یک مقام ارشد آمریکایی: توافق با ایران در دسترس است، اما هنوز نهایی نشده است

به گزارش پولیتیکو، دلیل این خوش‌بینی تازه که تنها یک روز پس از تهدید دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، مبنی بر حمله «بسیار سخت» به ایران مطرح می‌شود، تعهد مشخص تهران به حذف مواد غنی‌شده باقی‌مانده است. این مقام ارشد که به دلیل ماهیت حساس گفت‌و‌گو‌های دیپلماتیک خواست نامش فاش نشود، گفت: «ما به ادبیاتی در توافق دست یافته‌ایم که رئیس‌جمهور نسبت به آن بسیار راضی‌تر است. جزئیات مربوط به انهدام و انتقال مواد غنی‌شده، تغییری بزرگ محسوب می‌شود.»

با این حال، بی‌اعتمادی عمیقی بر این مذاکرات سایه افکنده که می‌تواند در هر لحظه پیشرفت کار را متوقف کند. دونالد ترامپ نیز مواضع خود را به طور مکرر تغییر داده است؛ او روز جمعه ضمن ابراز ناخشنودی، ایران را به انتشار گزارش‌های کذب درباره این توافق متهم کرد و رهبری ایران را «افرادی بی‌شرف» خواند.

با این وجود، به نظر می‌رسد هم ایران و هم ایالات متحده برای دستیابی به توافقی فشار می‌آورند که منجر به بازگشایی تنگه هرمز شود؛ آبراهه‌ای حیاتی که پیش از آغاز جنگ، حدود ۲۰ درصد از نفت جهان از آن عبور می‌کرد.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران نیز روز جمعه در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشت که یک توافق «هرگز اینقدر نزدیک نبوده است»، هرچند جزئیاتی از این توافق ارائه نکرد.

این مقام آمریکایی اذعان کرد که ایران در ابتدا هیچ‌گونه امتیاز هسته‌ای پیش‌دستانه‌ای نخواهد داد؛ بلکه این توافق در واقع تعهدی برای ادامه گفت‌و‌گو‌ها درباره نحوه حذف مواد غنی‌شده‌ای است که بخشی از آنها پس از حملات سال گذشته آمریکا و اسرائیل به سایت‌های هسته‌ای ایران، در اعماق زمین دفن شده‌اند.

این مقام افزود: «جزئیات فنی باید مشخص شود، اما فکر می‌کنم تعهدی برای انجام این کار وجود دارد. همچنین تعهدی برای برچیدن برنامه تسلیحات هسته‌ای و از کار انداختن سایت‌های هسته‌ای وجود دارد و البته ما در مذاکرات فنیِ پیشِ رو، نحوه انجام این کار را مشخص خواهیم کرد.»

قرار است این مذاکرات ۶۰ روز به طول بینجامد، هرچند مشخص نیست این زمان‌بندی از چه تاریخی آغاز می‌شود و در صورت پایان مهلت بدون دستیابی به راهکار، چه اتفاقی خواهد افتاد.

به گفته این مقام، به عنوان بخشی از توافق اولیه، ایران همچنین متعهد شده است که هرگز به دنبال دستیابی به سلاح هسته‌ای نباشد. ایران بیش از پنج دهه پیش با امضای «معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای» (NPT) چنین تعهدی داده بود، اما پیشرفت‌های هسته‌ای این کشور در سال‌های اخیر، بار‌ها این تعهد را زیر سؤال برده است.

برخلاف دوره‌های قبلی مذاکرات، این مقام ارشد دولت آمریکا تأکید کرد که اطمینان بیشتری وجود دارد که آیت‌الله سید علی خامنه‌ای، رهبر عالی ایران، متن کنونی را تأیید کرده است؛ امری که پیش‌شرطی اساسی محسوب می‌شود.

این مقام ارشد گفت: «افراد در هر دو بخش غیرنظامی و نظامی، تأیید کرده‌اند که رهبر عالی ایران با وضعیت فعلی مذاکرات مشکلی ندارد.»

او بار‌ها تأکید کرد که ایران تنها پس از آنکه ایالات متحده یک رژیم نظارتی تأسیس کند که بتواند فرآیند دفع مواد هسته‌ای ایران را ردیابی کند، از مزایای این توافق، یعنی کاهش چشمگیر تحریم‌های اقتصادی، بهره‌مند خواهد شد.

این مقام افزود: «اساساً بی‌اعتمادی زیادی وجود دارد؛ بنابراین مردم می‌پرسند: آیا اعتماد دارید که آنها به توافق خود پایبند بمانند؟ خیر، من اعتماد ندارم که آنها به توافق خود پایبند بمانند، اما اطمینان دارم که ما توافق را به گونه‌ای ساختاردهی کرده‌ایم که تا زمانی که ما به منافع خود نرسیم، آنها به منافع خود نخواهند رسید.»

اگرچه ترامپ و تیم او تفاهم‌نامه‌ای را که انتظار می‌رود در روز‌های آینده امضا شود، به عنوان تحقق وعده‌های وی در مورد برنامه هسته‌ای ایران تبلیغ می‌کنند، اما بخش زیادی از این توافق به مذاکرات فنی و تعهد طرفین به اجرای آن بستگی خواهد داشت.

مقامات عرب در طول این گفت‌و‌گو‌ها همواره نسبت به اینکه ایران قصد داشته باشد امتیازات هسته‌ای قابل‌توجهی بدهد، بدبین بوده‌اند. مقامات اسرائیلی نیز روز جمعه هشدار دادند که در صورت احساس اینکه ایران همچنان توانایی دستیابی به سلاح هسته‌ای را حفظ کرده است، توانایی «اقدام مستقل» را دارند.

ایران خواستار کاهش فشار‌های اقتصادی شده و به نظر می‌رسد شکلی از آن روی میز است، اگرچه نحوه ساختاردهی و زمان اجرای آن هنوز توافق نشده است. این مقام تأکید کرد که اجرای آن به همکاری ایران در حذف مواد هسته‌ای بستگی دارد.

همچنین ممکن است راهکار‌هایی وجود داشته باشد که به تهران اجازه دهد بدون لمس مستقیم وجوه مسدود شده، به پول دسترسی پیدا کند. طبق گزارش‌های پیشین «پولیتیکو»، آمریکا و ایران درباره دسترسی تهران به وجوه محدود شده در قطر و جا‌های دیگر که می‌تواند بالغ بر ۱۶ میلیارد دلار باشد، گفت‌و‌گو کرده‌اند.

رویترز روز جمعه گزارش داد که امارات متحده عربی توافق کرده است دست‌کم ۱۰ میلیارد دلار برای ایران آزاد کند؛ رقمی که شامل ۳ میلیارد دلاری است که قبلاً پرداخت شده است. شیخ محمد بن زاید آل نهیان، رئیس امارات، یکی از رهبرانی بود که روز جمعه با ترامپ گفت‌و‌گو کرد تا به او اطمینان دهد که توافق نزدیک است.

تیم آمریکایی هدایت‌کننده این توافق شامل جی. دی. ونس (معاون رئیس‌جمهور)، سوزی وایلز (رئیس دفتر)، مارکو روبیو (وزیر امور خارجه)، استیو ویتکاف (فرستاده ویژه)، جرد کوشنر (داماد رئیس‌جمهور) و جان رتکلیف (رئیس سیا) است. علاوه بر این، این مقام گفت که رئیس‌جمهور شخصاً در تدوین ادبیات مربوط به انهدام و حذف مواد غنی‌شده هسته‌ای «بسیار دخیل» بوده است.