مقامات آمریکایی متن توافق با ایران را کم‌اهمیت جلوه می‌دهند؛ این سند تعهدات پشت‌پرده را لحاظ نکرده است

مقامات آمریکایی در گفت‌و‌گو با سی‌ان‌ان اعلام کردند که مذاکره‌کنندگان واشنگتن در تلاش هستند تا متن توافق میان ایالات متحده و تهران را به سرعت منتشر کنند؛ با این حال، آنها نسبت به اهمیت و جزئیات زبانی این سند ابراز تردید کرده و آن را کم‌اهمیت جلوه می‌دهند.

این مقامات متن توافق را «بسیار مبهم» توصیف کرده و معتقدند هدف اصلی آن، صرفاً ایجاد فضایی مساعد برای انجام مذاکرات فنی و حضوری است که قرار است در آینده نزدیک صورت گیرد. آنها افزودند که این چارچوب، با هدف فراهم کردن بستری برای ایران طراحی شده تا بتواند آن را از نظر سیاسی برای مخاطبان داخلی خود توجیه کند.

علاوه بر این، مقامات مذکور تأکید کردند که متن «تفاهم‌نامه» (MOU) – که «جی‌دی ونس»، معاون رئیس‌جمهور آمریکا روز دوشنبه به سی‌ان‌ان گفت طول آن یک و نیم صفحه است – منعکس‌کننده تعهدات حیاتی «پشت‌پرده‌ای» نیست که ایران به آمریکا داده است؛ تعهداتی که به گفته آنها، دلیل اصلی اعتماد واشنگتن برای امضای این توافق بوده است.

یکی از این مقامات در توصیف توافق به عنوان یک «سند سیاسی»، گفت: «مردم نباید متن تفاهم‌نامه را بیش از حد جدی (یا عمیق) تفسیر کنند.»

این مقام افزود: «آنچه از خودِ سند مهم‌تر است، تفاهماتی است که ما با یکدیگر داریم. به همین دلیل است که نهایی کردن آن اهمیت دارد؛ چرا که این سند عملاً می‌گوید ما تحریم‌ها را لغو خواهیم کرد، با [ایران]درباره موضوع هسته‌ای به توافق می‌رسیم و دارایی‌ها را آزاد می‌کنیم. اما [واقعیت این است که]ما تحریم‌ها را بر اساس پیشرفت‌ها لغو خواهیم کرد و دارایی‌ها را زمانی آزاد می‌کنیم که بر سر سازوکار‌های آن توافق کرده باشیم.»

وی در ادامه گفت که تیم مذاکره‌کننده رئیس‌جمهور، «متنی را تنظیم کرده که به ایران اجازه می‌دهد آنچه را که برای سیاست داخلی خود نیاز دارد، بگوید.»

با این حال، این رویکرد خطر واکنش‌های شدید علیه دولت ترامپ در داخل آمریکا را به همراه دارد. مقامات دولت ماه‌هاست که برای دستیابی به توافقی با ایران تلاش کرده‌اند تا به جنگی که بدون راهبرد خروج مشخص آغاز شد و قیمت بنزین را به شدت افزایش داده، پایان دهند؛ جنگی که در میان مردم آمریکا نیز به شدت نامحبوب است. از هم‌اکنون، تندرو‌های محافظه‌کار با سوءظن به اینکه ترامپ و دولتش در مسیر پایان دادن به جنگ، امتیازات بیش از حدی داده‌اند، خواستار رؤیت این چارچوب شده‌اند.

به گفته فردی که متن توافق را دیده و محتوای آن را برای سی‌ان‌ان شرح داده، این متن هیچ جزئیات مشخصی از تعهدات ایران درباره ذخایر اورانیوم با غنای بالای خود ارائه نمی‌دهد؛ این در حالی است که ترامپ و دیگر مقامات اصرار دارند که آمریکا بر انهدام این ذخایر نظارت خواهد کرد. در عوض، توافق به شکلی کلی بیان می‌کند که ایران «تکرار می‌کند هرگز سلاح هسته‌ای تولید نخواهد کرد»؛ تعهدی که تهران پیش‌تر در توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ با دولت اوباما نیز داده بود.

با این وجود، مقامات آمریکایی استدلال می‌کنند که ایران از طریق «کانال‌های پشت‌پرده» به آمریکا اطمینان داده که امتیازات مدنظر دولت ترامپ را ارائه خواهد داد. این موارد شامل مشارکت ایالات متحده در انهدام مواد غنی‌شده در محل، با هماهنگی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی است. مقامات مذکور اذعان کردند که چنین امتیازی به صراحت در سند ذکر نشده است.

در مقابل، متن توافق تا حدی جزئیات مالی که ایران در صورت عمل به تعهداتش می‌تواند انتظار داشته باشد را تشریح می‌کند؛ از جمله دسترسی به یک صندوق توسعه ۳۰۰ میلیارد دلاری در آینده. ترامپ و ونس هر دو تأکید کرده‌اند که این صندوق با دلار‌های آمریکایی تأمین نخواهد شد.

