۱۵۰ هزار فوت مربع صدف و جلبک؛ مشکل تازه نفتکش‌ها در تنگه هرمز

«چهار ماه؟» درک هم، از شرکت Obsessive Compulsive Divers در شهر ماراتون ایالت فلوریدا می‌گوید: «خب، این زمان زیادی است تا مقدار زیادی چیز‌های چندش‌آور جمع شود.»

در ماه‌های گذشته، صدف‌ها، صدف‌های دوکفه‌ای، حلزون‌ها، جلبک‌ها و دیگر گیاهان و جانوران دریاییِ ساکن آب‌های گرم به صد‌ها نفتکش عظیم که در خلیج فارس لنگر انداخته‌اند چسبیده‌اند. برای اینکه این کشتی‌ها دوباره آماده حرکت شوند، همه این سخت‌پوستان، نرم‌تنان و دیگر موجودات باید توسط گروه‌های بزرگی از غواصان پاکسازی شوند؛ غواصانی با عنوان شغلی چندان جذاب «پاک‌کننده کف کشتی».

هم می‌گوید: «در دنیای دریانوردی، این موضوع چندان عجیب نیست.» او خود یک پاک‌کننده حرفه‌ای کف کشتی است.

در اصطلاح صنعت دریانوردی، تجمع این موجودات زنده روی کشتی‌ها «بیوفولینگ» نام دارد و مشکلی پیچیده‌تر از آن چیزی است که به نظر می‌رسد. نفتکش‌هایی که در تنگه هرمز متوقف مانده‌اند نمی‌توانند حرکت کنند مگر اینکه این موجودات چسبیده به بدنه‌شان جدا شوند.

این مسئله پیچیدگی تازه‌ای به تلاش برای ازسرگیری جریان نفت جهان افزوده است؛ آن هم پس از ماه‌ها جنگ که بزرگ‌ترین شوک عرضه انرژی در تاریخ را ایجاد کرد.

آنچه برای پاک‌سازی کف کشتی لازم است

ابرنفتکش‌ها بیش از هزار فوت طول دارند و عرض آنها حدود ۱۵۰ فوت است. این یعنی تقریباً ۱۵۰ هزار فوت مربع از سطح زیرین کشتی باید پاکسازی شود. گروه‌هایی متشکل از پنج تا شش غواص باید حدود چهار تا پنج ساعت با استفاده از کاردک‌های دستی و دستگاه‌های شست‌وشوی پرفشار کار کنند تا بیوفولینگ از هر کشتی پاک شود.

با وجود حدود ۶۰۰ کشتی لنگر انداخته که منتظر عبور از تنگه هستند، این کار به معنای حجم عظیمی از کار و ساعت‌های طولانی فعالیت است.

برایان مک‌کالی، مالک شرکت McCauley Mooring and Diving که خدمات پاکسازی کف کشتی در لانگ‌آیلند ساند ارائه می‌دهد، می‌گوید: «این کار ساده و مستقیم است و پیچیدگی خاصی ندارد، اما این کشتی‌ها برای غواصان منفرد واقعاً بیش از حد بزرگ هستند.»

پاک‌کنندگان کف کشتی با استفاده از ابزار‌هایی شبیه نیزه، بیوفولینگ را از بدنه کشتی‌ها می‌تراشند. وقتی این موجودات به‌ویژه صدف‌ها سرسخت‌تر باشند، غواصان می‌توانند از سمباده‌های برقی یا دستگاه‌های فشارشوی هیدرولیکی که با ژنراتور روی کشتی کار می‌کنند استفاده کنند.

با این حال، غواصان باید مراقب باشند رنگ و پوشش ویژه بدنه کشتی آسیب نبیند؛ بیوفولینگ در قرارداد‌های بیمه منجر شود است. آسیب به این لایه می‌تواند مشکلات جدی ایجاد کند و حتی به نقض مقررات زیست‌محیطی یا بند‌های مربوط به بیوفولینگ در قرارداد‌های بیمه منجر شود.

پروانه‌های کشتی می‌توانند دردسر بیشتری ایجاد کنند، زیرا در بسیاری موارد باید جدا شده، تمیز و دوباره نصب شوند؛ کاری که به تلاش فیزیکی زیادی نیاز دارد.

