تشدید کنترل ایران بر تنگه هرمز در سایه سوگواری برای رهبر فقید

رقابت دیپلماتیک و نظامی برای اعمال کنترل بر تنگه هرمز همزمان با مراسم سوگواری برای مرگ رهبر فقید جمهوری اسلامی ایران شدت گرفته است. برخی ناظران معتقدند میراث آیت‌الله خامنه‌ای در نهایت به قدرتِ تهران در تسلط بر این آبراه حیاتی و در نتیجه اقتصاد جهانی گره خورده است.

طی ۴۸ ساعت گذشته، همزمان با تجمعات انبوه در تهران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تلاش کرده است تا شکافِ ایجاد شده در کنترل انحصاری خود بر تنگه را پر کند. هفته گذشته، تعداد زیادی از کشتی‌ها که هفته‌ها در تنگه گیر کرده بودند، از مسیر جنوبیِ تحت حمایت آمریکا در نزدیکی سواحل عمان برای خروج استفاده کردند؛ اقدامی که ایران را در موقعیت کنترل مسیر شمالی (که کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرد و مین‌گذاری‌شده‌تر است) باقی گذاشت.

اگرچه امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، روز پنجشنبه با اعلام طرحی مشترک با بریتانیا برای اعزام نیروی دریایی جهت مین‌روبی مسیر جنوبی، تنش‌ها را افزایش داد، اما این طرح با مخالفت شدید وزارت خارجه ایران مواجه شد و آن را دخالتی «نالازم و غیرموجه» خواند. با این حال، روز شنبه دست‌کم هشت کشتی پس از هشدار‌های مستقیم سپاه پاسداران مجبور به تغییر مسیر شدند.

علاوه بر تغییرات میدانی، در جریان مراسم تشییع در تهران، ایران با استفاده از آیاتی از قرآن کریم هنگام ورود هیئت‌های کشور‌های حاشیه خلیج‌فارس، پیام‌هایی زیرکانه، اما غیرقابل‌انکار ارسال کرد. برای مثال، هنگام ادای احترام هیئت عربستان سعودی، آیاتی درباره «جنگ بدر» خوانده شد که به پیروزی مومنان بر کافران اشاره داشت؛ پیامی که به نوعی هشدار نسبت به عواقب حمایت از حملات آمریکا علیه ایران تلقی شد. به هیئت قطر نیز آیاتی با مضمون «بخشش» (سوره فتح) قرائت شد که به نظر می‌رسد اشاره‌ای به ضرورت جبران «خطای» حمایت از قدرت‌های غربی بوده است. همچنین در برخورد با ترکیه از آیاتی استفاده شد که برتری مجاهدین بر کسانی که «از جهاد عقب ماندند» را گوشزد می‌کرد و برای حزب‌الله لبنان نیز از آیاتی با مضمون «حزب‌الله پیروز است» استفاده شد.

در همین حال، داده‌های «مارین ترافیک» نشان می‌دهد که تردد از تنگه هرمز در ۲ ژوئیه، ۱۰ درصد نسبت به روز قبل کاهش یافته و مسیر تردد کشتی‌ها به سمت کریدور‌های ایرانی تغییر جهت داده است. دیپلماسیِ پشت پرده میان عمان، ایران و قدرت‌های غربی برای آینده حاکمیت بر تنگه نیز همچنان در جریان است، هرچند که ضرب‌الاجل ۶۰ روزه برای آتش‌بس، سایه تردید را بر آینده مذاکرات حفظ کرده است.