آمریکا برای دومین شب متوالی ایران را هدف قرار داد؛ تشدید درگیری‌ها پس از حمله پهپادی به نفتکش

ایالات متحده در حالی برای دومین روز متوالی حملاتی را علیه ایران آغاز کرده که بار دیگر به حمله‌ای علیه یک کشتی تجاری به عنوان انگیزه این اقدام استناد می‌کند. حملات روز شنبه جدیدترین نشانه از این واقعیت است که آتش‌بس خاورمیانه که به عنوان بخشی از یادداشت تفاهم ۱۷ ژوئن میان ایالات متحده و ایران ایجاد شده بود، ممکن است به نقطه فروپاشی رسیده باشد.

فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) که هدایت عملیات نظامی در خاورمیانه را بر عهده دارد، در بیانیه‌ای توضیح داد که حملات اخیر «به دستور فرمانده کل قوا» انجام شده است. سنتکام در این بیانیه نوشت: «نیرو‌های سنتکام امروز در واکنش مستقیم به تداوم تجاوزات ایران علیه کشتیرانی تجاری، حملاتی را آغاز کردند. هواپیما‌های نظامی ایالات متحده، زیرساخت‌های نظارتی نظامی، سیستم‌های ارتباطی، سایت‌های پدافند هوایی، تأسیسات ذخیره‌سازی پهپاد و توانمندی‌های مین‌گذاری ایران را هدف قرار دادند.»

گزارش‌ها حاکی از وقوع انفجار در جنوب ایران، در حوالی روستای طاهرویی در نزدیکی بندر سیریک است؛ منطقه‌ای که کانون حملات روز جمعه آمریکا نیز بود. رسانه‌های دولتی ایران همچنین از هدف قرار گرفتن جزیره قشم خبر دادند. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، کمتر از دو ساعت پس از آغاز حملات در پیامی در شبکه‌های اجتماعی هشدار داد که حملات روز شنبه می‌تواند پیش‌درآمدی برای درگیری‌های شدیدتر باشد، در صورتی که ایران به انتظارات واشنگتن عمل نکند. او با انتقاد از آنچه نقض مکرر یادداشت تفاهم آتش‌بس توسط ایران خواند ــ اتهامی که هر دو طرف به یکدیگر وارد می‌کنند ــ نوشت: «بسیار ممکن است که آنها هرگز یاد نگیرند. ممکن است زمانی برسد که ما دیگر نتوانیم منطقی باشیم و مجبور شویم کاری را که بسیار موفقیت‌آمیز آغاز کردیم، نظامی تمام کنیم. اگر این اتفاق بیفتد، جمهوری اسلامی ایران دیگر وجود نخواهد داشت.»

این دور از حملات در پی حادثه‌ای مشابه در صبح شنبه صورت گرفت. حدود ساعت ۴:۳۰ صبح به وقت شرقی آمریکا، نفتکش «کی‌کو» با پرچم پاناما در حال عبور از تنگه هرمز بود که گزارش شد هدف یک پرتابه ناشناس قرار گرفته است. هیچ‌یک از خدمه این کشتی آسیب ندیدند و نشت محموله‌ای نیز گزارش نشد. سنتکام اعلام کرد این کشتی هنگام اصابت «پهپاد تهاجمی یک‌طرفه»، بیش از ۲ میلیون بشکه نفت خام حمل می‌کرده است. داده‌های وب‌سایت «مارین ترافیک» نشان می‌دهد این نفتکش روز پنج‌شنبه میدان نفتی «الشاهین» را ترک کرده و قرار است روز یکشنبه در فجیره امارات متحده عربی پهلو بگیرد.

