در یادداشت تفاهم پایان جنگ ایران و آمریکا چه چیز‌هایی تعیین‌کننده است؟

به گزارش روزنامه اینترنتی فراز، تیم لیستر در گزارشی برای CNN نوشت پیش‌نویس MoU میان واشینگتن و تهران قرار است یک چارچوب کوتاه و چندبندی برای تبدیل آتش‌بس فعلی به سازوکاری پایدارتر باشد، اما اختلاف‌ها بر سر «تعریف دقیق هر واژه» و مهم‌تر از آن «ترتیب اقدام‌ها» باعث شده نهایی شدن متن طولانی شود.

CNN می‌نویسد یکی از نقاط اختلاف این است که آیا روند ۶۰ روزه پیش‌بینی‌شده در MoU به‌عنوان «تمدید آتش‌بس چند هفته‌ای» تعریف می‌شود یا «پایان قطعی خصومت‌ها». مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، گفته برای رسیدن به راه‌حل دیپلماتیک باید مشخص باشد ایران درباره چه موضوعاتی حاضر به مذاکره است و «چه میزان امتیاز اولیه» می‌دهد تا توافق ارزش اجرا داشته باشد.

۱) تنگه هرمز؛ گام اول و پیچیده‌ترین بند اجرایی

به نوشته CNN، دو طرف بازگشایی و عادی‌سازی کشتیرانی در تنگه هرمز را گام نخست می‌دانند؛ آبراهی که پس از چند ماه اختلال، به افزایش شدید قیمت نفت و کالا‌ها دامن زده است.

ترامپ جمعه خواستار بازگشایی «فوری» تنگه بدون عوارض و با عبور «نامحدود» شد و گفت ایران باید عملیات مین‌روبی را انجام دهد؛ همزمان وعده داد محاصره دریایی بنادر ایران رفع می‌شود. اما CNN یادآوری می‌کند ایران همچنان بر «حق مدیریت ترافیک» در این آبراه—با مشارکت عمان—تاکید دارد؛ موضوعی که یافتن ادبیات مشترک برای آن دشوار خواهد بود.

ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس ایران، به CNN گفته ایران به دنبال «مدیریت هوشمند تنگه هرمز» است و اقدامات کنترلی ایران «ماهیت دائمی» دارد. CNN همچنین به نقل از ترامپ آورده که او به عمان درباره هرگونه سازوکار با ایران هشدار داده است.

۲) محاصره دریایی بنادر ایران؛ هماهنگ‌سازی با بازگشایی هرمز

CNN گزارش می‌دهد هماهنگی میان بازگشایی تنگه هرمز و درخواست تهران برای پایان فوری محاصره دریایی توسط نیروی دریایی آمریکا، یکی از نقاط کلیدی در «ترتیب اجرا» است.

طبق گزارش CNN، سنتکام اعلام کرده که تا ۲۹ مه، ۱۱۵ کشتی تجاری برای اطمینان از اینکه هیچ تجارتی وارد یا خارج بنادر ایران نشود، تغییر مسیر داده‌اند. در همین چارچوب، CNN به اظهارات محسن رضایی—مشاور نزدیک به رهبری ایران—اشاره می‌کند که گفته ادامه محاصره و طرح مطالبات «افراطی» نشان می‌دهد ترامپ دنبال اهداف دیگری است.

این شبکه همچنین می‌نویسد رسانه‌های حکومتی ایران مدعی‌اند MoU می‌تواند شامل «عقب‌نشینی نیرو‌های نظامی آمریکا از حوالی ایران» همزمان با پایان محاصره باشد و این تعهدِ بازگشایی هرمز «شامل شناور‌های نظامی» نمی‌شود؛ اما ترامپ در مواضع اخیر خود اشاره‌ای به خروج نیرو‌ها نکرده است.

۳) پرونده هسته‌ای؛ پس از امضا، به مدت ۶۰ روزه شروع می‌شود

پس از امضای MoU، دوره ۶۰ روزه برای مذاکره درباره پرونده هسته‌ای آغاز می‌شود؛ از جمله سرنوشت ذخایر اورانیوم با غنای بالا. این گزارش می‌افزاید ایران بنا بر برآورد‌ها بیش از ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا در اختیار دارد.

