وزیر خزانه‌داری آمریکا از توافق ترامپ با ایران دفاع کرد؛ رفع تحریم‌ها «تصمیمی هوشمندانه» بود

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، روز چهارشنبه از توافق دولت دونالد ترامپ با ایران دفاع کرد و گفت لغو تحریم‌ها برای اجازه دادن به تهران جهت کسب میلیارد‌ها دلار درآمد نفتی به منظور بازگرداندن وضعیت به شرایط پیشین، اقدامی هوشمندانه بوده است.

بسنت در گفت‌وگویی با شبکه CNBC گفت: «ما فشار حداکثری داشتیم، سپس عملیات اپیک فیوری را داشتیم، بعد از آن فشار اقتصادی را داشتیم و در نهایت محاصره را اعمال کردیم؛ و به همین ترتیب بود که ایرانی‌ها را پای میز مذاکره آوردیم.»

(توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ موسوم به برنامه جامع اقدام مشترک نیز ایران را به میز مذاکره آورد، اما با محدودیت‌های قابل راستی‌آزمایی بر برنامه هسته‌ای این کشور.)

تفاهم‌نامه میان آمریکا و ایران که در صورت تداوم می‌تواند به ماه‌ها جنگ پایان داده باشد، برای ایران کاهش فوری تحریم‌ها را فراهم می‌کند و همچنین تعهدی برای تدوین برنامه‌ای در چارچوب توافق نهایی در نظر گرفته است که بر اساس آن صد‌ها میلیارد دلار منابع مالی برای بازسازی در اختیار این کشور قرار گیرد؛ منابعی که قرار است توسط «شرکای منطقه‌ای» نامشخص تأمین شود.

اما برای منتقدان در اسرائیل و ایالات متحده، از جمله برخی اعضای حزب جمهوری‌خواه رئیس‌جمهور ترامپ، این توافق نمونه‌ای از «هنر معامله» محسوب نمی‌شود.

ادوارد فیشمن، کارشناس تحریم‌ها و جنگ مالی در شورای روابط خارجی، گفت: «اگر همه امتیاز‌های خود را از همان ابتدا بدهید و طرف مقابل مجبور نباشد چیزی ارائه کند، فکر می‌کنم خود توافق گویای همه چیز است.»

با این حال، بسنت تلاش کرد از رویکرد دولت در قبال ایران دفاع کند. او گفت: «ما تغییر رژیم نداشتیم، اما رژیم را تغییر دادیم.»

در حالی که درست است افرادی که اکنون در قدرت در تهران هستند همان کسانی نیستند که پیش از جنگ در قدرت بودند، کارشناسان می‌گویند رهبران جدید کشور حتی از پیشینیان خود نیز قاطع‌تر و کم‌احتیاط‌تر هستند. بخشی از این مسئله به موقعیت تقویت‌شده تهران در تنگه هرمز مربوط می‌شود.

(کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا که برای لحظاتی جای بسنت را در توضیح موضوع گرفت، روز چهارشنبه گفت: «ایران در آینده توانایی بستن تنگه هرمز را نخواهد داشت.»)

ایران و عمان اکنون در حال بررسی این هستند که چگونه جریان‌های آینده کشتیرانی در یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های دریایی جهان مدیریت خواهد شد. چنین اهرم فشاری پیش از ماه فوریه وجود نداشت. عبور کشتی‌ها از این تنگه به‌آرامی در حال بازیابی است، اما هنوز به سطح پیش از جنگ نرسیده است؛ همان‌طور که قیمت نفت و قیمت سوخت نیز هنوز به سطوح پیشین بازنگشته‌اند.

فیشمن گفت: «دولت ترامپ در واقع به ایران پول می‌دهد تا اجازه دهد کشتی‌ها از تنگه هرمز عبور کنند. این تفاوت اصلی با سال ۲۰۱۵ است.»

او با اشاره به توافق دوران باراک اوباما که برنامه هسته‌ای ایران را محدود و در مقابل کاهش محدودی از تحریم‌ها ارائه کرد، افزود: «فکر نمی‌کنم ما بازی خورده باشیم؛ فکر می‌کنم ما مجبور شدیم.»

بسنت در ادامه اظهارات خود به موضوع تقویت دلار آمریکا نیز پرداخت؛ موضوعی که برای اغلب وزیران خزانه‌داری قابل درک است، اما نه برای کسانی که برای ترامپ کار می‌کنند، چرا که او سال‌ها از تضعیف ارزش دلار سخن گفته است.

بسنت گفت: «برتری دلار ضروری است.» این در حالی است که واقعیت آن است که سلطه دلار در حال کاهش است. چین، روسیه و ایران به طور فزاینده‌ای به سمت انجام معاملات غیردلاری حرکت کرده‌اند؛ نه تنها برای دور زدن تحریم‌های مالی آمریکا بلکه برای جایگزین کردن دلار به عنوان وسیله مبادله جهانی. آنها هنوز به این هدف نرسیده‌اند، اما دلار در حال تضعیف است. این موضوع می‌تواند برای ایالات متحده مشکل‌ساز باشد اگر بخواهد همچنان از تحریم‌ها و جنگ مالی به عنوان یک سلاح استفاده کند؛ ابزاری که از دهه ۱۹۹۰ به طور فزاینده‌ای به کار گرفته است، هرچند هنوز تهدیدی وجودی محسوب نمی‌شود.

اما مشکل بزرگ‌تر این است که دولت ترامپ و خود بسنت با توافقی اولیه موافقت کرده‌اند که تقریباً همه مشوق‌ها را به تهران می‌دهد و ابزار‌های فشار واقعی اندکی باقی می‌گذارد. ترامپ تمایلی به آغاز دوباره جنگ در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا ندارد، اما به نظر می‌رسد حاضر است امتیاز‌های زیادی واگذار کند.

فیشمن گفت: «فکر می‌کنم ترتیب مراحل همه چیز را نشان می‌دهد. در سال ۲۰۱۵ ایران هیچ تخفیف تحریمی دریافت نکرد تا زمانی که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی آن را تأیید کرد. این بار همه کاهش تحریم‌ها از همان ابتدا ارائه شده است.»