همه سناریوها، حتی رویارویی نظامی، آماده است.

فروپاشی تضمین آمریکا؛ اردن احساس رهاشدگی می‌کند

بخش مهم دیگر گزارش الجزیره، کاهش اعتماد اردن به ایالات متحده است.

عریب الرنتاوی، مدیر مرکز مطالعات سیاسی القدس، گفته است شرط‌بندی استراتژیک اردن روی واشنگتن متزلزل شده و آمریکا از دوره اول ترامپ به بعد، تمرکز خود را از عمان و قاهره به پایتخت‌های ثروتمند خلیج فارس منتقل کرده است.

او می‌گوید در نهایت اگر واشنگتن مجبور به انتخاب بین اردن و اسرائیل شود، بدون تردید اسرائیل را انتخاب خواهد کرد.

اردن «بین دو آتش»

الرنتاوی موقعیت اردن را این‌گونه توصیف کرده:

اردن بین دو آتش قرار دارد؛ از یک سو وابستگی به کمک‌های آمریکا، و از سوی دیگر تهدید وجودی اسرائیل برای هویت و موجودیت کشور.

انتقاد از سیاست اردن؛ قطع ارتباط با حماس اشتباه بود؟

الجزیره همچنین به انتقاد‌هایی در داخل اردن اشاره می‌کند که معتقدند این کشور با فاصله گرفتن از حماس و محدود کردن رابطه خود به تشکیلات خودگردان فلسطین در رام‌الله، بخشی از اهرم نفوذ منطقه‌ای خود را از دست داده است.

الرنتاوی گفته کشور‌هایی مانند قطر، مصر و ترکیه با حفظ ارتباط با حماس توانسته‌اند در معادلات منطقه‌ای وزن بیشتری داشته باشند، اما اردن از این نقش کنار کشیده است.

آمادگی برای بدترین سناریو؛ بازگشت خدمت سربازی

در پایان گزارش آمده که اردن از مرحله هشدار‌های دیپلماتیک عبور کرده و زبان سیاست در امان به سمت «بسیج و بقا» تغییر کرده است.

بر همین اساس، اردن در اوایل فوریه برنامه خدمت سربازی اجباری موسوم به «خدمت پرچم» را از سر گرفته و به وقفه ۳۵ ساله پایان داده است.

العبادی نیز خواستار خدمت سربازی عمومی و حتی آموزش زبان عبری به نسل جدید شده و گفته است اردن باید برای هر سناریویی آماده باشد.

آن سوی تیترها

گزارش الجزیره نشان می‌دهد اردن تحولات کرانه باختری را صرفاً یک بحران فلسطینی نمی‌بیند، بلکه آن را تهدیدی مستقیم علیه موجودیت خود تلقی می‌کند. از نگاه تحلیلگران اردنی، اقدامات حقوقی و نظامی اسرائیل می‌تواند مسیر را برای یک «انتقال خاموش» فلسطینی‌ها هموار کند؛ سناریویی که اگر عملی شود، منطقه را وارد یک بحران ژئوپلیتیکی و امنیتی بسیار بزرگ خواهد کرد.