ایران ناتو را به «همدستی» در جنگ آمریکا متهم کرد؛ کشور‌های اروپایی چه نقشی ایفا کردند؟

از زمان آغاز جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران، دونالد ترامپ از متحدان اروپایی خود به دلیل عدم حمایت از این کارزار نظامی انتقاد کرده است. در حالی که ترامپ برخی کشور‌های اروپایی را «فاجعه» توصیف کرده، اظهارات اخیر مارک روته، دبیرکل ناتو، پرده از کمک‌های لجستیکی گسترده و استفاده از پایگاه‌های اروپایی در جریان عملیات «خشم حماسی» برداشته است؛ موضوعی که با واکنش تند تهران و متهم کردن ناتو به همدستی در «جنگ تجاوزکارانه» رو‌به‌رو شد.

از زمان آغاز جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران، پرزیدنت دونالد ترامپ از متحدان اروپایی خود به دلیل عدم حمایت از کارزار نظامی علیه تهران انتقاد کرده است. رئیس‌جمهور ایالات متحده روز چهارشنبه در جریان دیدار با مارک روته، رئیس ناتو، نارضایتی خود را از اعضای این ائتلاف فرا-آتلانتیک ابراز کرد.

ترامپ گفت: «من از ایتالیا ناامید شدم. از بریتانیا، آلمان و فرانسه ناامید شدم. ما از بیشتر آنها ناامید شدیم. اسپانیا یک نمایش وحشت (Horror show) است.»

مارکو روبیو، دیپلمات ارشد ترامپ، روز پنجشنبه در گفت‌و‌گو با خبرنگاران در منامه، پایتخت بحرین، ادعا‌های ایالات متحده مبنی بر اینکه کمک‌های اروپا در طول درگیری کافی نبوده است را تکرار کرد. او گفت: «اجازه ندادن اروپا برای استفاده از پایگاه‌های نظامی، اتحاد بین قاره و ایالات متحده را تضعیف می‌کند.»

مارک روته، دبیرکل ناتو که برای کاهش تنش‌های فرا-آتلانتیک از ایالات متحده بازدید می‌کرد، اطلاعات بیشتری درباره مشارکت کشور‌های اروپایی در جنگ فاش کرده است. او گفت «متحد پس از متحد»، پایگاه‌های خود را در طول جنگ علیه ایران در اختیار ارتش ایالات متحده قرار دادند. اظهارات روته نشان داد که به جز «موارد معدود»، متحدان اروپایی در واقع در طول جنگ به ایالات متحده در امور لجستیکی کمک کرده‌اند.

اما چرا ترامپ از متحدان اروپایی ناراحت بوده و سطح مشارکت کشور‌های اتحادیه اروپا در جنگ چقدر بوده است؟

کشور‌های اتحادیه اروپا چگونه مشارکت کردند؟

روته برای مثال به کمک‌های ایتالیا و رومانی به ارتش ایالات متحده در طول درگیری اشاره کرد و به نقشی که پایگاه‌های اروپایی در جنگ ایفا کردند، پرداخت. روته در مصاحبه‌ای با فاکس نیوز گفت: «وقتی به اعداد نگاه می‌کنید، ۴ تا ۵ هزار هواپیمای آمریکایی در شش هفته‌ای که این جنگ رخ داد، از پایگاه‌هایی در اروپا برخاستند.»

روته گفت: «من موافقم که دلیلی برای ناامیدی وجود دارد، کاملاً. اما استدلال من این است: اینها موارد معدودی هستند. موضوعات بیشتری برای گفتن در این باره وجود دارد. کشور پس از کشور، متحد پس از متحد پس از متحد، پایگاه‌های خود را برای “خشم حماسی” (Epic Fury) در دسترس قرار دادند.» روته به نامی اشاره کرد که ایالات متحده بر عملیات نظامی علیه ایران گذاشته بود.

