تقابل نتانیاهو و ترامپ در پی توافق آمریکا و ایران برای توقف جنگ

بنیامین نتانیاهو، به‌عنوان طراح اتحاد آمریکا و اسرائیل که قرار بود خاورمیانه را دگرگون کند، تصور می‌کرد جنگ مشترک با دونالد ترامپ، حاکمان روحانی ایران را سرنگون کرده و جایگاه او را پیش از انتخابات داخلی تقویت می‌کند. در عوض، نخست‌وزیرِ با سابقه‌ترینِ اسرائیل، در حالی که رئیس‌جمهور آمریکا به دنبال رهایی از این جنگ است، در مسیر برخورد با ترامپ قرار گرفته؛ به‌طوری که اهداف هیچ‌کدام محقق نشده و عملیات نظامی اسرائیل در لبنان همچنان زمین‌گیر است.

مقامات اسرائیلی فعلاً در انظار عمومی جانب احتیاط را رعایت می‌کنند تا از خشم متحد اصلی‌شان - که به زودرنجی در برابر منتقدان معروف است - در امان بمانند. اما در گفت‌و‌گو‌های خصوصی، ناامیدی کاملاً مشهود است. یک مقام ارشد اسرائیلی با ارزیابی صریح و به شرط ناشناس ماندن گفت: «این توافق اولیه برای اسرائیل فاجعه‌بار است و هیچ‌کس در رهبری اسرائیل، از نخست‌وزیر تا رئیس ستاد مشترک، نظر متفاوتی ندارد.»

واشینگتن می‌گوید که طی ۶۰ روز آینده، در دوره برقراری آتش‌بس، بر سر شرایطی کامل مذاکره خواهد کرد که به نگرانی‌های آمریکا و اسرائیل، به‌ویژه در مورد برنامه هسته‌ای ایران، پاسخ دهد. اما مقامات اسرائیلی به رویترز گفتند که گمان می‌کنند دوره مذاکراتِ تحت این توافق احتمالا تمدید شود و در حالی که نگرانی‌هایشان بی‌پاسخ مانده، دست اسرائیل برای اقدام نظامی بسته شود.

نتانیاهو و ترامپ بار‌ها بر سر امتناع اسرائیل از محدود کردن تعقیب حزب‌اللهِ تحت حمایت ایران در لبنان - که توقف خصومت‌ها در آنجا از خواسته‌های اصلی ایران است - با هم اختلاف پیدا کرده‌اند. در آغاز ماه جاری، ترامپ در یک تماس تلفنی خشمگینانه، نتانیاهو را «احمقِ لعنتی» خطاب کرد و به او دستور داد تا زمانی که آمریکا به دنبال توافق با ایران است، به بیروت حمله نکند.

نتانیاهو حملات آن روز را لغو کرد، اما یک هفته بعد به حومه جنوبی بیروت حمله کرد که منجر به حملات موشکی ایران به اسرائیل و توبیخ عمومی هر دو طرف توسط ترامپ شد. چند ساعت پیش از اعلام توافق موقت آمریکا و ایران، اسرائیل در روز یکشنبه، پس از شلیک راکت از لبنان، بار دیگر به پایتخت لبنان حمله کرد؛ حمله‌ای که ترامپ آن را «کوچک و بی‌معنی» توصیف کرد.

نتانیاهو گفت که اسرائیل «قوی و باثبات» ظاهر شده و رهبری آن استوار و خردمند است. او در یک کنفرانس خبری در بیت‌المقدس در اواخر دوشنبه، اذعان کرد که او و ترامپ گاهی اختلاف‌نظر داشته‌اند. او گفت: «او رئیس‌جمهور ایالات متحده است و من نخست‌وزیر اسرائیل. ما اغلب هم‌عقیده هستیم و گاهی اوقات کمتر. من مسئول تأمین منافع امنیتی اسرائیل هستم.»

نتانیاهو که با انتخابات پاییزی مواجه است و پیش‌بینی می‌شود در آن شکست بخورد، ممکن است در حالی که با افکار عمومیِ اسرائیل دست‌وپنجه نرم می‌کند - افکاری که طبق نظرسنجی‌ها نسبت به تعهد ترامپ به امنیت اسرائیل بدبین شده‌اند - بیشتر مایل به سرپیچی از ترامپ باشد.

دن شاپیرو، سفیر سابق آمریکا در اسرائیل در دولت اوباما که اکنون در اندیشکده «شورای آتلانتیک» فعالیت می‌کند، گفت: «این لحظه بسیار آشکاری از واگرایی منافع است. نتانیاهو تلاش خواهد کرد تا علناً با (این توافق) مخالفت نکند تا وارد درگیری با ترامپ نشود، اما اعلام خواهد کرد که اسرائیل خود را ملزم به آن نمی‌داند و حق اقدام را برای خود محفوظ می‌دارد.»

تفاهم‌نامه میان آمریکا و ایران قرار است روز جمعه در سوئیس امضا شود. اگرچه جزئیات دقیق آن فوراً مشخص نشد، اما پاکستان به عنوان میانجی اعلام کرد که این پیمان خواستار توقف دائمی عملیات نظامی در تمام جبهه‌ها، از جمله لبنان، شده است. نتانیاهو گفت که اسرائیل نیرو‌های خود را در جنوب لبنان نگه خواهد داشت و «آزادی عمل» خود را علیه حملات حزب‌الله حفظ خواهد کرد. او به خبرنگاران گفت: «ایران می‌خواست ما عقب‌نشینی کنیم، اما من محکم ایستادم. ما آزادی عمل خود را حفظ می‌کنیم و منطقه امنیتی را برای محافظت از شهروندان شمالی (اسرائیل) نگه می‌داریم.»

توافق موقت، تنگه هرمز را بازگشایی خواهد کرد، در حالی که سرنوشت برنامه هسته‌ای تهران قرار است طی دوره مذاکرات ۶۰ روزه برای دستیابی به توافق نهایی حل‌وفصل شود. دو موضوع دیگر که نتانیاهو و ترامپ در ابتدای جنگ به عنوان توجیه برای آن اعلام کرده بودند - یعنی مهار برنامه موشکی ایران و پایان دادن به حمایت از گروه‌های مسلح منطقه‌ای - به نظر نمی‌رسد در دستور کار آن مذاکرات باشد.

جاناتان رینهولد، کارشناس علوم سیاسی در دانشگاه «بار-ایلان» در نزدیکی تل‌آویو، گفت: «نتانیاهو قادر نخواهد بود این توافق را به افکار عمومی اسرائیل بفروشد. بهترین چیزی که او می‌تواند امیدوار باشد این است که آنها در رسیدن به توافق نهایی شکست بخورند و جنگ پس از ۶۰ روز به نفع اسرائیل دوباره آغاز شود.»