بازگشایی تنگه هرمز؛ آیا کشتی‌ها از امنیت کافی برای عبور برخوردارند؟

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با اعلام توافق اولیه با ایران برای پایان دادن به جنگی که بدترین بحران انرژی تاریخ معاصر را رقم زد و تنگه هرمز را به روی کشتیرانی جهانی مسدود کرد، از بازگشایی این مسیر ابراز خرسندی کرد. با این حال، قیمت نفت در حالی سقوط کرده که داده‌های رهگیری کشتی‌ها نشان می‌دهد سه روز پس از اعلام این توافق، ترافیک دریایی در این آبراه حیاتی تغییر چندانی نکرده است. به نظر می‌رسد شرکت‌های کشتیرانی و بیمه‌گذاران پیش از آنکه عبور از تنگه هرمز را ایمن تلقی کنند، رویکرد «صبر و تماشا» را در پیش گرفته‌اند.

پیش از آغاز جنگ، روزانه حدود ۱۲۰ تا ۱۴۰ کشتی از تنگه عبور می‌کردند که نیمی از آنها نفتکش بودند. طبق گزارش «مارین ترافیک»، از زمان اعلام توافق اولیه در روز یکشنبه، تنها هفت کشتی از تنگه عبور کرده‌اند و بیش از ۵۵۰ کشتی همچنان در دو سوی تنگه سرگردانند. در حالی که ترامپ تنگه را «کاملاً باز» توصیف کرده، مقامات ایرانی تأکید دارند که هرگونه تردد باید با سپاه پاسداران هماهنگ شده و از مسیر‌های نزدیک به خط ساحلی ایران انجام شود.

تحلیلگران معتقدند که عادی‌سازی وضعیت، چیزی فراتر از یک توافق سیاسی است و مستلزم مشاهده ثبات در یک دوره طولانی‌مدت است. یکی از موانع اصلی، تهدید مین‌های زیر آبی است که به گفته ناظران، ایجاد یک کریدور امن و پاکسازی‌شده توسط مین‌روب‌ها می‌تواند تا دو ماه زمان ببرد و تا آن زمان، شرکت‌های بیمه ریسک عبور را نمی‌پذیرند.

علاوه بر مین‌ها، مسئله حق ترانزیت و هزینه‌های عبور نیز به یک چالش حقوقی تبدیل شده است. ایران با تأسیس «سازمان تنگه خلیج فارس»، بر لزوم هماهنگی برای عبور ایمن تأکید دارد، اما آمریکا و کشور‌های عربی با هرگونه هزینه‌ای تحت عنوان عوارض مخالفند و آن را ناقض آزادی ناوبری می‌دانند. اگرچه ایران مدعی است قصد دریافت عوارض ندارد، اما تنش بر سر این موضوع همچنان پابرجاست.

در نهایت، نرخ بیمه «ریسک جنگ» که در طول درگیری‌ها به ۵ درصد ارزش کشتی رسیده بود، اگرچه اکنون به ۱ تا ۳ درصد کاهش یافته، اما همچنان با نرخ ۰.۲۵ درصدیِ پیش از بحران فاصله زیادی دارد. آرسنیو دومینگز، رئیس آژانس کشتیرانی سازمان ملل، ضمن استقبال از بازگشایی تنگه، تأکید کرده است که اجرای عملیاتی این توافق، نیازمند زمان است تا تضمین‌های امنیتی لازم برای تمامی کشتی‌ها و دریانوردان به‌طور کامل فراهم شود.