ابهام در دیپلماسی قطر؛ سایه تردید بر چشم‌انداز توافق میان آمریکا و ایران

قرار بود فرستادگان ارشد ایالات متحده روز سه‌شنبه وارد قطر شوند، اما ابهام درباره زمان‌بندی و محتوای هرگونه مذاکرات دیپلماتیک، پرسش‌هایی را در مورد تلاش‌ها برای ایجاد توقف پایدار در جنگ ایران و بازگشایی کامل تنگه هرمز برانگیخت.

این دیپلماسی در پی تبادلات آتش در آخر هفته صورت می‌گیرد که توافق موقت ۱۷ ژوئن میان ایالات متحده و ایران را به چالش کشید. این پیمان ۱۴ ماده‌ای، ۶۰ روز به دو طرف فرصت داد تا درباره یک آتش‌بس دائمی در درگیری که با حملات ایالات متحده و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه آغاز شد، مذاکره کنند و مسائل دشوار از جمله آینده برنامه هسته‌ای ایران را حل و فصل نمایند.

این درگیری، تجارت جهانی نفت و سایر کالا‌ها را مختل کرد، کشور‌های حوزه خلیج‌فارس را در معرض آتش پهپادی و موشکی ایران قرار داد و باعث کشته شدن هزاران نفر، عمدتاً در ایران و لبنان شد.

کاخ سفید اعلام کرد که انتظار می‌رود جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، و فرستاده او استیو ویتکاف روز سه‌شنبه برای «نشست‌های سطح بالا» در دوحه فرود بیایند و نشست‌های فنی نیز در حاشیه آنها ادامه یابد.

اما در حالی که ایران یک هیئت فنی را این هفته به قطر می‌فرستد، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، اعلام کرد که این اقدام «هیچ ارتباطی» با سفر آمریکایی‌ها ندارد و هیچ مذاکره‌ای بین دو طرف برنامه‌ریزی نشده است.

بقایی گفت: «ما در روز‌های آینده هیچ جلسه مذاکره‌ای در هیچ سطحی با طرف آمریکایی نخواهیم داشت.»

یک مقام ارشد ایرانی گفت که یک نشست در دوحه محدود به بحث‌هایی درباره مدیریت تنگه هرمز و کاهش تنش خواهد بود.

با این حال، قیمت نفت روز سه‌شنبه به دلیل کاهش تنش‌ها از آخر هفته، بیشتر سقوط کرد و در مسیر بزرگترین کاهش فصلی خود از زمان پاندمی کووید-۱۹ در سال ۲۰۲۰ قرار دارد.

ایران برای اعمال کنترل بر تنگه تلاش می‌کند

پس از آغاز جنگ در چهار ماه گذشته، تردد دریایی در این تنگه که پیش از این حدود یک‌پنجم تجارت جهانی نفت و گاز مایع را جابه‌جا می‌کرد، عملاً به توقف کامل رسید.

از آن زمان، ایران در کنار عمان که در مقابل این آبراه قرار دارد، برای اعمال کنترل بر تنگه تلاش کرده است؛ ایران اعلام کرده که قصد دارد از کشتی‌هایی که از آن استفاده می‌کنند هزینه دریافت کند و با شناور‌هایی که از مسیر‌های تعریف‌شده خارج می‌شوند، مقابله می‌کند.

از روز پنجشنبه، ایالات متحده ایران را متهم کرده است که حداقل دو کشتی تجاری را با موشک یا پهپاد مورد اصابت قرار داده و در پاسخ، تأسیسات نظامی ایران را بمباران کرده است.

ایران نیز در مقابل، روز یکشنبه موشک‌ها و پهپاد‌هایی را به سمت سایت‌های نظامی آمریکا در کویت و بحرین پرتاب کرد و هر دو طرف یکدیگر را به نقض آتش‌بس متهم کردند.

این جنگ باعث افزایش تورم جهانی شده و ترامپ را پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای در ماه نوامبر که کنترل کنگره آمریکا را تعیین می‌کند، تحت فشار سیاسی داخلی قرار داده است.

روز دوشنبه، کاخ سفید اعلام کرد که ترامپ مجوز تعلیق موقت برخی از عوارض واردات کود فسفات از مراکش را صادر کرده است؛ چرا که کشاورزان آمریکایی با کمبود مواجه هستند و انتظار می‌رود محموله‌های کود از طریق تنگه هرمز تنها به تدریج به سطوح پیش از درگیری بازگردند.

ترامپ در دفتر بیضی به خبرنگاران گفت: «نشست در دوحه شاید مهم باشد، شاید هم نباشد. قرار است بفهمیم.»

در ایران، جایی که رهبری مذهبی از جنگ جان سالم به در برد، اما با خشم داخلی ناشی از اقتصاد آسیب‌دیده روبروست، دو نفر از اعضای سپاه پاسداران در آنچه این نیرو مت등 «یک تیراندازی تروریستی» توصیف کرد، در یک استان غربی کشته شدند.

توافق موقت بین ایالات متحده و ایران همچنین شامل پایان دادن به درگیری بین اسرائیل و گروه شبه‌نظامی حزب‌الله (تحت حمایت ایران) در لبنان است.

اما نبیه بری، رئیس قدرتمند پارلمان لبنان و متحد حزب‌الله، در مورد یک توافق چارچوب جداگانه که با میانجی‌گری آمریکا بین لبنان و اسرائیل برای توقف آن جنگ صورت می‌گیرد، تردید‌هایی را مطرح کرد.

تحلیلگران گفتند که این توافق با پیوند دادن عقب‌نشینی اسرائیل از جنوب لبنان به خلع سلاح حزب‌الله، خطر تثبیت یک بن‌بست را به همراه دارد.