آیا ترامپ به توافق اوباما تن داده است؟ موج خشم تندرو‌های جمهوری‌خواه از عقب‌نشینی در برابر ایران

اگرچه جزئیات دقیقی از محتوای «تفاهم‌نامه» (MOU) با ایران در دست نیست، اما آن دسته از چهره‌های تندرو (بازها) علناً نگرانند که ترامپ به نام پایان دادن به جنگ، امتیازات زیادی واگذار کرده باشد. آنها پنهان نمی‌کنند که بیم آن دارند ترامپ پای توافقی هسته‌ای را امضا کند که مشابه توافق دولت اوباما در سال ۲۰۱۵ است؛ توافقی که آنها (و خودِ ترامپ) بیش از یک دهه آن را بسیار ضعیف می‌دانستند.

واکنش‌های مشابهی پس از اعلام آتش‌بسِ شتاب‌زده ترامپ در اوایل آوریل و سپس هنگام شکل‌گیری خطوط کلی توافق احتمالی در اواخر ماه مه وجود داشت؛ اما اکنون که به نظر می‌رسد یک توافق اولیه در حال نهایی شدن است، انتقاد‌ها شدت گرفته است.

لیندزی گراهام، سناتور کارولینای جنوبی، روز یکشنبه با آنچه پستی «منفعل-تهاجمی» در شبکه اجتماعی «ایکس» به نظر می‌رسید، این موج را به راه انداخت. او ضمن ستایش از تلاش‌ها برای دستیابی به یک توافق اولیه، گفت که «تا حدی نگران» است که روایت ایران از جزئیات توافق، با روایت دولت ترامپ همخوانی ندارد.

او همچنین تأکید کرد که کنگره باید به چنین توافقی رأی دهد؛ و شاید از همه مهم‌تر، او آن را «حیاتی» دانست که «معمار این توافق، یعنی معاون رئیس‌جمهور ونس و شرکای مذاکره‌کننده‌اش، بخشی از فرآیند ارائه توافق نهایی به کنگره باشند.»

شایان ذکر است که ونس، سیاست خارجی بسیار صلح‌طلبانه‌تری (کبوترانه‌تری) نسبت به گراهام دارد و متحدان ترامپ که از اقدامات او ناراضی هستند، اغلب به‌جای سرزنش مستقیم شخص رئیس‌جمهور، اطرافیان او را مقصر می‌دانند.

مارک لوین، مجری شبکه فاکس‌نیوز، نیز یکی از حامیان تأثیرگذار این جنگ بوده است. او روز یکشنبه به‌نظر می‌رسید پس از آنکه ترامپ اسرائیل را به دلیل هدف قرار دادن حزب‌الله در لبنان در میانه مذاکرات صلح سرزنش کرد، موضع متفاوتی گرفت. از آن زمان، او بار‌ها با صدای بلند پرسیده است که چرا دولت ترامپ متن توافق را منتشر نمی‌کند.

او روز یکشنبه گفت: «من روزهاست که می‌پرسم، چرا ما مردم نباید این تفاهم‌نامه لعنتی را ببینیم؟ صادقانه بگویم، من هرگز چنین چیزی ندیده‌ام. اگر این نتیجه‌ای عالی برای صلح است، پس آن را منتشر کنید.» (کاخ سفید روز دوشنبه سیگنال‌های متناقضی در این زمینه داد؛ مقام‌های دولتی گفتند متن ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت منتشر می‌شود، در حالی که ترامپ گفت این کار پس از امضای آن در روز جمعه انجام خواهد شد.)

لوین روز دوشنبه نیز بر همین نکته تأکید کرد و پیش از آن با یکی از مشاوران سیاسی ترامپ که او را به تضعیف رئیس‌جمهور متهم کرده بود، درگیر شد. سردبیران نشریه محافظه‌کار «نشنال ریویو» نیز کنجکاو بودند که چرا جزئیات این توافق شفاف‌سازی نشده است. آنها اشاره ترامپ مبنی بر اینکه ایران همچنان مجاز به غنی‌سازی اورانیوم برای مقاصد غیرنظامی خواهد بود را «دلسردکننده» خواندند و از نشانه‌های اولیه مبنی بر اینکه این توافق برنامه موشک‌های بالستیک ایران را مهار نخواهد کرد، انتقاد کردند.

