آیا شما از میانگین سنی جهان پیرتر هستید یا جوان‌تر؟؛ بحران خاموش سالمندی در اقتصاد جهانی

در جایی از صفِ سنی تمام ۸ میلیارد انسان زنده امروز، نقطه‌ای وجود دارد که نام شما روی آن ثبت شده است.

این هفته، هم‌زمان با گرامیداشت روز جهانی جمعیت در ۱۱ ژوئیه توسط جهان، الجزیره آخرین آمار‌های بخش جمعیت سازمان ملل متحد را برای ساخت ابزاری که آن نقطه را پیدا می‌کند، تحلیل کرده است.

تاریخ تولد خود را وارد کنید و این ابزار تعاملی به شما می‌گوید چه درصدی از مردم جهان از شما جوان‌تر و چه درصدی از شما پیرتر هستند؛ هم به صورت درصد و هم به صورت تعداد افراد. شما می‌توانید این مقایسه را به یک کشور واحد تغییر دهید و جابه‌جا شدن موقعیت خود را تماشا کنید. همچنین می‌توانید در زمان به جلو سفر کنید تا ببینید چند دهه بعد، در حالی که جمعیت‌های اطرافتان پیر می‌شوند، شما در کجا قرار خواهید گرفت.

نتایج حاصله می‌تواند غافلگیرکننده باشد. فردی که در اولین روز از سال ۲۰۰۰ متولد شده و اکنون در اواسط دهه ۲۰ زندگی خود قرار دارد، در حال حاضر از بیش از ۴۴ درصد مردم جهان پیرتر است. با این حال، همین فرد از تقریباً سه چهارم جمعیت ژاپن – پیرترین کشور بزرگ جهان که سن فردِ نوعی در آن هم‌اکنون بالای ۵۰ سال است – جوان‌تر است.

خودتان آن را امتحان کنید:

جهان در حال پیرتر شدن است

پنجاه سال پیش، در سال ۱۹۷۶، میانگین سنی جمعیت جهان کمی کمتر از ۲۱ سال بود. این بدان معناست که از ۴.۱ میلیارد نفر جمعیت روی زمین در آن زمان، حدود نیمی از آنها زیر ۲۱ سال و نیمی دیگر بالای ۲۱ سال بودند. امروزه میانگین سنی ۳۱ سال است و سازمان ملل متحد پیش‌بینی می‌کند که این رقم تا سال ۲۰۵۰ به ۳۶ سال برسد. انسانِ نوعی به‌طور پیوسته در حال پیرتر شدن است.

نرخ جایگزینی چیست؟

موتور محرک این تغییر، باروری است. جمعیت‌شناسان آن را با استفاده از «نرخ کلی باروری» اندازه‌گیری می‌کنند؛ یعنی میانگین تعداد فرزندانی که یک زن در طول عمر خود با نرخ‌های فعلی زاد و ولد خواهد داشت. رقمی که بیش از همه اهمیت دارد، «نرخ جایگزینی» است که عموماً حدود ۲.۱ تولد به ازای هر زن در نظر گرفته می‌شود. این همان سطحی است که در آن یک نسل دقیقاً خود را جایگزین می‌کند و جمعیت را در بلندمدت، بدون مهاجرت، ثابت نگه می‌دارد. حاشیه اندکِ بالای عدد دو، مربوط به کودکانی است که به سن بزرگسالی نمی‌رسند.

نرخ جهانی باروری امروز حدود ۲.۲ است که به‌سختی بالاتر از نرخ جایگزینی قرار دارد و نسبت به رقم تقریبی پنج در دهه ۱۹۶۰ کاهش یافته است. سازمان ملل انتظار دارد که این نرخ در حدود اواسط این قرن به سطح جایگزینی برسد و پس از آن نیز به روند نزولی خود ادامه دهد. بیش از نیمی از تمام کشور‌ها هم‌اکنون پایین‌تر از سطح جایگزینی قرار دارند؛ از جمله چین، ایالات متحده، هند، ژاپن و بیشتر کشور‌های اروپایی.

به لحاظ عملی، نرخ باروریِ کمتر از حدِ جایگزینی بدین معناست که با گذشت زمان، هر نسل کوچک‌تر از نسل پیش از خود خواهد بود. نوزادان کمترِ امروز، به معنای نیروی کار بزرگسال کمتر در فرداست و سهمِ رو به رشدِ بازنشستگانی که باید توسط نیروی کارِ در حال کوچک‌شدن حمایت شوند. این همان فشاری است که اکنون سیستم‌های بازنشستگی، خدمات بهداشتی و بازار‌های کار از ایتالیا تا کره جنوبی با آن رو‌به‌رو هستند. به همین دلیل است که سالمندی جمعیت، بیش از اعداد و ارقام خام، به داستانِ جمعیت‌شناختیِ تعیین‌کننده در این قرن تبدیل شده است.

جهان در سال ۲۰۵۰ چگونه به نظر خواهد رسید؟

جمعیت جهان در طول ۱۰۰ سال گذشته چهار برابر شده و از ۲ میلیارد نفر در سال ۱۹۲۷ به بیش از ۸ میلیارد نفر در امروز رسیده است. این رشد تا حد زیادی می‌تواند به توسعه پزشکی مدرن و صنعتی‌شدن کشاورزی نسبت داده شود که منابع غذایی جهان را تقویت کردند.

اگرچه جمعیت جهان همچنان به رکورد‌های جدیدی دست می‌یابد، اما کارشناسان جمعیت‌شناسی اشاره کرده‌اند که نرخ رشد سالانه به طور مستمر به زیر ۱ درصد کاهش یافته است.

بر اساس برآورد‌های بخش جمعیت سازمان ملل متحد، جمعیت جهان پیش از آنکه رشد آن متوقف شود و در اواخر این قرن روند معکوس به خود بگیرد، تا سال ۲۰۵۰ به حدود ۹.۷ میلیارد نفر خواهد رسید. سازمان ملل انتظار دارد که جمعیت جهان در اواسط دهه ۲۰۸۰ به اوج خود یعنی حدود ۱۰.۳ میلیارد نفر برسد.

تا سال ۲۰۵۰ بیشتر مردم در کجا زندگی خواهند کرد؟

محل زندگی این افراد نیز در حال تغییر است. بر اساس آخرین پیش‌بینی‌های سازمان ملل متحد، ۱۰ کشور پرجمعیت جهان در سال ۲۰۵۰ به ترتیب هند، چین، نیجریه، ایالات متحده، پاکستان، اندونزی، برزیل، جمهوری دموکراتیک کنگو، اتیوپی و بنگلادش خواهند بود. هند با حدود ۱.۷ میلیارد نفر جمعیت، با فاصله زیاد در صدر باقی خواهد ماند، در حالی که جمعیت چین به حدود ۱.۳ میلیارد نفر کاهش یافته و روند انقباضی آن ادامه خواهد یافت.

پویانمایی زیر نشان می‌دهد که چگونه جمعیت جهان از ۲.۵ میلیارد نفر در سال ۱۹۵۰ به ۸ میلیارد نفر در سال ۲۰۲۲، سه برابر شده است.