متن درباره آزادسازی دارایی‌های ایران ابهام بیشتری دارد و تنها به این بسنده کرده که دارایی‌ها «در صورت پیشرفت در دور‌های بعدی مذاکرات» آزاد و «کاملاً در دسترس» قرار خواهند گرفت، بدون آنکه جدول زمانی دقیقی ارائه شود.

این توافق همچنین تصریح می‌کند که ایران می‌تواند به محض امضای تفاهم‌نامه، نفت و محصولات پتروشیمی خود را بفروشد و ایالات متحده معافیت‌های تحریمی صادر خواهد کرد تا ایران بتواند از عواید مالی این فروش بهره‌مند شود.

یک مقام آمریکایی در پاسخ به پرسشی درباره معافیت‌های تحریمی، این توافق را «مبتنی بر عملکرد» خواند و گفت ایران «تنها در صورتی به مزایای این تفاهم‌نامه دسترسی پیدا می‌کند که به تمام نکات توافق‌شده عمل کند؛ از جمله عدم دستیابی به سلاح هسته‌ای، خنثی‌سازی مواد غنی‌شده و عدم دخالت در تردد آزاد کشتی‌ها در تنگه هرمز.»

به گفته فردی مطلع از این مذاکرات، اگرچه ایالات متحده متن را به طور عمومی منتشر نکرده، اما نسخه‌هایی از آن در میان مقامات اروپایی و دیگر سران گروه هفت (G۷) که برای نشست این هفته در فرانسه حضور دارند، دست‌به‌دست شده است. رهبران در جلسات برگزار شده در «اوویان‌ل-بن»، ترامپ را برای شفاف‌سازی برخی نکات تحت فشار قرار داده‌اند.

پنهان‌کاری پیرامون متن توافق، حتی صدای برخی از متحدان ترامپ را نیز درآورده و آنها پرسیده‌اند چرا چارچوبی که امضا شده باید محرمانه بماند. «جی‌دی ونس» روز سه‌شنبه به فاکس‌نیوز گفت که آمریکا می‌خواهد توافق را منتشر کند، اما «تشریفات دیپلماتیک» در میان است و ایران و کشور‌های میانجی می‌خواهند «ترتیب» (زمان‌بندی) رونمایی از آن رعایت شود.

او گفت: «قطری‌ها و پاکستانی‌ها در تمام این مذاکرات میانجی‌گری کرده‌اند و عملاً از ما خواسته‌اند تا نحوه رونمایی از این توافق را زمان‌بندی کنیم.»

به گفته منابع، برخی مقامات دولت ترامپ در محافل خصوصی مشتاق انتشار عمومی متن هستند، اما به ایران مهلت داده‌اند تا روند‌های داخلی خود را طی کند. یکی از مقامات آمریکایی گفت: «ما می‌خواهیم متن منتشر شود. آنها از ما خواسته‌اند تا جمعه صبر کنیم، اما ما در حال بررسی هستیم که آیا می‌توانیم زودتر این کار را انجام دهیم یا خیر، که این دقیقاً همان چیزی است که برایش تلاش می‌کنیم.»

یکی از عوامل پیچیده‌کننده، «مجتبی خامنه‌ای» است. مقامات گفتند که او موافقت ضمنی خود را با این تفاهم‌نامه اعلام کرده و بحث‌های داخلی درباره اینکه آیا او می‌تواند پیش از مراسم رسمی امضای حضوری در سوئیس در روز جمعه بیانیه‌ای صادر کند یا خیر، در جریان است. به گفته مقامات، انتشار عمومی متن می‌تواند تلاش‌ها برای صدور آن بیانیه را پیچیده کند.

در همین حال، ترامپ روز سه‌شنبه به خبرنگاران گفت که منتظر یک «محیط رسمی» برای انتشار عمومی سند است، اما ادعا کرد که آنقدر به محتوای آن افتخار می‌کند که می‌تواند آن را کلمه به کلمه در مقابل دوربین‌ها بازخوانی کند.

او همچنین ادعا کرد که دور بعدی مذاکرات برای حل نقاط اختلاف، «آسان‌تر» از دور نخست خواهد بود. یکی از مقامات دولت ترامپ، مرحله بعدی یعنی مذاکرات «بسیار فنی» را به عنوان یک دوره آزمایشی برای ایران توصیف کرد.

پنجره ۶۰ روزه‌ای که با مذاکرات حضوری هیئت‌های آمریکا و ایران از جمعه آغاز می‌شود، به مقامات دولت ترامپ زمان می‌دهد تا مشخص کنند که ایران تا چه حد در پایبندی به تعهدات خود و امتیازات هسته‌ای که حاضر به ارائه آنهاست، جدی است.

یکی از مقامات گفت: «ما بیشتر بر روی بلندمدتِ دستیابی به توافق متمرکز هستیم که اهمیت بیشتری نسبت به مدیریت روایت [رسانه‌ای]دارد؛ یعنی تمرکز بر اصل محتوا و اعتمادسازی.»