روته خاطرنشان کرد که ۵۰۰ هواپیمای آمریکایی از پایگاه‌هایی در ایتالیا در جریان عملیات موسوم به «خشم حماسی» پرواز کردند، در حالی که رومانی مجبور شد پرواز‌های تجاری را کاهش دهد تا به نیرو‌های آمریکایی اجازه دهد تانکر‌های سوخت‌رسان را در فرودگاه شهر مستقر کنند.

رئیس ناتو افزود که متحدان اروپایی همچنان به کمک به ایالات متحده در دفاع از تنگه هرمز ادامه می‌دهند. روته گفت: «اکنون می‌بینید که متحدان بزرگ اروپایی دارایی‌های خود را در نزدیکی تنگه مستقر می‌کنند تا بتوانند برای مثال در زمینه مین‌روبی کمک کنند.»

روته به عنوان حامی شناخته شده ترامپ بوده است و او اعتبارِ وادار کردن کشور‌های ناتو به افزایش هزینه‌های دفاعی‌شان را به رئیس‌جمهور آمریکا نسبت داد. او گفت: «وقتی به ارقام سرمایه‌گذاری‌هایی که کشور‌های ناتو اکنون در دفاع خود انجام می‌دهند نگاه می‌کنید، خیره‌کننده است.»

روته افزود: «[ترامپ]واقعاً همه را به انجام این کار تشویق می‌کند و نتایج آن مشهود است. همه اینها رهبریِ لازم برای اطمینان از ایمن ماندن ما به عنوان یک اتحاد با ایالات متحده و کلِ این ائتلاف است.»

آمریکایی در شش هفته‌ای که این جنگ رخ داد، از پایگاه‌هایی در اروپا برخاستند.»

استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا، از پیوستن به جنگ خودداری کرد، اما اجازه داد از پایگاه خود در «دیه‌گو گارسیا» صرفاً برای مانور‌های دفاعی استفاده شود. اسپانیا که جنگ را محکوم کرد و فرانسه، از استفاده از پایگاه‌های هوایی خود برای مقاصد نظامی خودداری کردند.

چرا کشور‌های اتحادیه اروپا از مشارکت فعال در جنگ خودداری کردند؟

کشور‌های اروپایی عمدتاً از کارزار نظامی ترامپ علیه ایران حمایت کردند، اما از مشارکت فعال در درگیری خودداری ورزیدند و گفتند: «این جنگِ اروپا نیست.» پایتخت‌های اروپایی همچنین به دلیل نبود مبنای قانونی برای جنگ که بر اساس زمینه‌های مشکوک و بدون مشورت با بروکسل آغاز شده بود، مردد بوده‌اند. ترامپ و اسرائیل جنگ خود را توجیه کرده و گفتند ایران در آستانه ساخت سلاح‌های هسته‌ای بود. اما این موضوع توسط آژانس اطلاعاتی خودِ ایالات متحده رد شد. کشور‌های اروپایی همچنین نگران نقض قوانین حاکم بر جنگ بودند، زیرا غیرنظامیان و نهاد‌هایی مانند مدارس و بیمارستان‌ها بار‌ها مورد حمله قرار گرفتند.

اروپایی‌های غربی از گفت‌و‌گو برای پایان دادن به جنگ حمایت کردند و تهران را به دلیل حملاتش به کشور‌های خلیج‌فارس محکوم کردند. تنها تعداد معدودی از کشورها، مانند اسپانیا، جنگ ترامپ را محکوم کردند و خواستار آتش‌بس فوری و رعایت قوانین بین‌المللی توسط همه طرف‌ها شدند. مادرید همچنین با جنگ اسرائیل در غزه مخالفت کرده و آن را نسل‌کشی نامیده بود.

