دسترسی ایران به ۳۰۰ میلیارد دلار سرمایه برای بازسازی تحت توافق با آمریکا؛ بودجه‌ای از سوی کشور‌های حاشیه خلیج فارس

به گزارش نیویورک پست، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، روز دوشنبه در گفت‌و‌گو با شبکه «سی‌بی‌اس» در پاسخ به این پرسش که آیا تفاهم‌نامه‌ای که روز یکشنبه به‌صورت الکترونیکی امضا شد، اجازه تشکیل «صندوق بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری» را می‌دهد، گفت: «این نوعی از منابع است که آنها می‌توانند به آن دسترسی داشته باشند؛ منابعی که توسط ائتلاف ساحل خلیج فارس تأمین می‌شود، به شرط آنکه آنها به سهم خود از تعهدات پایبند باشند.»

اگرچه معاون رئیس‌جمهور تصریح کرد که این بودجه -که برای بازسازی ایران در نظر گرفته شده- تنها در صورت برآورده شدن الزامات خاص از سوی ایران پرداخت خواهد شد، اما منتقدان همچنان شکاک هستند؛ چرا که متن این تفاهم‌نامه هنوز منتشر نشده و ایران نیز شرایط پیوست‌شده به این وجوه را تأیید نکرده است.

ونس گفت: «ما قطعاً از سرمایه‌گذاری کشور‌های حوزه خلیج فارس در بازسازی ایران استقبال می‌کنیم، اما تنها در صورتی که ایران برنامه هسته‌ای خود را پایان دهد، ذخایر مواد غنی‌شده‌اش را متوقف کند و واقعاً برای یک رژیم بازرسی و نظارتی که به مردم آمریکا اطمینان دهد که هرگز به سلاح هسته‌ای دست نخواهند یافت، آغوش باز کند.»

معاون رئیس‌جمهور همچنین به شان هنیتی از شبکه «فاکس‌نیوز» تأکید کرد که «ایرانی‌ها تا زمانی که رفتار خود را اصلاح نکنند، حتی یک سکه هم دریافت نخواهند کرد» و افزود: «آن‌ها هرگز حتی یک سکه از پول مالیات‌دهندگان آمریکایی دریافت نخواهند کرد. هرگز. تمام. حتی نزدیک به آن هم نیست.»

لیندزی گراهام، سناتور جمهوری‌خواه از کارولینای جنوبی، با ابراز بدبینی نسبت به این تفاهم‌نامه و پرداخت احتمالی کلان به ایران، روز جمعه در پلتفرم «ایکس» نوشت: «ایده صندوق بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری، با توجه به کسانی که در ایران قدرت را در دست دارند، کاملاً بی‌ربط و دور از واقعیت به نظر می‌رسد. این کار شبیه به اجرای طرح مارشال برای آلمان است، در حالی که نازی‌ها هنوز قدرت را در دست دارند.»

تا روز دوشنبه، این سناتور تندرو اعلام کرد که انتظار دارد دولت ترامپ متن تفاهم‌نامه را منتشر کند تا او مجبور نباشد به «گزارش‌های تبلیغاتی ایران» تکیه کند. گراهام گفت: «اگر فرض را بر این بگیریم که متن تفاهم‌نامه واقعاً همان چیزی است که کاخ سفید ادعا می‌کند، پیشنهادی که معاون رئیس‌جمهور و دولت ترامپ برای پایان دادن به درگیری با ایران ارائه کرده‌اند، برای منطقه تحول‌آفرین خواهد بود و دستاوردی بزرگ محسوب می‌شود که به صلحی گسترده‌تر منجر خواهد شد.»

هنگامی که ایالات متحده و اسرائیل در ۲۸ فوریه به ایران حمله کردند، ایران با شلیک به همسایگان خود در خلیج فارس، از جمله امارات، قطر، اردن، کویت و عربستان سعودی –که میزبان تأسیسات نظامی آمریکا هستند– دست به تلافی زد. اگرچه متن این توافق هنوز منتشر نشده، اما این گشایش دیپلماتیک با هدف بازگرداندن وضعیت به شرایط پیش از آغاز جنگ طراحی شده است؛ به این معنا که تنگه هرمز بازگشایی شود و محاصره دریایی آمریکا پایان یابد. مذاکرات پیچیده‌تر پیرامون مسائل هسته‌ای نیز قرار است در آینده انجام شود.