این در حالی است که روز پنج‌شنبه نیز کشتی کانتینری «اور لاولی» با پرچم سنگاپور هنگام عبور از تنگه هرمز هدف پهپاد قرار گرفته بود که دونالد ترامپ آن را «نقض احمقانه» یادداشت تفاهم ۱۷ ژوئن خواند. تا غروب همان روز، تبادل آتش میان دو طرف درگرفت که شامل هدف قرار گرفتن منطقه سیریک توسط آمریکا و ضربات ایران به تأسیسات نظامی آمریکا در منطقه بود. سنتکام در اعلام دور جدید حملات به اقدامات روز جمعه اشاره کرد و افزود: «پس از حملات دیروز آمریکا در پاسخ به حمله ایران به کشتی اور لاولی، به ایران فرصت داده شد تا به توافق آتش‌بس پایبند بماند، اما ایران با حمله پهپادی به کی‌کو، تصمیم گرفت چنین نکند.»

در کانون درگیری‌های اخیر، مسئله کنترل بر تنگه هرمز قرار دارد؛ شریان حیاتی ترافیک دریایی که در زمان صلح نزدیک به ۲۰ درصد از عرضه نفت جهان و مقادیر قابل‌توجهی کود و گاز طبیعی از آن عبور می‌کند. پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه که آغازگر جنگ فعلی بود، تهران اقدام به بستن ترافیک در این تنگه کرد که قیمت جهانی سوخت را به شدت افزایش داد. یادداشت تفاهم ۱۷ ژوئن با هدف ایجاد آرامش طراحی شده بود و از طرفین می‌خواست به عملیات نظامی پایان دهند، اما کارشناسان معتقدند آمریکا و ایران برداشت‌های متفاوتی از نحوه اجرای این توافق دارند.

رسول سردار آتاس، خبرنگار الجزیره، توضیح داد که ایران معتقد است باید مجاز باشد ترافیک تجاری فاقد مجوز را محدود کند. او گفت: «به گفته مقامات ایرانی، ماده پنج یادداشت تفاهم به‌وضوح می‌گوید هر کشتی، چه از آب‌های سرزمینی ایران عبور کند و چه از آب‌های عمان، باید در هماهنگی کامل با مقامات ایرانی باشد. اما این برداشت آمریکایی‌ها نیست؛ آنها می‌گویند اگر کشتی از آب‌های سرزمینی عمان عبور می‌کند، نیازی به هماهنگی با ایران ندارد.»

حسن احمدیان، استاد دانشگاه تهران، معتقد است اصرار ایران بر دریافت مجوز برای کشتی‌ها می‌تواند اقدامی دفاعی باشد. وی گفت: «فکر می‌کنم ایرانی‌ها از این مسئله کوتاه نمی‌آیند، زیرا طبق یادداشت تفاهم می‌خواهند تنها کشتی‌های تجاری از تنگه عبور کنند؛ بنابراین هر کشتی که هماهنگی نکند، ممکن است نظامی باشد.» با این حال، هارلان اولمن، افسر بازنشسته نیروی دریایی آمریکا و رئیس گروه مشاوره «کیلوون»، هشدار داد که این تبادل آتش می‌تواند به تشدید خشونت منجر شود و یادداشت تفاهم را بی‌اثر کند. او افزود: «توافق‌ها بسیار بسیار شکننده هستند و این تبادل آتش می‌تواند از کنترل خارج شود.»

در داخل آمریکا نیز دموکرات‌های کنگره هشدار داده‌اند که اگر حملات ادامه یابد، اقدام خواهند کرد. سه‌شنبه گذشته، هر دو مجلس کنگره قطعنامه اختیارات جنگی را تصویب کردند که از ترامپ می‌خواهد پیش از هرگونه اقدام نظامی بیشتر علیه ایران، از قوه مقننه مجوز بگیرد. رو خانا، نماینده کالیفرنیا، در واکنش به حملات اخیر نوشت: «این حملات نقض آشکار قطعنامه اختیارات جنگی است که تصویب کردیم. ترامپ باید این جنگ را همین حالا متوقف کند، در غیر این صورت ما او را برای وادار کردن به این کار به دادگاه می‌کشانیم.»