سردبیران نوشتند: «روی‌هم‌رفته، این احتمال وجود دارد که ترامپ ایالات متحده را به توافق شکست‌خورده اوباما با ایران بازگرداند؛ توافقی که ترامپ به‌حق آن را در دوره اول ریاست‌جمهوری‌اش پاره کرد؛ اقدامی که پس از تمام آن لفاظی‌های تند رئیس‌جمهور، تمام ویژگی‌های یک تحقیر را خواهد داشت.»

مایک پمپئو، وزیر خارجه پیشین ترامپ و منتقد دیگر گفت‌و‌گو‌های صلح، روز دوشنبه محتاط‌تر، اما همچنان منتقد بود. او در شبکه ایکس نوشت: «دعا می‌کنم هرگونه توافقی که حاصل می‌شود، فداکاری‌های انجام‌شده را حفظ کند و منافع مردم آمریکا را تأمین نماید.»

دیگران، در همین حال، نسبت به برخی جزئیات جدیدی که در حال ظهور است، به‌شدت نگران به نظر می‌رسند. پس از آنکه ونس پیشنهاد کرد که رهبران ایران نسبت به ۴۷ سال خصومت خود علیه ایالات متحده ابراز پشیمانی کرده‌اند، اریک اریکسون، مفسر محافظه‌کار، در واکنش نوشت: «FFS» (مخفف اصطلاحی به معنای «برای خدا»).

اریکسون در بخش دیگری افزود: «ترامپ تسلیم ایران شده است. کسانی که آمریکایی‌ها را می‌کشند، عاشق این توافق هستند.»

به‌طور مشابه، مارک تیسن، دستیار پیشین جورج دبلیو بوش، که بنا بر گزارش «سِمافور» ترامپ برای مشاوره به او تکیه کرده است، روز دوشنبه در فاکس‌نیوز هشدار داد که چارچوب نوظهورِ ترامپ شباهت زیادی به توافق اوباما دارد. تیسن گفت: «من مشتاقم جزئیات توافق را ببینم و بدانم چه چیزی مذاکره شده است، اما نگرانم.»

و پس از آنکه ونس صبح دوشنبه ظاهراً تأیید کرد که ایران می‌تواند به یک صندوق بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری دسترسی داشته باشد، هرچند این مبلغ با پول آمریکا تأمین نمی‌شود، تیسن چنین رقمی را «فاجعه‌بار» خواند. او این اقدام را با پیشنهاد «طرح مارشال برای بازسازی آلمان در حالی که نازی‌ها هنوز در قدرت بودند» مقایسه کرد.

تمام این انتقاد‌ها در حالی مطرح می‌شود که مذاکره‌کنندگان هنوز به جزئیات دردسرسازِ محتوای تفاهم‌نامه نرسیده‌اند. «شیطان همیشه در جزئیات نهفته است» و همیشه چیزی برای زیر و رو کردن وجود دارد. اما مدتی است که مشخص شده این «بازها» از جهتی که ترامپ در پیش گرفته نگران‌اند. واضح بود که ترامپ تمایلی به بازگشت به جنگ ندارد و واقعاً می‌خواهد این ماجرا را تمام کند؛ و این امر به ایران قدرت داد تا برای دستیابی به توافقی بهتر پافشاری کند.

تا زمانی که مقام‌ها متن را منتشر نکنند، نمی‌توان با قطعیت درباره محتوای توافق صحبت کرد. اما در حال حاضر، ترامپ با یک فرآیند بسیار دشوار برای «فروش» این توافق به افکار عمومی مواجه است که افراد کمی را راضی نگه می‌دارد؛ و اگر روایتِ اردوگاه راست‌گرایان این شود که او صرفاً همان توافق هسته‌ای اوباما را که نزدیک به یک دهه پیش پاره کرده بود دوباره احیا کرده است، این جنگ می‌تواند برای او حتی از آنچه تاکنون بوده، به فاجعه سیاسی بزرگ‌تری تبدیل شود.