بحرین برگزاری مراسم عاشورا را محدود کرد؛ ادامه فشار‌ها بر شیعیان در سایه جنگ ایران

دولت بحرین برای نحوه برگزاری یکی از مهم‌ترین مناسبت‌های مذهبی شیعیان در روز پنجشنبه مقررات سختگیرانه‌ای وضع کرده است؛ تازه‌ترین اقدام این کشور حوزه خلیج فارس علیه شهروندان مسلمان شیعه خود در میانه تنش‌های فرقه‌ای مرتبط با جنگ ایران.

بحرین تحت حاکمیت یک پادشاهی سنی‌مذهب اداره می‌شود، اما اکثریت شهروندان آن را شیعیان دوازده‌امامی تشکیل می‌دهند؛ شاخه‌ای از اسلام که مذهب رسمی ایران نیز هست.

مراسم مذهبی عاشورا معمولاً با حضور گسترده مردم برگزار می‌شود و شامل دسته‌های عزاداری، بازسازی صحنه‌های نبرد و سخنرانی‌های مذهبی است. شیعیان سراسر جهان هر سال در دهم ماه محرم، نخستین ماه تقویم اسلامی، این روز را برای بزرگداشت شهادت امام حسین، نوه پیامبر اسلام، گرامی می‌دارند.

عاشورا معمولاً ۱۰ روز به طول می‌انجامد، اما مقام‌های بحرین اعلام کرده‌اند که مدت برگزاری آن امسال به نصف کاهش می‌یابد. همچنین تأکید کرده‌اند که دسته‌های عزاداری باید حداکثر تا نیمه‌شب پایان یابد، به‌جز در پایتخت، منامه، که می‌تواند تا ساعت ۲ بامداد ادامه داشته باشد. در سال‌های گذشته، مراسم خیابانی عاشورا اغلب تا سپیده‌دم ادامه داشت.

دولت بحرین در بیانیه‌ای اعلام کرد تدابیر امسال «برای حفظ ایمنی و سلامت همه شرکت‌کنندگان در مراسم عاشورا» اتخاذ شده است و افزود: «قانون اساسی بحرین آزادی دین و باور را برای همگان، بدون تبعیض، تضمین می‌کند.»

در این بیانیه همچنین آمده است که عاشورا در بحرین تعطیل رسمی است و بنابراین «مراسم می‌تواند آزادانه و با رعایت احترام برگزار شود.»

دولت بحرین اخیراً شهروندان خود را تا اطلاع ثانوی از سفر به ایران و عراق منع کرده است. هرچند مقام‌ها به‌طور صریح به عاشورا در این ممنوعیت سفر اشاره نکرده‌اند، اما این تصمیم ضربه‌ای جدی به هزاران بحرینی وارد کرده که هر سال در این ایام برای زیارت به شهر کربلا در عراق، محل برخی از مقدس‌ترین اماکن شیعیان، سفر می‌کنند.

دولت در بیانیه خود اعلام کرد که ممنوعیت سفر به ایران و عراق ارتباطی با عاشورا ندارد و «به ملاحظات مربوط به ایمنی و امنیت شهروندان بحرینی در پرتو درگیری‌های تأثیرگذار بر منطقه» مرتبط است.

بحرین، متحد نزدیک آمریکا که مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی ایالات متحده را در خود جای داده، در جریان جنگ اخیر با صد‌ها حمله پهپادی و موشکی ایران مواجه شد و سال‌هاست تهران را به تلاش برای دامن زدن به ناآرامی در میان جمعیت شیعه این کشور متهم می‌کند. این کشور همچنین رویکردی سختگیرانه در قبال مخالفان دارد و در سال ۲۰۱۱، اعتراضات طرفدار دموکراسی را با خشونت سرکوب کرد.

محدودیت‌های جدید مربوط به عاشورا پس از هفته‌ها سرکوب علیه جمعیت شیعه اعمال شده است.

مقام‌های بحرین اخیراً تابعیت ۶۹ شیعه و بستگانشان را سلب کرده و آنان را بی‌تابعیت کردند و سپس تلاش کردند بیشترشان را به ایران اخراج کنند. بسیاری از آنان به حمایت و «تمجید» از حملات ایران در جریان جنگ متهم شده‌اند. بحرین در ماه‌های اخیر افراد دیگری را نیز با اتهام‌های مشابه بازداشت و زندانی کرده است.

در آستانه عاشورای امسال، دولت به‌صراحت اعلام کرد که هرگونه عزاداری عمومی برای آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر پیشین ایران که در اوایل جنگ در حملات آمریکا و اسرائیل کشته شد، ممنوع خواهد بود.

برخی از شیعیان به دکترین «ولایت فقیه» باور دارند که برای رهبر عالی ایران، اقتدار مذهبی و سیاسی بر کل جامعه شیعیان دوازده‌امامی در سراسر جهان قائل است. انتظار می‌رود ایران از چهارم ژوئیه چند روز عزای عمومی برای آیت‌الله خامنه‌ای برگزار کند.

شیخ راشد بن عبدالله آل‌خلیفه، وزیر کشور بحرین، اوایل ژوئن گفت احترام برخی شیعیان به رهبر ایران «می‌تواند به‌عنوان نوعی وفاداری موازی در میان برخی افراد توصیف شود.» او افزود: «وفاداری دوگانه در بحرین به‌عنوان کشوری مستقل به رهبری اعلیحضرت پادشاه پذیرفته نیست.»

وزارت کشور اعلام کرد مراسم امسال در «شرایط استثنایی» و به دلیل جنگ اخیر در ایران برگزار می‌شود.

روز عاشورا یادآور شهادت امام حسین است که در سال ۶۸۰ میلادی در نبرد کربلا، پس از خودداری از بیعت با یزید، حاکم خلافت اموی، کشته شد. این مراسم اغلب شامل آیین‌های سینه‌زنی و قمه‌زنی است که طی آن گروه‌هایی از مردان با در دست داشتن زنجیر و ابزار‌های کوچک، برای ساعاتی به بدن خود ضربه می‌زنند.

عاشورا بر مفاهیمی، چون فداکاری، بی‌عدالتی و مقاومت در برابر ستم تمرکز دارد و در بحرین اغلب بستری برای بیان سیاسی بوده است. این مسئله پس از اعتراضات سال ۲۰۱۱ که با سرکوب مرگبار دولت مواجه شد، اهمیت ویژه‌ای یافت.

از آن زمان، مقام‌ها برخی تجمع‌های مذهبی را به‌دقت زیر نظر گرفته‌اند، از این نگرانی که ممکن است به محلی برای ابراز مخالفت سیاسی تبدیل شود. مقام‌های بحرینی همچنین به عزاداران هشدار داده‌اند از «برافراشتن پرچم‌ها و سر دادن شعار‌های مرتبط با سازمان‌ها و دستورکار‌های منطقه‌ای» خودداری کنند.

در حالی که دولت این تدابیر را برای ایمنی عمومی و امنیت ملی ضروری می‌داند، فعالان حقوق بشر می‌گویند این اقدامات به‌طور نامتناسبی اکثریت شیعه کشور را هدف قرار می‌دهد.

یکی از برگزارکنندگان دسته‌های عزاداری عاشورا در بحرین که به دلیل نگرانی از اقدامات تلافی‌جویانه دولت نخواست نامش فاش شود، گفت مقام‌ها چندین روحانی و «مداح» شیعه را که هدایت دسته‌های خیابانی را بر عهده دارند، از مشارکت در مراسم امسال منع کرده‌اند.