واکنش ایران چه بوده است؟

ایران با استناد به بیانیه روته، آنچه «همدستی فعال» ناتو در جنگ آمریکا و اسرائیل خواند که منجر به کشته شدن بیش از ۳۴۰۰ نفر در ایران و وارد آمدن خسارات گسترده به زیرساخت‌های نفتی و غیرنظامی شد را به چالش کشید.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران در پستی در شبکه ایکس نوشت: «این یک اعتراف صریح و افشاگرانه از همدستی فعال ناتو در یک جنگ تجاوزکارانه غیرقانونی علیه یک کشور مستقل عضو سازمان ملل است؛ نقض آشکار قواعد آمره حقوق بین‌الملل و اصول اساسی منشور ملل متحد.»

بقایی گفت که ناتو و تک‌تک کشور‌های عضو آن که «در چنین تصمیم‌گیری‌هایی مشارکت داشتند، باید در قبال تمامی پیامد‌ها پاسخگو باشند. آنها به همراه هر کشور اروپایی دیگری که به تجاوز آمریکایی-اسرائیلی علیه ایران کمک کرده است، باید به مردم خود و به جهان توضیح دهند که چرا همدستی در این اقدام تجاوزکارانه آشکار و ارتکاب جنایات توده‌ای علیه مردم ایران را انتخاب کردند.»

ایتالیا درباره ادعا‌های روته چه گفته است؟

اظهارات روته باعث ایجاد جنجال در ایتالیا شده است، جایی که جورجیا ملونی، نخست‌وزیر، علناً از پیوستن به جنگ علیه ایران خودداری کرده بود. رم بلافاصله از اظهارات روته فاصله گرفت. گوئیدو کروستو، وزیر دفاع ایتالیا، گفت که روته با خلط کردن پرواز‌های حمایتیِ مجاز با عملیات‌های مرتبط با نبرد، «پیامی کاملاً گمراه‌کننده» را منتقل کرده است.

وی افزود ایتالیا در انطباق کامل با قانون اساسی خود، معاهدات بین‌المللی و توافق‌نامه‌های حاکم بر پایگاه‌های متحدان در خاک خود عمل کرده است. وزیر دفاع گفت: «همانطور که پیش‌تر در پارلمان شفاف‌سازی شد، دولت منحصراً فعالیت‌های فنی و لجستیکی غیرتهاجمی (Non-kinetic) را مجاز دانسته است.»

ایتالیا میزبان نزدیک به ۱۲۰ تأسیسات نظامی ایالات متحده، از جمله ایستگاه هوایی دریایی «سیگونلا» در سیسیل و پایگاه هوایی «آویانو» در شمال ایتالیا است. کروستو به اظهارات ملونی در ماه مارس اشاره داشت که در آن تأکید کرده بود: «ما در جنگ نیستیم و نمی‌خواهیم وارد جنگ شویم»، اما افزود که رم از شرایط توافق‌نامه‌های دوجانبه دیرینه با ایالات متحده (مربوط به سال ۱۹۵۴) پیروی می‌کند که اجازه استفاده از پایگاه‌ها را برای برخی عملیات‌های لجستیکی و غیررزمی می‌دهد. رهبران اپوزیسیون اکنون پس از افشاگری روته، خواستار توضیحات جدیدی هستند.

دلیل تنش‌های ایالات متحده با ناتو چیست؟

تنش‌های فرا-آتلانتیک در طول جنگ علیه ایران به اوج خود رسید و ترامپ در مقطعی به دلیل امتناع اعضای اروپایی از کمک به رفع محاصره تنگه هرمز، تهدید به خروج از این ائتلاف کرد.

ترامپ روز چهارشنبه در حالی که روبروی روته نشسته بود، به خبرنگاران گفت با وجود اینکه واشنگتن در حالی که کنار اسرائیل می‌جنگید به هیچ کمکی نیاز نداشت، «خوب می‌شد» اگر کشور‌های اروپایی با پیشنهاد کمک پیش می‌آمدند. سفر روته به کاخ سفید که تلاشی آشکار برای آرام کردن ترامپ به نظر می‌رسد، تنها دو هفته پیش از نشست سالانه این ائتلاف که قرار است در آنکارا، پایتخت ترکیه برگزار شود، صورت گرفته است.