ترامپ جمعه تاکید کرده ایران «نباید هرگز» به سلاح هسته‌ای برسد و ادعا کرده ذخایر ایران که احتمالاً پس از حملات آمریکا در ژوئن گذشته مدفون شده، در یک عملیات مشترک ایران-آمریکا بیرون کشیده و نابود خواهد شد؛ ادعایی که به نوشته CNN رسانه‌های دولتی ایران سریعاً رد کردند. CNN اضافه می‌کند ترامپ همچنین گفته نمی‌خواهد این مواد به روسیه یا چین منتقل شود، در حالی که روسیه پیش‌تر پیشنهاد دریافت آن را مطرح کرده بود.

از سوی دیگر، CNN به نقل از عزیزی می‌نویسد ایران قصد ندارد اورانیوم غنی‌شده را به کشور ثالث منتقل کند. همچنین MoU اولیه قرار نیست جزئیات غنی‌سازی را دقیق وارد متن کند؛ اختلاف بر سر طول دوره تعلیق غنی‌سازی هم مطرح است: ترامپ قبلاً از تعلیق ۲۰ ساله گفته و منابع از پیشنهاد دوره کوتاه‌تر از سوی ایران خبر داده‌اند.

۴) دارایی‌های بلوکه‌شده؛ پول در برابر اجرا

به گزارش سی‌ان‌ان، اقتصاد ایران پیش از جنگ هم تحت فشار بود و پس از جنگ بیکاری افزایش یافته است. تهران خواهان آزادسازی فوری میلیارد‌ها دلار دارایی بلوکه‌شده است، اما یک مقام ارشد آمریکایی به CNN گفته آزادسازی دارایی‌ها تنها پس از بازگشایی هرمز انجام می‌شود. ترامپ هم گفته: «تا اطلاع ثانوی پولی جابه‌جا نمی‌شود.»

CNN به نقل از تسنیم می‌نویسد در صورت توافق، ممکن است ۲۴ میلیارد دلار از دارایی‌های ایران آزاد شود و بنا بر این روایت، نیمی از آن می‌تواند همزمان با اعلام اولیه توافق آزاد شود.

در همین گزارش، از بحث درباره ایجاد یک «صندوق سرمایه‌گذاری» برای بازسازی ایران هم یاد شده که منابع اصلی آن کشور‌های حاشیه خلیج فارس خواهند بود و آمریکا در آن سرمایه‌گذاری مستقیم نخواهد کرد. همچنین مقام‌های ایرانی ماه گذشته خسارت حملات آمریکا و اسرائیل را ۲۷۰ میلیارد دلار برآورد کرده‌اند.

۵) تحریم‌ها؛ گره‌خورده به هرمز و پرونده هسته‌ای

به نوشته CNN، در واشینگتن عبارتی مانند «no dust, no dollars» برای پیوند دادن خروج/تعیین تکلیف اورانیوم با مطالبات مالی ایران مطرح شده است. یک مقام آمریکایی به CNN گفته لغو تحریم‌ها نیز مانند دارایی‌ها، پس از بازگشایی کامل هرمز و سپس در ادامه، به پرونده هسته‌ای گره خواهد خورد.

CNN اضافه می‌کند ایران برآورد کرده رفع تحریم فروش نفت می‌تواند طی یک دوره ۶۰ روزه نزدیک به ۱۰ میلیارد دلار درآمد ایجاد کند؛ عددی که فارس گزارش داده است.) لبنان؛ «همه جبهه‌ها» یا فقط ایران-آمریکا؟

CNN می‌گوید مشخص نیست MoU تا چه حد جنگ در لبنان میان اسرائیل و حزب‌الله را پوشش می‌دهد. مقام‌های ایرانی طی هفته گذشته تاکید کرده‌اند MoU باید «پایان جنگ در همه جبهه‌ها، از جمله لبنان» را شامل شود. همزمان، CNN از گسترش عملیات اسرائیل در جنوب لبنان، ادامه حملات حزب‌الله و شکنندگی آتش‌بسِ نیمه آوریل می‌نویسد و اضافه می‌کند دولت ترامپ حمایت خود از آزادی عمل اسرائیل را تشدید کرده است.

۷) بحران اعتماد؛ «اول عمل، بعد اقدام طرف مقابل»

CNN در جمع‌بندی می‌نویسد بی‌اعتمادی، سایه اصلی مذاکرات است. تهران می‌گوید در یک سال گذشته دو بار در زمان جریان مذاکرات هدف حمله آمریکا قرار گرفته است. به نوشته CNN، مذاکره‌کننده ارشد ایران محمدباقر قالیباف گفته «اعتماد به تضمین و حرف نداریم؛ معیار فقط عمل است» و هیچ اقدامی پیش از اقدام طرف مقابل انجام نمی‌شود.