به حاشیه رانده و خشمگین؛ اسرائیل در برابر توافق ایران و آمریکا جبهه گرفت

یادداشت تفاهم ایران و ایالات متحده، شکاف عمیقی را میان واشنگتن و تل‌آویو آشکار کرده است. مقامات اسرائیلی در هر دو طیف ائتلاف حاکم و اپوزیسیون هشدار می‌دهند که این چارچوب، که بدون مشارکت اسرائیل مورد مذاکره قرار گرفته، اهداف امنیتی بنیادین این کشور را کاملاً بی‌پاسخ گذاشته است.

عقب‌نشینی فوری هسته‌ای، اعمال محدودیت بر موشک‌های بالستیک، محدودسازی شبکه‌های نیابتی و آزادی عملیاتی در لبنان، همگی به یک دوره ۶۰ روزه مذاکرات تکمیلی موکول شده‌اند. برای اسرائیل، این فرایند هیچ نتیجه تضمین‌شده‌ای در بر ندارد.

توافقی که بدون حضور اسرائیل شکل گرفت

اسرائیل در حملات مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران که آغازگر جنگ در حدود ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ بود، شرکت داشت؛ حملاتی که در نهایت منجر به کشته شدن آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر عالی ایران شد. با این حال، اسرائیل طرف مذاکرات آتش‌بس نبود. بنا بر گزارش‌ها، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر، تنها به‌صورت جزئی از مفاد این توافق در حین شکل‌گیری آن مطلع شده بود. دفتر وی تأیید کرد که او امضاکننده این متن نبوده و این یادداشت تفاهم را صرفاً به‌عنوان نقطه آغازین مذاکرات ترسیم کرد، نه یک توافق نهایی.

نتانیاهو صراحتاً به دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور، گفت که اسرائیل از لبنان عقب‌نشینی نخواهد کرد و تأکید کرد که ارتش هر زمان که لازم بداند به اقدام علیه حزب‌الله ادامه خواهد داد.

پس از تماس تلفنی با ترامپ، دفتر نخست‌وزیر اعلام کرد که نتانیاهو از تعهد رئیس‌جمهور آمریکا مبنی بر اینکه هرگونه توافق نهایی باید مستلزم حذف مواد غنی‌شده و برچیدن زیرساخت‌های غنی‌سازی باشد، قدردانی کرده است. نتانیاهو گفت: «تا زمانی که من نخست‌وزیر اسرائیل هستم، ایران سلاح هسته‌ای نخواهد داشت. در این موضوع، توافق کاملی بین پرزیدنت ترامپ و من وجود دارد.»

«ما جمهوری موزفروش نیستیم»

صریح‌ترین رد این پیمان از سوی ایتامار بن‌گویر، وزیر امنیت ملی، صورت گرفت. اظهارات او به چالش عمومی و مستقیم برای ترامپ و نتانیاهو تبدیل شد. بن‌گویر در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «توافق ترامپ برای ما الزام‌آور نیست. اسرائیل تابع ایالات متحده نیست و ما ملتی مستقل و دارای حاکمیت هستیم.»

بن‌گویر استدلال کرد که امتیازدهی به فشار‌های بین‌المللی همواره با هزینه‌های خونین سنگین «به صورت ما منفجر شده است». او خطوط قرمز صریحی ترسیم کرد: برچیدن کامل حزب‌الله، عدم عقب‌نشینی از قلمرو‌های تصرف‌شده و تحمل صفر در برابر آتش‌باری به سمت اسرائیل.

اسرائیل کاتس، وزیر دفاع، لحنی سازمانی‌تر اتخاذ کرد، اما به نتیجه عملیاتی یکسانی رسید. کاتس گفت: «اسرائیل باید اطمینان حاصل کند که در آینده نیز توانایی عمل مستقل برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای را حفظ می‌کند.» او تأیید کرد که به ارتش دستور داده شده تا آمادگی لازم را کسب کند.

اپوزیسیون نتانیاهو را نشانه گرفت

واکنش‌ها فراتر از ائتلاف حاکم گسترش یافته است. یائیر گولان، ژنرال بازنشسته ارتش و رهبر حزب دموکرات، کیفرخواستی جامع علیه شرایط توافق و رهبری نتانیاهو صادر کرد. گولان گفت: «شهروندان اسرائیل از خواب بیدار می‌شوند و می‌بینند که توافقی بین ایالات متحده و ایران پشت سر اسرائیل انجام شده است.»

او دستاورد‌های نظامی را که «با شجاعت خلبانان و خون جنگجویان ما» به دست آمده بود، دستاورد‌هایی توصیف کرد که با یک امضا، در حالی که نتانیاهو «ضعیف، بیمار، منزوی و ناکارآمد» نظاره‌گر بود، پاک شده‌اند. نقد گولان بر محتوای توافق نیز به همان اندازه تند بود: «ترامپ توافقی را امضا می‌کند که میلیارد‌ها دلار به رژیم ایران سرازیر می‌کند، زیرساخت هسته‌ای را دست‌نخورده باقی می‌گذارد، تهدید بالستیک را به همان شکل حفظ می‌کند و به رژیم تهران عمر دوباره می‌بخشد.»

آنچه در یادداشت تفاهم بی‌پاسخ مانده است

مقامات اسرائیلی شرایط نوظهور را به این صورت توصیف می‌کنند که واشنگتن عملاً با شروط اصلی تهران موافقت کرده است. طبق این چارچوب، ذخایر اورانیوم بسیار غنی‌شده ایران - که گزارش شده از ۴۰۰ کیلوگرم با خلوص نزدیک به سطح تسلیحاتی فراتر است - به‌جای حذف یا نابودی، در داخل کشور رقیق خواهد شد. مقامات اسرائیلی این تمایز را از نظر استراتژیک فاجعه‌بار می‌دانند. برنامه موشکی بالستیک ایران صراحتاً از این مرحله مذاکرات حذف شده است. حمایت از شبکه‌های نیابتی، از جمله حزب‌الله، نیز به همین ترتیب به تعویق افتاده است.

علاوه بر این، ۱۲ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدود شده ایران تحت این چارچوب آزاد خواهد شد و انتظار می‌رود که قسط بعدی تا سقف ۲۴ میلیارد دلار نیز در طول زمان پرداخت شود. در کنار بازگشایی تنگه هرمز، اسرائیل این توافق را به‌عنوان یک طناب نجات اقتصادی و سیاسی عظیم می‌بیند که پیش از برآورده شدن هرگونه خواسته اساسی اسرائیل، به تهران داده شده است.

اصطکاک رو به افزایش

خودِ ترامپ نیز بر این اصطکاک افزوده است. رئیس‌جمهور آمریکا در گفت‌و‌گو با رسانه‌ها، نتانیاهو را «مردی بسیار دشوار» خواند که «باید به‌خاطر انجام این کار، بسیار از ما سپاسگزار باشد». ترامپ همچنین از حمله اسرائیل به لبنان که ساعاتی پیش از این اعلامیه رخ داد انتقاد کرد و گفت که این اقدام نشان‌دهنده «عدم قضاوت درست» بود و نزدیک بود مذاکرات را به شکست بکشاند. با این وجود، ترامپ ادعا کرد که نتانیاهو در مورد کلیت این یادداشت تفاهم «مشکلی ندارد».

امضای رسمی برای روز جمعه در ژنو برنامه‌ریزی شده است و انتظار می‌رود «جی‌دی ونس»، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در آن حضور یابد. پس از امضا، ۶۰ روز مذاکرات پرتنش هسته‌ای آغاز خواهد شد.