سه نفتکش ایرانی برای نخستین بار در ماه‌های اخیر از محاصره آمریکا خارج شدند؛ نگاه مشکوک مالکان کشتی‌ها به تنگه هرمز

دست‌کم سه نفتکش ایرانی حامل نزدیک به پنج میلیون بشکه نفت خام، برای نخستین بار طی دو ماه گذشته از محاصره دریایی نیروی دریایی ایالات متحده در تنگه هرمز خارج شدند؛ این در حالی است که مالکان کشتی‌ها در آستانه امضای توافق آمریکا و ایران در روز جمعه در ژنو، با احتیاط در حال تغییر موقعیت ناوگان خود هستند.

بر اساس داده‌های کشتیرانی ارائه‌شده توسط «کپلر» (Kpler)، دو ابرنفتکش به نام‌های «دیونا» (Diona) و «هیرو ۲» (Hero ۲) – که هر دو متعلق به شرکت ملی نفتکش ایران بوده و تحت تحریم‌های ایالات متحده قرار دارند – با عبور از محدوده محاصره نیروی دریایی آمریکا، مجموعاً ۳.۸ میلیون بشکه نفت خام ایران را حمل می‌کردند.

طبق گزارش «کپلر»، سومین نفتکش مرتبط با ایران نیز که حامل یک میلیون بشکه نفت خام بود، روز چهارشنبه از خط محاصره خارج شد.

«میشل ویز بوکمن»، تحلیلگر ارشد اطلاعات دریایی در شرکت «ویندوارد» (Windward) گفت: «خروج مشهود آنها از محدوده محاصره نشان می‌دهد که سایر نفتکش‌های حامل محموله‌های ایرانی نیز در حال آماده‌سازی برای از سرگیری تجارت هستند.»

ایالات متحده و ایران روز دوشنبه تفاهم‌نامه‌ای را برای پایان دادن به جنگِ تقریباً چهار ماهه امضا کردند که مراسم رسمی آن روز جمعه در ژنو برگزار خواهد شد. جزئیات این پیمان هنوز منتشر نشده است، اما انتظار می‌رود که منجر به بازگشایی تنگه هرمز و لغو تحریم‌های فروش نفت ایران شود.

«وال‌استریت ژورنال» روز سه‌شنبه گزارش داد که واشنگتن به تهران اجازه خواهد داد به محض امضای توافق در هفته جاری، فروش نفت و سوخت را فوراً آغاز کند؛ این در حالی است که ایران نیز متعهد شده برنامه هسته‌ای خود را محدود کند.

تنگه هرمز که پیش از جنگ، محل عبور حدود یک‌پنجم نفت جهان بود، در طول مدت درگیری عملاً مسدود شده بود. نیروی دریایی آمریکا بنادر ایران را محاصره کرده بود و ایران نیز کشتی‌های مرتبط با کشور‌هایی را که «دشمن» می‌پنداشت، هدف قرار می‌داد که این امر باعث سرگردانی صد‌ها کشتی و مختل شدن جریان انرژی جهانی شد.

با این حال، بخش کشتیرانی با نگاهی که بیش از آنکه شبیه به جشن باشد، به «ناباوریِ توأم با احتیاط» شباهت دارد، با این اخبار برخورد می‌کند.

چشم‌انداز بازگشایی تنگه، برخی از مالکان کشتی‌ها را که ماه‌ها از هزینه‌های سرسام‌آور حمل‌ونقل و حق بیمه‌های «ریسک جنگ» آسیب دیده بودند، بر آن داشت تا در پیش‌بینیِ افزایش تقاضا برای تجدید ذخایر، کشتی‌های خود را به سمت بنادر خلیج فارس هدایت کنند؛ اگرچه اکثر آنها همچنان محتاط بوده و دست نگه داشته‌اند.

«لویدز لیست اینتلیجنس» (Lloyd’s List Intelligence) در یادداشتی خطاب به مشتریان نوشت: «بخش دریایی با این اخبار، با چیزی نزدیک به ناباوریِ آمیخته با احتیاط مواجه شده است.»

به گفته تحلیلگران «لویدز»، شرکت‌های بیمه همچنان بر حق بیمه‌های بالای ریسک جنگ پافشاری کرده و خواستار «شواهد قطعی» مبنی بر ایمن ماندن آبراه هستند. آنها افزودند: «اگرچه توقف درگیری‌ها باعث آزادی دریانوردان سرگردان و رونق بازار نفتکش‌ها و کالا‌های فله خواهد شد، اما این بخش به موضوع به چشم یک مهلتِ شکننده نگاه می‌کند، نه بازگشت به وضعیت عادی.»

به گفته «لویدز»، برخی از مالکان نفتکش‌های بسیار بزرگ (VLCC) به دنبال کسب «مزیتِ پیش‌گامی» (First-mover advantage) و استقرار نفتکش‌ها در خلیج فارس هستند، در حالی که برخی دیگر برنامه‌ریزی کرده‌اند تا زمان روشن شدن وضعیت، صبر کنند.

بر اساس داده‌های شرکت اطلاعات دریایی «ویندوارد»، ده‌ها نفتکش بسیار بزرگ (VLCC) از دریای جنوبی چین و از طریق اقیانوس هند به سمت بنادر امارات متحده عربی حرکت کرده‌اند؛ جایی که دست‌کم ۳۰ کشتی از قبل در لنگرگاه مستقر بودند.

در حال حاضر، ترافیک عبوری از تنگه احتمالاً تا زمان امضای رسمی توافق در روز جمعه و مادامی که هر دو محاصره برقرار است، حداقل باقی خواهد ماند. «تیم ویلکینز»، مدیرعامل «اینترتانکو» (Intertanko) – انجمن مستقل نفتکش‌ها – گفت که نیروی دریایی آمریکا به صنعت یادآوری کرده است: «هیچ‌چیز تغییر نکرده و تا زمانی که توافق امضا نشود، تغییری نخواهد کرد.»

مقیاس کشتی‌های منتظر در صف، قابل‌توجه است. «کپلر» برآورد کرده است که ۱۱۸ نفتکش بارگیری‌شده می‌توانند ظرف ۱۵ روز پس از امضای توافق از منطقه خارج شوند، اما این موجِ حرکتِ کشتی‌ها احتمالاً یک رویداد یک‌باره خواهد بود، نه یک بهبود پایدار در ترافیک دریایی.

«نیلس راسموسن»، تحلیلگر ارشد کشتیرانی در «بیمکو» (BIMCO) گفت: «به نظر می‌رسد اکثر مالکان کشتی‌ها پیش از برنامه‌ریزی برای تردد‌های جدید در تنگه هرمز، با احتیاط در انتظار جزئیات بیشتری هستند. آنها پیش از اعزام کشتی‌های خود به تنگه، به دنبال اطمینان از این هستند که عبور نه تنها مجاز، بلکه امن باشد.»