هرج‌ومرج در کاخ سفید؛ سردرگمی در توافق‌نامه صلح آمریکا و ایران پس از امضای یادداشت تفاهم

تلاش‌های ایالات متحده و ایران برای مذاکره جهت پایان دادن به جنگ، همواره با فراز و نشیب‌های دراماتیک و رویداد‌هایی همچون حملات موشکی و محاصره‌های دریایی همراه بوده است، اما از زمانی که یادداشت تفاهم در پایان هفته گذشته تنظیم شد، سردرگمی‌ها به اوج رسیده است. کاخ سفید اعلام کرده بود که توافق‌نامه روز یکشنبه توسط جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، امضا شده است، اما بلافاصله اعلام کرد که مراسم امضای دیگری نیز در روز جمعه برگزار خواهد شد. همچنین روز یکشنبه، دونالد ترامپ اعلام کرد که دستور بازگشایی «کامل» تنگه هرمز را در چارچوب یک توافق «جامع» صادر خواهد کرد، اما تنها یک ساعت بعد، رئیس‌جمهور گفت که این آبراه حیاتی پس از امضای نهایی توافق در روز جمعه بازگشایی خواهد شد.

مقامات دولت ترامپ در روز دوشنبه پیام‌های متناقضی درباره زمان انتشار متن یادداشت تفاهم ارائه دادند؛ برخی از بازه زمانی ۲۴ تا ۴۸ ساعته سخن گفتند و برخی دیگر آن را به روز جمعه موکول کردند. در مقطعی، ترامپ که برای شرکت در اجلاس گروه هفت در فرانسه حضور داشت، گفت ممکن است متن یادداشت تفاهم را در طول یک نشست خبری با صدای بلند قرائت کند، اما در نهایت، مقامات آمریکایی در حین کنفرانس خبری ترامپ، متن را در تماسی با خبرنگاران خواندند. پس از آن، ترامپ و مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، به طور ناگهانی توافق را دوباره امضا کردند؛ اقدامی که ترامپ در ضیافت شام در ورسای و در حضور امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، انجام داد. اکنون مشخص نیست که آیا مراسم امضای دیگری یا مذاکرات بیشتری در کار خواهد بود یا خیر.

فقدان شفافیت پیرامون این توافق صلح پیشنهادی، تنها آخرین مورد از ابهامات درگیری‌ها از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ماه فوریه است. ترامپ دلایل متغیری را برای ورود به جنگ با ایران مطرح کرده و پاسخ‌های متناقضی درباره آنچه امیدوار بود از این جنگ به دست آورد، داده است. ایران و ایالات متحده همچنان به انجام حملات ادامه می‌دهند، حتی در شرایطی که رهبران هر دو کشور می‌گویند آتش‌بس موقتی که در اوایل آوریل میانجی‌گری شد، همچنان پابرجاست. حتی مفاد یادداشت تفاهم با آنچه ترامپ ادعا می‌کرد از توافق با ایران به دنبالش است، تفاوت دارد.

این وضعیت در حالی رخ می‌دهد که آمریکایی‌ها به دلیل افزایش قیمت بنزین و نزدیک شدن به انتخابات میاندوره‌ای ماه نوامبر، بیش از پیش از نحوه مدیریت جنگ توسط ترامپ ناراضی هستند. حتی برخی از جمهوری‌خواهان حامی ترامپ در کنگره نیز نسبت به یادداشت تفاهم ۱۴ ماده‌ای به عنوان نقشه راه برای یک توافق جامع با ایران ابراز نگرانی کرده‌اند. سناتور بیل کسیدی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که رئیس‌جمهور رونالد ریگان در گور خود می‌لرزد و این یادداشت تفاهم را «بدترین افتضاح سیاست خارجی در دهه‌های اخیر» نامید. سناتور جان کندی نیز در پاسخ به این پرسش که آیا اطمینان دارد ایران از بلندپروازی‌های هسته‌ای خود دست بردارد، گفت اگر کسی توسط یک دائم‌الخمر در خانه آموزش ندیده باشد، کسی باور ندارد که ایران قرار است دست به هیچ کاری بزند. با این حال، سناتور لیندزی گراهام که نسبت به مذاکره آمریکا با ایران تردید داشت، در ایکس نوشت که با استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، صحبت کرده و به عقیده او، امضای این یادداشت تفاهم برای ایالات متحده مفید خواهد بود، چرا که تنگه هرمز بازگشایی شده و خصومت‌ها با ایران متوقف خواهد شد.

