آمریکا با صدور معافیت‌های گسترده تحریم نفتی ایران، میلیارد‌ها دلار درآمد برای تهران آزاد کرد

به گزارش سی‌ان بی‌سی، ایالات متحده در حالی که مذاکرات شکننده با ایران برای دستیابی به یک توافق صلح دائمی ادامه دارد، بخش گسترده‌ای از تحریم‌های نفتی ایران را لغو کرده و برای نخستین بار در بیش از چهار دهه اجازه داده است تجارت نفت ایران به دلار انجام شود.

وزارت خزانه‌داری آمریکا روز دوشنبه معافیتی ۶۰ روزه صادر کرد که به ایران اجازه می‌دهد تا ۲۱ اوت نفت خام، محصولات نفتی و محصولات پتروشیمی خود را تولید و به دلار آمریکا معامله کند.

بر اساس این مجوز که با عنوان «مجوز عمومی X» شناخته می‌شود، کشتی‌ها و نهاد‌هایی که پیش‌تر مشمول تحریم‌های آمریکا بودند نیز اجازه انجام تراکنش‌های مرتبط را خواهند داشت. این معافیت همچنین از نظر تئوریک راه را برای واردات نفت خام ایران به آمریکا دوباره باز می‌کند؛ تجارتی که طبق داده‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا، از دهه ۱۹۹۰ و تحت فشار تحریم‌های سنگین عملاً فروپاشیده بود.

اقدام روز دوشنبه گسترده‌ترین عقب‌نشینی در تحریم‌های نفتی آمریکا علیه ایران از زمان انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ به شمار می‌رود؛ تحریم‌هایی که طی سال‌ها با هدف فلج کردن اقتصاد ایران اعمال شده بودند. انتظار می‌رود این تصمیم میلیارد‌ها دلار درآمد نفتی برای ایران به همراه داشته باشد.

به گفته میاد ملکی، مقام پیشین بخش تحریم‌های وزارت خزانه‌داری آمریکا و پژوهشگر ارشد کنونی در اندیشکده «بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها» در واشینگتن، این مجوز می‌تواند حدود ۶۷ میلیون بشکه نفت خام ایران را که در خلیج فارس روی نفتکش‌ها انباشته شده و امکان فروش نداشته، آزاد کند؛ موضوعی که ممکن است سودی حدود ۸ تا ۹ میلیارد دلار برای ایران ایجاد کند.

او گفت: «تولید، فروش، پرداخت‌های دلاری، پتروشیمی و حمل‌ونقل محافظت‌شده — همه به طور هم‌زمان فعال شده‌اند. در مجموع این اقدام به معنای بازگشایی پایدار مهم‌ترین منبع درآمد ایران است.»

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، از لغو این تحریم‌ها دفاع کرد و روز دوشنبه گفت سود حاصل از فروش نفت قرار است برای خرید محصولات کشاورزی آمریکایی توسط ایران استفاده شود، نه برای بازسازی توان نظامی این کشور.

آخرین کاهش تحریم‌ها پس از امضای یک یادداشت تفاهم میان آمریکا و ایران در هفته گذشته صورت گرفت. مذاکراتی که در سوئیس برگزار شد و روز دوشنبه به پایان رسید نیز پیشرفت مثبتی در مسیر دستیابی به توافق نهایی به همراه داشته است.

در هفته‌های اخیر و همزمان با پیشرفت مذاکرات، صادرات نفت خام ایران افزایش یافته است. شرکت اطلاعات دریایی «ویندوارد» اعلام کرد ایران هفته گذشته ۶.۷۹ میلیون بشکه نفت صادر کرده که بالاترین سطح در دو ماه گذشته محسوب می‌شود.

برت اریکسون، شریک مدیریتی شرکت «ابسیدین ریسک ادوایزرز»، گفت نفت ایران که معمولاً با تخفیف نسبت به شاخص‌های جهانی معامله می‌شود، ممکن است به دلیل فشار تقاضا حتی با قیمتی بالاتر از نفت برنت معامله شود؛ موضوعی که درآمد‌های نفتی ایران را بیشتر افزایش خواهد داد.

شبکه مالی پنهان

معافیت جدید به ایران اجازه می‌دهد درآمد‌های نفتی خود را مستقیماً به بانک مرکزی این کشور دریافت کند؛ اقدامی که هزینه‌های تراکنش را که پیش‌تر به دلیل انتقال پول از طریق شبکه‌های مالی غیرشفاف ایجاد می‌شد، کاهش می‌دهد.

ملکی گفت: «اکنون که تسویه دلاری مجاز شده، انتظار می‌رود چین خرید نفت ایران را به‌طور تهاجمی افزایش دهد.» خریداران چینی پیش از این برای اجتناب از تحریم‌های ثانویه آمریکا، معاملات خود را از طریق مسیر‌های مالی پیچیده و غیرشفاف انجام می‌دادند.

او افزود این مجوز مانع اصلی بانکی که حجم معاملات را محدود می‌کرد برطرف کرده و به پالایشگاه‌های دولتی و همچنین پالایشگاه‌های مستقل چین — موسوم به «تی‌پات» — امکان می‌دهد از شبکه‌های بانکی واسطه‌ای استفاده کنند؛ شبکه‌هایی که پیش‌تر مجبور بودند آنها را دور بزنند.

به گفته ملکی، احتمال دارد خریداران چینی پیش از پایان این معافیت در ماه اوت، به سرعت برای پر کردن ذخایر نفتی خود اقدام کنند.

در حال حاضر چین حدود ۹۰ درصد صادرات نفت ایران را خریداری می‌کند و بخش عمده این واردات توسط پالایشگاه‌های مستقل انجام می‌شود. بر اساس داده‌های بانک جی‌پی مورگان، واردات نفت خام چین بین ماه‌های فوریه تا مه حدود ۴.۸ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است؛ رقمی که حتی از افت ۴ میلیون بشکه‌ای در اوج همه‌گیری کرونا در نیمه دوم سال ۲۰۲۰ نیز بیشتر است.

مو یو شو، تحلیلگر ارشد بازار نفت در شرکت «کپلر»، گفت هنوز نشانه‌های روشنی از افزایش خرید مشاهده نشده است، زیرا خریداران در حال بررسی مجوز جدید و انجام ارزیابی‌های داخلی برای رعایت مقررات هستند؛ به‌ویژه شرکت‌هایی که پیش‌تر در تجارت نفت ایران فعال نبودند.

با این حال او افزود که در نهایت علاقه خریداران چینی افزایش خواهد یافت، هرچند میزان واقعی خرید به قیمت نفت و در دسترس بودن محموله‌ها بستگی خواهد داشت.

مایکل فلر، استراتژیست ارشد در مؤسسه «ژئوپولیتیکال استراتژی»، گفت ایران احتمالاً از این فرصت ۶۰ روزه برای تعمیر تأسیسات نفتی آسیب‌دیده در جنگ و همچنین بستن قرارداد‌های بلندمدت با خریداران چینی استفاده خواهد کرد.

او افزود: «این اقدام یک تقویت بسیار بزرگ برای ایران خواهد بود؛ هم برای اقتصاد این کشور و هم برای احساس پیروزی آن.»