پشت پرده شتاب‌زدگی ترامپ برای امضای توافق‌نامه با ایران

زمانی که دستگاه دیپلماسی ترامپ در مسیر کاخ ورسای خبر نهایی شدن سند را دریافت کرد، همه چیز برای مراسم امضای رسمی که قرار بود دو روز بعد در ویلایی اختصاصی در کوهستان مشرف به دریاچه لوسرن برگزار شود، آماده بود. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور و مذاکره‌کننده ارشد آمریکا، قرار بود برای امضای یادداشت تفاهم و آغاز دور بعدی مذاکرات فنی راهی سوئیس شود، اما ترامپ بر اجرایی شدن فوری توافق اصرار داشت و مکرون نیز به مقامات گفت که می‌تواند به‌سرعت شرایط را فراهم کند. درحالی‌که دو رئیس‌جمهور در تالار آینه‌ها قدم می‌زدند، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، با وزیر خارجه فرانسه به دنبال چاپگری برای چاپ متن یادداشت تفاهم می‌گشتند. در نهایت، مراسم جمعه در لوسرن هرگز برگزار نشد؛ چرا که ونس سفر خود را پس از خروج ایران از مذاکرات در پی افزایش درگیری‌ها میان اسرائیل و حزب‌الله در لبنان به تعویق انداخت. اگرچه طرفین بر سر آتش‌بس مجدد تا صبح جمعه توافق کرده بودند، اما توافق ایران تنها چند روز پس از امضا توسط ترامپ، بیش از هر زمان دیگری شکننده به نظر می‌رسید.

ترامپ و ونس دلایل کافی برای آغاز فاز بعدی توافق داشتند که هدف آن، اخذ تعهداتی از ایران برای محدودسازی برنامه هسته‌ای‌اش بود. با این حال، هر دو با انتقادات تندی حتی از سوی حامیان خود در کنگره مواجه شدند که این توافق را نوعی تسلیم در برابر تهران و اعطای امتیازات بدون دریافت دستاوردی ملموس می‌دانستند. برای نمونه، راجر ویکر، رئیس کمیته نیرو‌های مسلح سنا، روز پنجشنبه اظهار داشت که صندوق بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری گنجانده‌شده در بند ششم این یادداشت، پرداخت‌های دوره اوباما در توافق هسته‌ای را ناچیز جلوه می‌دهد. ترامپ با دفاع از عملکرد خود مدعی شد که سلطه نظامی آمریکا ایران را به میز مذاکره کشانده و در شبکه‌های اجتماعی نوشت که ایران شکست خورده است و آنها قرار نیست هیچ پولی دریافت کنند. بااین‌وجود، یادداشت تفاهم ۱۴ ماده‌ای پس از ماه‌ها جنگ، مایه تسکین رئیس‌جمهوری بود که مدت‌ها بود انتظار پایان درگیری را می‌کشید. مشاوران نسبت به کاهش ذخایر جهانی نفت هشدار داده بودند و اضطراب جمهوری‌خواهان از انتخابات میاندوره‌ای افزایش یافته بود. ترامپ خود این هفته اعتراف کرد که نگرانی‌های اقتصادی دلیل اصلی امضای توافق بوده است و به خبرنگاران گفت که از مقایسه شدن با هربرت هوور، رئیس‌جمهوری که دوران رکود بزرگ را تجربه کرد، واهمه داشته و نمی‌خواسته شاهد یک فاجعه اقتصادی باشد.

ساعاتی بعد، ترامپ در گالری پایین ورسای، خودکار خود را روی کاغذ کشید و توافق را امضا کرد. او به همراهان شام خود که شامل غول‌های وال‌استریت و رئیس بزرگ‌ترین شرکت کالا‌های لوکس فرانسه بود، گفت که این کار ساده نبود و وقتی متن را بلند کرد تا امضایش را نشان دهد، مکرون او را تشویق کرد و عکسی از سند برای ارسال به ایران گرفته شد. این امضای ناگهانی، نقطه اوج تلاش‌های آشفته‌ای بود که اغلب ترامپ خود به این آشفتگی دامن می‌زد. حتی پس از تنظیم یادداشت تفاهم، متن آن برای روز‌ها از دید عموم مخفی ماند؛ موضوعی که به گفته ونس، به دلیل درخواست واسطه‌های پاکستانی برای هماهنگی‌های داخلی ایران بود. وقتی متن نهایی شد، تنها با خواندن آن توسط یک مقام ارشد آمریکایی برای خبرنگاران منتشر شد. در مورد سازوکار اجرا نیز، مقامات آمریکایی از توافق‌های شفاهی سخن گفتند که در متن اصلی نبود، اما به آنها اعتماد به توافق را می‌داد. ونس اعلام کرد که کلمات مهم نیستند و مسئله اصلی راستی‌آزمایی است.

درون کاخ سفید، بسیاری از مقامات ارشد مدت‌ها بود که برای خروج از جنگ فشار می‌آوردند. مشاوران تیم سیاسی ترامپ نگران انتخابات میاندوره‌ای بودند و وزرای خزانه‌داری و انرژی نیز نسبت به اثرات اقتصادی و انرژی جنگ هشدار داده بودند. در نهایت در نشستی در اوایل ژوئن، تصمیم گرفته شد برای بازگشایی تنگه هرمز و چارچوبی برای برنامه هسته‌ای، به این توافق تن دهند. با این حال، مذاکرات با پیچیدگی‌های بسیاری رو‌به‌رو بود؛ از برخورد بالگرد آمریکایی با پهپاد ایرانی گرفته تا فشار‌های اسرائیل برای ناکام گذاشتن توافق که با خشم ترامپ و تماس‌های تند او با نتانیاهو همراه شد. در نهایت، با میانجی‌گری قطر و پس از هفده ساعت مذاکرات فشرده، ایران از شلیک موشک‌های بالستیک منصرف شد و توافق در لحظات پایانی پیش از سالروز تولد ترامپ نهایی شد.