تهدید ونس، جدیدترین نشانه از احتمال گسست روابط آمریکا و اسرائیل

همراهی ایالات متحده با اسرائیل برای آغاز جنگ در خاورمیانه، همواره وضعیتی پرمخاطره برای ائتلاف دیرینه آمریکا و اسرائیل بوده است، اما به نظر می‌رسد اوضاع در روز پنجشنبه به نقطه اوج خود رسید؛ زمانی که جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، سخنان تند و بی‌پرده‌ای علیه اسرائیل بر زبان آورد؛ کلماتی که شباهت بسیاری به یک تهدید داشت. این اظهارات، نقطه پایانی بر روز‌ها نشانه‌های هشدارآمیز از سوی دولت ترامپ بود؛ دولتی که آشکارا بیم آن دارد مبادا اسرائیل توافق آمریکا با ایران را که بسیاری آن را بیش از حد به نفع ایرانیان می‌دانند، برهم بزند. منابع به سی‌ان‌ان گفتند که اسرائیل و حزب‌الله روز جمعه بر سر تمدید آتش‌بس توافق کردند، آن هم پس از اینکه درگیری میان ارتش اسرائیل و گروه شبه‌نظامی مورد حمایت ایران، دوباره مذاکرات آمریکا و ایران را به خطر انداخته بود.

گسست روابط به چند دلیل اجتناب‌ناپذیر به نظر می‌رسید: اهداف اسرائیل از جنگ با ایران با اهداف ایالات متحده تفاوت قابل‌توجهی داشت و اسرائیل بسیار بیشتر در این جنگ سرمایه‌گذاری کرده بود. همچنین شهرت اسرائیل در آمریکا طی سال‌های اخیر به‌طور قابل‌توجهی کاهش یافته است. حتی حزب جمهوری‌خواه که همچنان به‌شدت حامی اسرائیل است، اخیراً شاهد انتقادات شدید بسیاری از چهره‌های تأثیرگذار از اسرائیل بوده و با رشد یهودستیزی در بدنه خود دست‌وپنجه نرم کرده است. اگرچه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور، همسویی شدیدی با اسرائیل داشته، اما او نیز در طول سال‌ها از استعاره‌های یهودستیزانه متعددی استفاده کرده است و معمولاً تنها زمانی با متحدانش به‌خوبی رفتار می‌کند که به نفع خودش باشد. اکنون دولت عملاً فریاد می‌زند که شما باید آنچه را به شما داده‌ایم بپذیرید و راضی باشید، وگرنه عواقبش را خواهید دید. اینکه آیا آمریکا واقعاً به مرحله عملی کردن آن «وگرنه» خواهد رسید یا خیر، هنوز مشخص نیست؛ اما نکته قابل‌توجه این است که حتی حزب جمهوری‌خواه نیز به نظر می‌رسد به‌طور فزاینده‌ای به نقطه گسست از اسرائیل نزدیک می‌شود.

اظهارات ونس، که در آن به عدم محبوبیت جهانی اسرائیل اشاره کرد، تکان‌دهنده‌ترین بخش بود. ونس روز پنجشنبه در یک نشست خبری گفت دونالد ترامپ تنها رئیس دولتی در کل جهان است که در این مقطع زمانی با ملت اسرائیل همدردی می‌کند و اتفاقاً او رئیس دولت ابرقدرت جهان است. اگر من در کابینه دولت اسرائیل بودم، شاید به تنها متحد قدرتمندی که در کل جهان برایم باقی مانده حمله نمی‌کردم. ونس سپس بار‌ها به این ایده بازگشت که شاید اسرائیل باید با احتیاط رفتار کند. او به وابستگی اسرائیل به تسلیحات آمریکایی اشاره کرد و همچنین تأکید کرد که برخی رهبران اسرائیل باید از خواب بیدار شوند و واقعیت وضعیتی که کشورشان در آن قرار دارد را درک کنند. این سخنان، بازتابی از یک خط مشی سخت‌گیرانه در مصاحبه‌ای بود که پیش‌تر در همان روز پنجشنبه با «راس دوتات» از نیویورک‌تایمز منتشر شد؛ مصاحبه‌ای که در آن معاون رئیس‌جمهور، اسرائیل را ترغیب کرد تا بپذیرد که آمریکا شریکی باورنکردنی بوده و اشاره کرد که چگونه سامانه‌های موشکی آمریکا از اسرائیلی‌ها محافظت کرده‌اند. او همچنین پیشنهاد کرد که اسرائیل باید تلاش‌های خود در لبنان را کاهش دهد؛ اقداماتی که روند صلح شکننده را تهدید کرده است. ونس درباره اسرائیل گفت شما کشوری با ۹ میلیون نفر جمعیت هستید و نمی‌توانید هر مشکل امنیت ملی که دارید را صرفاً با کشتن حل کنید.