افزایش ناگهانی تقاضا برای این خدمات باعث شده تیم‌های پاکسازی هزینه‌های خود را چند هزار دلار افزایش دهند. به گفته آرون سورنسن، مدیر ارشد محیط‌زیست در سازمان بین‌المللی مالکان کشتی BIMCO، اکنون هزینه این خدمات برای هر کشتی به بیش از ده‌ها هزار دلار رسیده است.

چرا کشتی‌ها باید پاک شوند؟

با وجود هزینه بالا، این کار ضروری است. کشتی‌ها مانند هواپیما‌ها با در نظر گرفتن اصول دینامیک سیالات طراحی می‌شوند و تجمع موجودات دریایی این ویژگی را به‌شدت مختل می‌کند. بدنه پوشیده از بیوفولینگ باعث می‌شود کشتی‌ها سوخت بسیار بیشتری مصرف کنند و جابه‌جایی آنها ــ به‌ویژه هنگام حمل نفت در مسیر‌های هزاران مایلی از خاورمیانه به آسیا یا استرالیا ــ بسیار پرهزینه‌تر شود.

نیل رابرتس، رئیس بخش دریایی و هوانوردی در انجمن بازار لویدز، می‌گوید سوخت حدود ۵۰ درصد از هزینه‌های عملیاتی یک کشتی را تشکیل می‌دهد.

کارولین شیرلاک، مدیر وب‌سایت تخصصی قایق‌رانی The Boat Galley می‌گوید رشد شدید موجودات دریایی روی پروانه‌ها می‌تواند در طول زمان آنها را کاملاً از کار بیندازد، هرچند این وضعیت بیشتر در قایق‌هایی دیده می‌شود که چند سال لنگر انداخته‌اند. هم نیز می‌گوید موجودات دریایی علاقه دارند در داخل دریچه‌های ورودی آب کشتی مستقر شوند و این موضوع می‌تواند سیستم خنک‌کننده کشتی را از کار بیندازد.

مقررات دریایی کشتی‌ها را ملزم می‌کند پیش از ورود به بندر، صدف‌ها و دیگر انواع بیوفولینگ را پاک کنند. در میان این تجمعات ممکن است گونه‌های مهاجم نیز وجود داشته باشند که می‌توانند به اکوسیستم‌های دریایی آسیب بزنند.

شرکت‌های بیمه نیز بند‌هایی در قرارداد‌های خود قرار می‌دهند تا اطمینان حاصل کنند کشتی‌های تحت پوشش آنها مطابق مقررات عمل کرده و با بیشترین بهره‌وری فعالیت می‌کنند.

این مسئله موضوع تازه‌ای نیست. قرن‌ها پیش نیز کشتی‌های جنگی با کف‌های مسی ساخته می‌شدند تا کرم‌های دریایی نتوانند در چوب نفوذ کنند و باعث ورود آب و افزایش وزن کشتی شوند.

رابرتس می‌گوید: «این مشکلی به قدمت تاریخ دریانوردی است.»

تنها یکی از مشکلات

برخی کشتی‌ها که می‌خواهند هرچه سریع‌تر از منطقه خطر دور شوند، ممکن است پیش از پاکسازی توسط یدک‌کش‌ها از تنگه خارج شوند. اما چه در داخل تنگه و چه بیرون از آن، حذف بیوفولینگ پیش از ادامه سفر ضروری خواهد بود.

پاکسازی کف کشتی تنها یکی از مراحل طولانی پیش از آن است که کشتی‌ها بتوانند صد‌ها میلیون بشکه نفت را ــ سرانجام ــ به مقصد برسانند.

ایران روز جمعه اعلام کرد شرکت‌ها برای عبور از تنگه باید در این کشور ثبت‌نام کنند. هم‌زمان، کشتی‌های مین‌روب باید در این گذرگاه باریک جست‌و‌جو کنند تا خطر انفجار کشتی‌ها هنگام ورود یا خروج از بین برود. از سوی دیگر، مؤسسات مالی و شرکت‌های بیمه نیز باید اجازه حرکت بدهند؛ موضوعی که با توجه به تحولات روزانه در توافق آتش‌بس همچنان نامطمئن است.

به همین دلیل حتی با بازگشایی تنگه هرمز نیز بازار نفت نمی‌تواند فوراً مانند روشن شدن یک کلید دوباره فعال شود.

این تأخیر از صدف‌ها و سخت‌پوستان آغاز می‌شود؛ اما به همین‌جا ختم نخواهد شد.