توافق موقت آمریکا و ایران برای پایان جنگ در خاورمیانه؛ جزئیات کلیدی همچنان در هاله‌ای از ابهام

به گزارش رویترز، این توافق موقت، آتش‌بس شکننده‌ای را که در ماه آوریل اعلام شده بود برای ۶۰ روز دیگر تمدید کرده و به بازگشایی تنگه هرمز می‌پردازد؛ گذرگاهی که از زمان حملات ایالات متحده و اسرائیل به ایران در ماه فوریه، عملاً مسدود شده است.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، اعلام کرده است که مذاکرات درباره موضوعات دشوارتر، از جمله آینده برنامه هسته‌ای ایران، در مرحله بعدی گفت‌و‌گو‌ها صورت خواهد گرفت. این مذاکرات قرار است روز جمعه در سوئیس و پس از امضای رسمی توافق چارچوب آغاز شود.

با این حال، دو موضوع کلیدی دیگر که دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، از آنها برای توجیه جنگ استفاده می‌کردند - یعنی پایان دادن به حمایت ایران از نیرو‌های نیابتی منطقه‌ای و مهار برنامه موشکی این کشور - ظاهراً در دستور کار این دور از مذاکرات قرار ندارند.

ترامپ در حاشیه اجلاس گروه ۷ به خبرنگاران گفت: «ما توافق خود را با ایران به سرانجام رسانده‌ایم و این باید موفقیت‌آمیز باشد. اکنون کار به مرحله دوم می‌رسد که تصور می‌کنم در واقع آسان‌تر خواهد بود.» انتظار می‌رود «جی‌دی ونس»، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، و «محمدباقر قالیباف»، مذاکره‌کننده ارشد ایران، در مراسم امضای رسمی توافق در روز جمعه در ژنو حضور یابند.

توافق نهایی هنوز شکل نگرفته است

قیمت نفت روز سه‌شنبه به کاهش خود ادامه داد، هرچند مقامات صنعت انرژی معتقدند بازگشت کامل تولید نفت و گاز خاورمیانه به شرایط عادی، ماه‌ها زمان خواهد برد. مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، نیز در فضای مجازی توافق موقت را «گامی مهم» برای توقف درگیری‌ها خواند، اما تأکید کرد که توافق نهایی برای یک آتش‌بس پایدار «هنوز شکل نگرفته است».

جی‌دی ونس به شبکه سی‌ان‌ان گفت که تفاهم‌نامه امضاشده «سندی بسیار کلی» است و جزئیات آن طی دو روز آینده منتشر خواهد شد. وی همچنین اشاره کرد که این توافق شامل «بسته‌ای بسیار قابل‌توجه برای رفع تحریم‌ها» علیه ایران است.

دو طرف همچنان تحت فشار افکار عمومی پس از جنگی هستند که دست‌کم ۷۰۰۰ کشته (عمدتاً در ایران و لبنان) بر جای گذاشته و بازار‌های جهانی انرژی را دگرگون کرده است. مقامات آمریکایی و ایرانی می‌گویند این توافق می‌تواند با لغو تحریم‌ها و آزادسازی دارایی‌های خارجی، منافع اقتصادی قابل‌توجهی برای ایران به همراه داشته باشد. همچنین ممکن است زمینه‌ساز ایجاد یک «صندوق بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری» شود که توسط کشور‌های همسایه در خلیج‌فارس تأمین مالی می‌گردد.

با این حال، مقامات آمریکایی که نخواستند نامشان فاش شود، تأکید کردند که ایران برای بهره‌مندی از این مزایا، باید تقاضای آمریکا مبنی بر عدم ساخت سلاح هسته‌ای و قطع حمایت از شبه‌نظامیانی نظیر حزب‌الله لبنان را بپذیرد.

احتیاط در حوزه کشتیرانی

اگرچه توافق اخیر می‌تواند محاصره تنگه هرمز توسط ایران را بردارد، اما شرکت‌های کشتیرانی می‌گویند بازگشت به تردد عادی ممکن است هفته‌ها به طول بینجامد. یکی از نگرانی‌های اصلی، احتمال وجود مین‌های دریایی در این آبراه باریک میان ایران و عمان است. یک مقام شرکت امنیت دریایی یونانی «دیاپلووس» (Diaplous) به رویترز گفت که عملیات پاک‌سازی کامل مین‌ها «هفته‌ها تا ماه‌ها» زمان نیاز دارد.

ایران پیشنهاد کرده است که کنترل تنگه را به‌همراه عمان حفظ کند. ایالات متحده اعلام کرده که تنگه باید به مدت ۶۰ روز بدون دریافت عوارض باز باشد و انتظار دارد این بند بخشی از توافق نهایی باشد.

ابهامات پیرامون لبنان

درگیری میان اسرائیل (متحد آمریکا) و حزب‌الله لبنان، که موجب آوارگی ۱.۲ میلیون نفر شده، همچنان یکی از پیچیدگی‌های این توافق است. ایران اعلام کرده که توافق نیازمند توقف کامل خصومت‌ها در آنجاست، اما نتانیاهو گفته است که اسرائیل نیرو‌های خود را در جنوب لبنان حفظ کرده و حق پاسخ به حملات حزب‌الله را برای خود محفوظ می‌داند.

نتانیاهو روز دوشنبه گفت: «ایران می‌خواست ما از آنجا عقب‌نشینی کنیم، اما من محکم ایستادم.» ترامپ نیز روز سه‌شنبه اظهار داشت که از نحوه عملکرد اسرائیل در لبنان در زمانی که او در تلاش برای رسیدن به توافق با ایران بوده، «راضی نیست». با این حال، یک مقام آمریکایی تأکید کرد که عقب‌نشینی اسرائیل از لبنان، شرط این توافق نیست.