این اظهارنظر آخر، بازتابی از رویکرد ترامپ است که بار‌ها رفتار اسرائیل را بیش از حد خشن توصیف کرده است. رئیس‌جمهور آمریکا اوایل این ماه تأیید کرد که به بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، گفته است که بابت رفتارش در لبنان دیوانه شده است. ترامپ همچنین به آکسیوس گفت که صراحتاً به نتانیاهو هشدار داده است به بی‌بی گفتم، بهتر است مراقب باشی، وگرنه خیلی زود تنها خواهی شد. تا ۱۴ ژوئن، ترامپ در شبکه‌های اجتماعی به حمله اسرائیل به بیروت اعتراض کرد و گفت این حمله نباید اتفاق می‌افتاد و حمله‌ای که حزب‌الله انجام داده و اسرائیل در پاسخ به آن دست به این اقدام زده، بسیار کوچک و بی‌معنی بوده است. ترامپ سپس روز سه‌شنبه در حاشیه نشست جی‌۷ در فرانسه، در اظهاراتی در کنار تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، از اسرائیل انتقاد بیشتری کرد. ترامپ گفت لازم نیست هر بار که به دنبال کسی می‌گردید، یک مجتمع آپارتمانی را ویران کنید، زیرا افراد زیادی در آن آپارتمان‌ها هستند و همه آنها عضو حزب‌الله نیستند؛ این را می‌توانم به شما بگویم. او یک حمله تلافی‌جویانه اخیر از سوی اسرائیل را زیاده‌روی خواند. ترامپ سپس نتیجه‌گیری کرد که اگر ایالات متحده آمریکا نبود، اسرائیل اکنون وجود نداشت و صد در صد از روی زمین محو می‌شد و هر فرد باهوشی در اسرائیل این را می‌داند. با اینکه اظهارات ونس تمام توجه‌ها را به خود جلب کرده، ترامپ نیز ساز مشابهی را کوک کرده است.

هیچ‌یک از اینها به این معنا نیست که ترامپ و اسرائیل در آستانه یک گسست قریب‌الوقوع هستند. احتمالاً مقداری نمایش قدرت در کار است، به این امید که اسرائیلِ به‌وضوح ناراضی، در جریان مذاکرات صلح، مطیع باقی بماند؛ و شاید این کارساز باشد؛ منابع روز جمعه گفتند که اسرائیل و حزب‌الله پس از یک درگیری مرگبار، بر سر تمدید آتش‌بس به توافق رسیده‌اند. اما اسرائیل و نتانیاهو نیز منافع عمده‌ای در بهره‌برداری حداکثری از این جنگ دارند، با توجه به اینکه این فرصتی نادر برای سایر کشورهاست تا به تلاش‌های آنها برای به زانو درآوردن ایران بپیوندند. آنها به‌سادگی در موقعیت بسیار متفاوتی نسبت به دولت ترامپ قرار دارند که به نظر می‌رسد فقط می‌خواهد این ماجرا تمام شود؛ بنابراین قابل پیش‌بینی است که اسرائیل تلاش کند کار را برای ایالات متحده جهت رها کردن این پرونده سخت‌تر کند. اما حتی با کنار گذاشتن همه اینها، صرف اینکه ترامپ و ونس با چنین لحنی صحبت می‌کنند، قابل‌توجه است. یکی از بزرگ‌ترین انتقاد‌ها به اسرائیل در حال حاضر این است که رفتار آنها در جنگ غزه صرفاً از حد گذشته است؛ برخی، از جمله یک کمیسیون مستقل سازمان ملل، حتی آن را نسل‌کشی خوانده‌اند؛ اتهامی که اسرائیل آن را رد می‌کند. اگر ترامپ بگوید که اسرائیل زیاده‌روی کرده است، این به تثبیت آن دیدگاه کمک خواهد کرد. همچنین این شیوه‌ای بسیار غیرمعمول برای دولت است که با اسرائیل رفتار کند. درست است که ترامپ اغلب با متحدانش بدرفتاری می‌کند و نگاهی کاملاً معامله‌گرانه دارد، اما ائتلاف با اسرائیل متفاوت بوده است. به نظر می‌رسد ترامپ آن را سودمندتر و تقریباً مقدس می‌دانسته، حتی زمانی که نتانیاهو شخصاً او را ناامید می‌کرد. با این حال، نحوه صحبت ونس درباره اسرائیل در روز پنجشنبه، بسیار شبیه به تحقیر‌های او و ترامپ علیه ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، در سال گذشته در دفتر بیضی شکل بود؛ همان جمله «آیا یک بار گفته‌اید متشکرم؟» را به یاد بیاورید. در هر دو مورد، ترامپ و ونس به دنبال این بودند که یک متحد را به دلیل بی‌میلی‌اش در پذیرش شرایط خاص برای پایان دادن به جنگ، سر جای خود بنشانند. اما در این مورد، وضعیت تهدید می‌کند که دهه‌ها سیاست خارجی آمریکا، یعنی ائتلاف نزدیک با اسرائیل، را دگرگون کند.