«رفتار مانند یک کشور عادی»

صندوق بازسازی، یکی از چندین جزئیاتی است که این هفته از تفاهم‌نامه ایران و آمریکا که روز یکشنبه به‌صورت الکترونیکی و پشت در‌های بسته امضا شد، به بیرون درز کرده است. یک مقام ارشد آمریکایی روز دوشنبه گفت: «ایران همچنین می‌تواند در صورت انجام یک کار ساده، یعنی رفتار مانند یک “کشور عادی”، از کاهش تحریم‌ها، بازگشت به اقتصاد جهانی و آزادسازی میلیارد‌ها دلار از دارایی‌های مسدودشده‌اش بهره‌مند شود.»

این مقام افزود: «هرچه آنها بیشتر مانند یک کشور عادی رفتار کنند و بیشتر نشان دهند که مایل به همکاری به عنوان یک شریک خوب هستند، ما نیز مایل خواهیم بود در باز کردن اقتصاد آنها و کاهش تحریم‌هایی که این توافق در نظر گرفته، فوق‌العاده سخاوتمند باشیم.»

به‌طور مشخص، تهران همچنین از کاهش مشروط و مرحله‌ای تحریم‌ها، لغو محاصره دریایی که به ایران اجازه می‌دهد خسارت ۱۴ میلیارد دلاری ماهانه ناشی از عملیات آمریکا را جبران کند، و بازگشت میلیارد‌ها دلار دارایی مسدودشده بهره‌مند خواهد شد. در مقابل، آمریکا نیز به رعایت نقاط عطفِ اعلام‌نشده در زمینه خلع سلاح هسته‌ای و احتمالاً دست کشیدن ایران از حمایت از گروه‌های نیابتی تروریستی مانند حماس و حزب‌الله دست خواهد یافت.

آمریکا همچنین یکی از مهم‌ترین اهرم‌های فشار خود را از دست خواهد داد: «کنترل شدید بر اقتصاد ایران». مقام دوم آمریکایی با اشاره به تلاش‌های وزارت خزانه‌داری برای فشار بر ایران گفت: «محاصره در ایجاد خفقان مالی برای آنها فوق‌العاده مؤثر بود. فشار اقتصادی نیز بر آنها بسیار اثرگذار بود و ما این را در همه جا دیدیم. فکر می‌کنم همین امر ما را به این گفت‌و‌گو‌ها رساند.»

منابع منطقه‌ای روز دوشنبه به «نیویورک‌پست» گفتند که ایران پس از ۳.۵ ماه جنگ و ۶۳ روز محاصره دریایی بنادرش، همچنان به دنبال راهی برای دریافت سریع منابع مالی است. اینجاست که «دارایی‌های مسدودشده» اهمیت پیدا می‌کنند. در حالی که سایر بخش‌های توافق –مانند کاهش تحریم‌ها– هفته‌ها تا ماه‌ها زمان می‌برد تا جزئیات فنی آن حل‌وفصل شود، آزادسازی دارایی‌ها می‌تواند تسکین فوری‌تری فراهم کند.

مقامات آمریکایی گفتند که این آزادسازی می‌تواند تقریباً بلافاصله و به‌محض اینکه تهران به نقاط عطفِ اعلام‌نشده خاصی دست یابد، اعطا شود.

در همین حال، یک منبع منطقه‌ای به «نیویورک‌پست» گفت که تهران در حال همکاری با عمان است تا در هفته جاری، یک سیستم «کارمزد» اجباری برای «پهلوگیری، بیمه و سایر خدمات جانبی» ایجاد کند که قصد دارد پس از پایان دوره ۶۰ روزه مذاکرات، آن را اعمال کند. ایران در ابتدا می‌خواست برای تردد از تنگه هرمز «عوارض» دریافت کند و مدعی بود که این آب‌ها جزو آب‌های سرزمینی اوست، اما این ایده توسط دولت ترامپ رد شد، چرا که ناقض قوانین بین‌المللی بود. سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، «اسماعیل بقایی»، این تلاش برای دریافت کارمزد را به‌عنوان هزینه‌ای برای «حفظ محیط زیست» توسط ایران و عمان توصیف کرد، اما منتقدان آن را راهی برای دور زدن ممنوعیت عوارض و دریافت هزینه برای دسترسی به تنگه می‌دانند.