اسرائیل میان آمریکا، ایران و لبنان؛ انتقاد‌ها از نتانیاهو در سایه توافق تهران–واشنگتن

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، از نشان دادن آشکار مخالفت خود با تفاهم‌نامه میان ایران و ایالات متحده خودداری کرده است. با این حال، با نگاه به مواضع اسرائیلی‌ها در طیف‌های مختلف سیاسی و همچنین اقدامات نظامی ارتش این کشور در لبنان، تصویر روشنی شکل می‌گیرد: اسرائیل خشمگین است و در عین حال نگران.

نتانیاهو همواره در برخورد با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، محتاط بوده است؛ چرا که می‌داند انتقاد‌های گاه‌به‌گاه ترامپ از سیاست‌های اسرائیل، همزمان با اجازه دادن به این کشور برای پیشبرد بسیاری از اهداف نظامی و سیاسی‌اش همراه بوده است، حتی در شرایطی که بخش بزرگی از جهان اسرائیل را منزوی کرده است. جنگ با ایران نمونه‌ای روشن از این وضعیت بود؛ پس از سال‌ها خودداری آمریکا، نتانیاهو سرانجام توانست یک رئیس‌جمهور آمریکایی را متقاعد کند که در حمله مشترک به ایران مشارکت کند.

اما این جنگ برای آمریکا به‌خوبی پیش نرفت و تصمیم ترامپ برای پذیرش توافقی با ایران ــ بدون آنکه ظاهراً نقشی برای اسرائیل در آن در نظر گرفته شود ــ بسیاری از فرضیات درباره آنچه در اسرائیل «روابط ویژه» با آمریکا تلقی می‌شود را زیر سؤال برده و در عین حال توازن قدرت میان دو متحد را آشکار کرده است.

بر اساس مفاد توافق آمریکا و ایران، علاوه بر تدوین طرحی ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی ایران، ایالات متحده متعهد می‌شود که خود و «متحدانش» «پایان فوری و دائمی عملیات نظامی در همه جبهه‌ها، از جمله در لبنان» را دنبال کنند.

اسرائیل در واکنش به این توافق، بلافاصله حملات خود به لبنان را تشدید کرد. بنا بر اعلام وزارت بهداشت لبنان، در حملات روز جمعه دست‌کم ۴۷ نفر کشته شدند. در همین حال، گروه مسلح حزب‌الله لبنان نیز طی حملاتی در طول شب چهار سرباز اسرائیلی را کشت؛ موضوعی که باعث شد ایتامار بن‌گویر، وزیر امنیت داخلی راست‌گرای افراطی اسرائیل، بگوید «تمام لبنان باید بسوزد».

با این حال، تا شامگاه جمعه گزارش‌هایی از توافق آتش‌بس میان اسرائیل و حزب‌الله منتشر شد؛ توافقی که به احتمال زیاد پس از فشار آمریکا و در شرایطی حاصل شد که توافق آمریکا و ایران در معرض خطر فروپاشی قرار داشت.

نتانیاهو اکنون در موقعیتی دشوار قرار گرفته است. از یک سو باید مراقب باشد تا حدی با ایالات متحده ــ که حمایت دیپلماتیک و مالی آن برای اسرائیل حیاتی است ــ درگیر نشود، و از سوی دیگر با افکار عمومی و ساختار سیاسی داخلی که به‌طور گسترده با این توافق مخالف‌اند، روبه‌رو است.

بر اساس نظرسنجی تلویزیونی که روز پنجشنبه منتشر شد، تنها اقلیتی از اسرائیلی‌ها معتقدند کشورشان در جنگ با ایران پیروز شده است؛ رقیبی که برای نسل‌ها به مردم اسرائیل گفته شده بود در پی نابودی آنهاست.