ونس روز پنجشنبه اعلام کرد که بازه زمانی ۶۰ روزه برای یک توافق بلندمدت آغاز شده است. با این حال، ساعت‌ها طول کشید تا ایالات متحده اعلام کند که تنگه هرمز باز شده است؛ رویدادی که بر اساس یادداشت تفاهم باید بلافاصله رخ می‌داد. طبق اعلام فرماندهی مرکزی آمریکا، محاصره کشتی‌هایی که از بنادر ایران می‌آمدند یا به آنجا می‌رفتند، پس از دومین مراسم امضای یادداشت تفاهم لغو شد. در متن توافق آمده است که تردد کشتی‌های تجاری بلافاصله آغاز خواهد شد. یک مقام آمریکایی گفت ارتش آمریکا هیچ گزارشی از حملات ایران به کشتی‌های تجاری در روز جمعه دریافت نکرده است و نیرو‌های آمریکایی برای حمایت از آزادی کشتیرانی به فعالیت خود در منطقه ادامه خواهند داد و اجازه نخواهند داد به کشتی‌های تجاری حمله شود.

همچنین مشخص نیست که آیا ایالات متحده معافیت‌های تحریمی برای فروش نفت ایران صادر کرده است یا خیر، که این موضوع نیز یکی از مفاد یادداشت تفاهم است. در این سند آمده است: «ایالات متحده آمریکا متعهد می‌شود که بلافاصله پس از امضای این یادداشت تفاهم و تا زمان پایان تحریم‌ها، وزارت خزانه‌داری آمریکا معافیت‌هایی را برای صادرات نفت خام، فرآورده‌های نفتی، مشتقات و تمامی خدمات مرتبط، از جمله تراکنش‌های بانکی، بیمه، حمل‌ونقل و ... صادر کند.»

جدیدترین تغییر وضعیت در روز پنجشنبه رخ داد. مقامات تهران و واشنگتن قرار بود روز جمعه در سوئیس دیدار کنند تا مذاکرات ۶۰ روزه برای یک توافق بلندمدت را آغاز کنند، اما حملات جدید اسرائیل در لبنان، این توافق را با تردید مواجه کرد و کاخ سفید به طور ناگهانی اعلام کرد که ونس برنامه سفر خود به سوئیس را به تعویق انداخته است. یک دیپلمات منطقه‌ای به ان‌بی‌سی‌نیوز گفت که ایران خواستار تضمین‌هایی برای پایان خصومت‌ها در لبنان مطابق با یادداشت تفاهم شده است و میانجی‌گران در حال تلاش برای حل این مسئله هستند. نهاد‌های اطلاعاتی آمریکا معتقدند اسرائیل احتمالاً به حملات خود علیه نیرو‌های حزب‌الله در لبنان ادامه خواهد داد و این موضوع توافق صلح شکننده میان آمریکا و ایران را به خطر می‌اندازد. بنیامین نتانیاهو و مقامات دولتش نیز از این یادداشت تفاهم انتقاد کرده‌اند. در همین حال، ترامپ تلاش کرده است تا نسبت به این یادداشت تفاهم و چشم‌انداز یک توافق بلندمدت، خوش‌بینی نشان دهد. او سه‌شنبه در دیدار با امیر قطر در فرانسه گفت: «ما توافق خود را با ایران انجام داده‌ایم و این توافق وارد مرحله دوم می‌شود که فکر می‌کنم حتی آسان‌تر خواهد بود.»