دیپلماسی دوستانه: چگونه رابطه اردوغان-ترامپ می‌تواند به ناتو کمک کند

ترکیه تلاش خواهد کرد تا از رابطه گرم میان رئیس‌جمهور خود، رجب طیب اردوغان، و رئیس‌جمهور ترامپ برای پل زدن بر اختلافات درون ناتو در جریان اجلاس پیش‌روی این پیمان نظامی در ترکیه استفاده کند؛ این اظهارات را هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، در مصاحبه اخیر با نیویورک تایمز بیان کرد.

۳۲ عضو سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) روز سه‌شنبه در آنکارا، پایتخت ترکیه، برای نشستی حساس درباره آینده این اتحاد فرا-آتلانتیک گرد هم می‌آیند.

تهدید‌های ترامپ برای کاهش نقش ایالات متحده در ناتو - یا خروج کامل از آن - باعث شده است که سایر اعضا به بررسی ترتیبات امنیتی جدید و بالقوه بپردازند. ترامپ همچنین متحدان ناتو را به دلیل حمایت نکردن از جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران - که بسیاری از آن شرکا با آن مخالفت کردند - به بی‌وفایی متهم کرده است.

در حالی که ترامپ مستقیماً از برخی رهبران ناتو انتقاد کرده است، اما روابط دوستانه‌ای را با اردوغان حفظ کرده و او را یک «دوست» و یک «رهبر بزرگ» نامیده است.

فیدان که یک هفته پیش از اجلاس با نیویورک تایمز صحبت می‌کرد، گفت رابطه آقای اردوغان با رئیس‌جمهور آمریکا می‌تواند به کاهش تنش‌ها در داخل ناتو کمک کند.

فیدان گفت: «این فقط مسئله اعتماد برای آقای ترامپ و مسئله دوستی است.» او افزود که ترکیه قصد دارد از این دوستی «برای نفع خیر بزرگ‌تر و برای کل خانواده ناتو» استفاده کند.

فیدان ۵۷ ساله، که رئیس سابق سرویس اطلاعاتی و از سال ۲۰۲۳ دیپلمات ارشد اردوغان است، هدایت سیاست‌های ترکیه در قبال بسیاری از بحران‌های جهانی از جمله جنگ‌های سوریه، غزه، ایران و - که به ناتو مرتبط‌تر است - اوکراین را بر عهده داشته است.

هاکان فیدان با تأمل بر موقعیت جغرافیایی ترکیه در میان خاورمیانه، اروپا و آسیا و همچنین جایگاه دیپلماتیک باز خود، با طیف وسیعی از شخصیت‌های خارجی روابط دارد. او تنها وزیر ناتو در این اجلاس خواهد بود که مستقیماً با مقامات ارشد ایالات متحده، ایران، روسیه، اوکراین و گروه شبه‌نظامی فلسطینی حماس صحبت می‌کند.

بخش بزرگی از اجلاس بر بودجه‌های نظامی تمرکز خواهد کرد، زیرا انتظار می‌رود متحدان پیشرفت خود را به سمت هدفِ صرف ۵ درصد از تولید ناخالص داخلی خود برای ارتش‌هایشان نشان دهند. آقای فیدان در این مصاحبه گفت که علیرغم تهدیدات ترامپ علیه ناتو، انتظار دارد آن بحث‌های فنی به آرامی پیش برود.

او گفت: «من هیچ مشکلی در این مورد نمی‌بینم.» وی افزود: «کلمات زیادی رد و بدل می‌شود، اما در عمل، هیچ چیز نمی‌تواند تغییر کند. نیرو‌ها همان‌جا هستند.»

او گفت که در میان ترکیه و سایر کشور‌های اروپایی، توافقی وجود دارد مبنی بر اینکه این اتحاد مهم است: «هیچ‌کس درباره ضرورت ناتو بحث نمی‌کند.».

اما انتقادات مداوم ترامپ باعث نگرانی برخی از مقامات ناتو شده است که ایالات متحده ممکن است در صورت حمله روسیه به یکی از اعضای اروپایی، از بند دفاع متقابل این اتحاد پیروی نکند.

ترامپ تهدید کرده است که نیرو‌های آمریکایی را از آلمان و جا‌های دیگر خارج می‌کند، موضوعی که بحث‌ها را در میان اروپایی‌ها درباره نحوه تقویت دفاع جمعی خود، تحت اتحادیه اروپا یا سایر گروه‌های پیشنهادی، تسریع کرده است.

فیدان چنین ایده‌هایی را یک «مشکل ساختاری در درون ناتو» دانست و استدلال کرد که افزایش همکاری‌های دفاعی در داخل اتحادیه اروپا، برخلاف تعهدات کشور‌های اروپایی به ناتو است.

او گفت ترکیه و اروپا باید یکدیگر را برای امنیت جمعی خود حیاتی ببینند. وی تصریح کرد: «ما نیز بخشی از اروپا هستیم و تا زمانی که در جغرافیای اروپایی برای تشکیل پلتفرم امنیتی خود با هم متحد نشویم، هرگز به اندازه کافی احساس امنیت نخواهیم کرد.»

ترکیه که مرز طولانی با ایران دارد و روابط دیپلماتیک با دولت آن حفظ کرده است، با جنگ ایالات متحده و اسرائیل مخالفت کرده و تلاش کرده است به میانجی‌گری برای پایان آن کمک کند.

فیدان نسبت به یادداشت تفاهمی که ماه گذشته بین ایالات متحده و ایران حاصل شد، با احتیاط خوش‌بین بود که منجر به صلحی پایدار شود. وی گفت: «از نظر اراده سیاسی، هر دو طرف در مورد اهداف نهایی بسیار جدی هستند.»

با این حال، او خاطرنشان کرد که توافق ۶۰ روزه، بسیاری از جزئیات بحث‌برانگیز از جمله برنامه هسته‌ای ایران، لغو تحریم‌ها علیه ایران و قوانینی که بر تنگه هرمز حاکم خواهد بود را به بحث‌های آینده واگذار کرده است.

فیدان اخیراً از سفری به روسیه بازگشته است، جایی که با مقامات ارشدی از جمله رئیس‌جمهور ولادیمیر پوتین دیدار کرد. فیدان گفت ترکیه مایل است مذاکرات جدیدی را با هدف پایان دادن به جنگ اوکراین تسهیل کند، اما انتظار وقوع قریب‌الوقوع آنها را ندارد.

وی گفت: «به طور کلی، نتیجه‌ای که به آن رسیدم این است که فکر می‌کنم آنها آماده مشارکت در بحث‌ها و گفت‌و‌گو‌ها هستند، اما ما به اهرم فشار آمریکا نیاز داریم. نکته مهم برای ما این است که شاهد نیت و تلاش واقعی و مخلصانه از سوی هر دو طرف برای صلح باشیم.»