آمریکا و ایران به توافق نزدیک‌تر شدند؛ زمان دقیق امضا همچنان نامشخص است

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز شنبه در شبکه‌های اجتماعی نوشت که توافق با ایران برای امضا در روز یکشنبه، یعنی هشتادمین سالروز تولد او، برنامه‌ریزی شده است. شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، نیز اعلام کرد که دو طرف بر سر چارچوب یک توافق صلح به تفاهم رسیده‌اند و اسلام‌آباد در حال آماده‌سازی مقدمات برای امضای الکترونیک آن در روز یکشنبه است که پس از آن، گفت‌و‌گو‌های فنی در هفته آینده آغاز خواهد شد.

با این حال، ایران امضای توافق در روز یکشنبه را تأیید نکرده است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، پیش از انتشار پست ترامپ، نسبت به اظهار نظر درباره زمان امضای توافق هشدار داده بود، اما رسانه‌های دولتی به نقل از او گزارش دادند که «امضا فردا نخواهد بود»، اما ممکن است «طی روز‌های آینده» انجام شود.

ترامپ در «تروت سوشال» نوشت که پس از امضای توافق چارچوب، تنگه هرمز که رگ حیاتی عرضه جهانی نفت است و ایران آن را مسدود کرده، فوراً «به روی همگان باز خواهد شد.»

تداوم حضور تندرو‌ها

اگرچه بمباران‌های آمریکا، پایگاه‌های صنعتی-نظامی ایران را به شدت تخریب کرده و به ارتش این کشور آسیب زده است، اما کارشناسان می‌گویند این جنگ باعث شده است که سلطه تندرو‌های سپاه پاسداران بیش از پیش تثبیت شود.

ویدیو‌های منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی و وب‌سایت‌های خبری ایران، مخالفان این توافق را نشان می‌دهد که در میدان‌ها و مقابل ساختمان وزارت امور خارجه در تهران تجمع کرده‌اند. آنها در حالی که شعار می‌دادند «عراقچی حیا کن، آمریکا رو رها کن»، ظاهراً وزیر امور خارجه ایران را مقصر می‌دانستند. رویترز نتوانست صحت این ویدیو‌ها را فوراً تأیید کند.

زمانی که آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه جنگ علیه ایران را آغاز کردند، ترامپ از ایرانی‌ها خواست که قیام کرده و نهاد‌های دولتی را به دست بگیرند. با وجود اینکه طی دو روز گذشته به نظر می‌رسید آمریکا و ایران در حال حرکت به سمت یک توافق هستند، درگیری‌ها همچنان ادامه دارد؛ چرا که ارتش آمریکا به اعمال محاصره دریایی علیه ایران ادامه داده و تلاش می‌کند تا کنترل ایران بر تنگه هرمز را که پیش از جنگ مسیر عبور ۲۰ درصد از نفت جهان بود، کاهش دهد.

صبح روز شنبه، ارتش آمریکا اعلام کرد که چندین پهپاد انتحاری ایران را که به سمت تنگه هرمز در حرکت بودند، سرنگون کرده است. اسرائیل نیز که اعلام کرده طرف توافق آمریکا و ایران نیست، روز شنبه خبر داد که طی ۲۴ ساعت گذشته بیش از ۷۰ نقطه در لبنان را علیه حزب‌الله (متحد ایران) هدف قرار داده است.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، بر سر درخواست‌های آمریکا از اسرائیل برای کاهش فعالیت‌های نظامی در لبنان جهت فراهم کردن زمینه توافق واشینگتن با تهران، با ترامپ دچار اختلاف شده است.

روز جمعه، عراقچی گفت که اگرچه تغییر در توافق همچنان ممکن است، اما این توافق اولیه نشان می‌دهد که کشورش از این درگیری قوی‌تر بیرون آمده است.

بازگشایی تنگه هرمز در اولویت؛ گفت‌و‌گو‌های هسته‌ای در مرحله بعد

در تجمعات حامیان دولت که شنبه‌شب در سراسر ایران برگزار شد، ساکنان و خبرگزاری‌ها گزارش دادند که تندرو‌های مخالف این توافق‌نامه با صدای بلند نارضایتی خود را ابراز کردند. یکی از ساکنان مشهد به رویترز گفت که برخی از معترضان شعار «مرگ بر سازشکار» سر دادند که ظاهراً خطاب به عراقچی بوده و فریاد می‌زدند: «سازشکار، استعفا، استعفا».

منابع آگاه در مذاکرات اعلام کردند که پیش‌نویس تفاهم‌نامه، خواستار بازگشایی تنگه هرمز و رفع محاصره دریایی آمریکا است. مذاکرات درباره برنامه هسته‌ای ایران — که ترامپ آن را یکی از دلایل اصلی جنگ عنوان کرده بود — پس از آن انجام خواهد شد.

یک مقام آمریکایی به خبرنگاران گفت: «ایران قرار است تنگه هرمز را باز کند؛ این یک الزام است. تنگه می‌تواند بدون دریافت عوارض باز شود. همزمان با این اقدام، ما نیز محاصره خود را رفع خواهیم کرد.» این مقام افزود: «این اقدام در کنار هم انجام می‌شود و بخشی از گام بعدی، یعنی مرحله پس از آن، مین‌روبی تنگه‌ها خواهد بود» و اشاره کرد که کشور‌های گروه هفت (G۷) می‌توانند در این زمینه نقش داشته باشند.

ترامپ در تماسی با کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا، درباره تلاش‌ها برای پایان دادن به درگیری با ایران گفت‌و‌گو کرد. شرایط پیش‌نویس که توسط منابع متعدد برای رویترز تشریح شده، حاکی از آن است که در ازای بازگشایی تنگه هرمز توسط ایران، آمریکا آزادسازی میلیارد‌ها دلار دارایی مسدودشده ایران را آغاز کرده و تحریم‌های صادرات نفت این کشور را لغو خواهد کرد.

خبرگزاری فارس به نقل از بقایی نوشت که آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران بخشی جدایی‌ناپذیر از توافق است و همچنین ایران باید برای خدمات ارائه‌شده در تنگه هرمز حق‌الزحمه دریافت کند. به گزارش این خبرگزاری، او بدون ارائه جزئیات گفت که حضور پایگاه‌های نظامی خارجی در منطقه باید پایان یابد.

برنامه هسته‌ای ایران نیز طی یک دوره ۶۰ روزه مذاکرات بررسی خواهد شد.