دالیا شایندلین، نظرسنج و تحلیلگر سیاسی اسرائیلی، گفت: «عمق ناامیدی از تفاهم‌نامه ایران و آمریکا بسیار واقعی و عمیق است. اسرائیلی‌ها کاملاً آگاه‌اند که هیچ‌یک از اهدافی که نتانیاهو با اعتمادبه‌نفس وعده داده بود محقق نشده است. آنها معتقدند جنگ زودتر از موعد پایان یافته و در طرح بزرگ مشکلی پیش آمده است. بسیاری دوست ندارند ترامپ را مقصر بدانند، اما او را فردی می‌بینند که بر اساس منافع آمریکا تصمیم می‌گیرد و بسیاری نیز نتانیاهو را به خاطر اشتباه در محاسبات و وابسته کردن خود به ترامپ مقصر می‌دانند.»

جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، روز پنجشنبه وارد این جدال سیاسی شد و مستقیماً اسرائیل و منتقدان توافق در کابینه این کشور را خطاب قرار داد.

ونس گفت: «دونالد جی ترامپ در حال حاضر تنها رئیس کشوری در جهان است که نسبت به ملت اسرائیل همدلی دارد.» او با اشاره به موج محکومیت‌های بین‌المللی علیه اسرائیل پس از جنگ غزه و حملات این کشور به همسایگانش این سخنان را بیان کرد.

او در ادامه سخنان خود، که به نظر می‌رسید خطاب به بن‌گویر و همچنین بزالل اسموتریچ، وزیر دارایی راست‌گرای افراطی اسرائیل باشد، گفت: «اگر من عضو کابینه دولت اسرائیل بودم، احتمالاً تنها متحد قدرتمندی را که در سراسر جهان برایم باقی مانده است، هدف حمله قرار نمی‌دادم.»

یوسی مکلبرگ، پژوهشگر مؤسسه چتم‌هاوس، با اشاره به انتقاد‌های مستقیم ترامپ از نتانیاهو و همچنین حملات اسرائیل به لبنان در نشست گروه هفت در روز چهارشنبه، گفت: «به یاد نمی‌آورم زمانی را که یک رئیس‌جمهور یا معاون رئیس‌جمهور آمریکا تا این اندازه آشکار از اسرائیل انتقاد کرده و از چنین زبانی استفاده کرده باشد.»

او افزود: «نتانیاهو می‌داند که توان تحمل یک شکاف واقعی با آمریکا را ندارد، اما دست‌کم برای حفظ موقعیت سیاسی خود به ظاهری از اختلاف نیاز دارد. پیش از انتخابات به سختی می‌توان راه خروجی برای او تصور کرد، مگر اینکه زمان بخرد و تصمیم‌ها را به بعد از رأی‌گیری موکول کند. حتی اگر فردا عملیات علیه حزب‌الله را متوقف کند، آیا می‌تواند مطمئن باشد که آنها با دانستن میزان آسیب‌پذیری او، به شمال اسرائیل حمله نخواهند کرد؟»

در همین حال، مشخص نیست تا چه اندازه بزالل اسموتریچ و ایتامار بن‌گویر در انتقاد‌های خود از توافق ایران و آمریکا از خط‌مشی نخست‌وزیر فاصله گرفته‌اند یا در واقع بازتاب‌دهنده سیاست او هستند. اوفر کاسیف، نماینده چپ‌گرای پارلمان اسرائیل از حزب «حداش»، این موضوع را مطرح کرد.

به گفته کاسیف، نتانیاهو از دهه ۱۹۹۰ از تهدید ایران برای کسب سرمایه سیاسی استفاده کرده است؛ زمانی که برای نخستین بار ادعا کرد ایران در آستانه ساخت سلاح هسته‌ای قرار دارد. همچنین حملات موشکی حزب‌الله به شمال اسرائیل پس از حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ به رهبری حماس، تا حد زیادی توجه‌ها را از ناکامی‌های نتانیاهو پیش از آن حمله منحرف کرد.

کاسیف گفت: «آنچه نتانیاهو و هم‌پیمانانش در این دولت به‌اصطلاح دنبال می‌کنند، در واقع تلاش برای خنثی کردن، مانع‌تراشی و نابود کردن این توافق است، در حالی که وانمود می‌کنند چنین کاری انجام نمی‌دهند و همه چیز را با روایت امنیت و دفاع توجیه می‌کنند. مسئله واقعی همین است. هدف، ویرانی است.»