آغاز اجلاس سران ناتو در ترکیه؛ صف‌آرایی نظامی اروپا زیر سایه هشدار‌های جدید ترامپ

رهبران ناتو روز‌های سه‌شنبه و چهارشنبه در آنکارا، ترکیه تشکیل جلسه می‌دهند.

این اجلاس در حالی آغاز می‌شود که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، فشار‌های خود را بر کشور‌های عضو در مورد هزینه‌های دفاعی تجدید کرده است. انتظار می‌رود کشور‌های اروپایی با قرارداد‌های نظامی جدید به ارزش میلیارد‌ها دلار به این فشار‌ها پاسخ دهند.

در اجلاس سال گذشته ناتو، اعضا موافقت کردند که هدف خود را به ۵ درصد از تولید ناخالص داخلی افزایش دهند: ۳.۵ درصد برای هزینه‌های نظامی تا سال ۲۰۳۵ و ۱.۵ درصد برای نیاز‌های مرتبط با امنیت.

چه کسانی حضور دارند و چه چیزی در خطر است؟

رهبران هر ۳۲ کشور عضو ناتو در اجلاس این هفته در ترکیه حضور دارند. دو رئیس کشور غیرعضو نیز در آنجا خواهند بود: ولودیمیر زلنسکی از اوکراین و لی جائه-میونگ از کره جنوبی.

استرالیا، ژاپن و نیوزیلند وزرای دفاع یا امور خارجه خود را اعزام می‌کنند؛ همان‌طور که کشور‌های خلیج فارس تحت تأثیر جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران یعنی بحرین، کویت، قطر و امارات متحده عربی نیز چنین می‌کنند. انتظار نمی‌رود احمد الشرع، رئیس‌جمهور سوریه در این اجلاس شرکت کند، اما او در حال برگزاری یک دیدار دوجانبه با ترامپ در آنکارا است.

آنچه ترامپ از متحدان ناتو می‌خواهد

ترامپ از زمان اولین مبارزات انتخاباتی خود، ارزش ناتو را زیر سؤال برده است. او استدلال می‌کرد که ایالات متحده سهم غیرمنصفانه‌ای از هزینه‌ها را به دوش می‌کشد. در آن زمان، تنها پنج کشور، دو درصد توافق‌شده از تولید ناخالص داخلی را صرف دفاع می‌کردند. سوالات او در مورد مسئولیت مشترک دفاعی، در سال‌های اخیر نتایجی را در داخل ائتلاف به همراه داشته است، زیرا کشور‌های عضو متعهد به افزایش بودجه دفاعی شده‌اند.

اوزگور اونلوهیسارچیکلی، مدیر منطقه‌ای صندوق مارشال آلمان در ترکیه، معتقد است که ناتو در سال جاری بر اجرای وعده‌های سال گذشته خود تمرکز خواهد کرد. وی گفت: «متحدان ناتو سال گذشته در لاهه تصمیم گرفتند هزینه‌های دفاعی خود را به ۵ درصد افزایش دهند و متحدان اروپایی برای ارتقای صنایع دفاعی خود دست به کار شدند. امسال در آنکارا بحث بر سر چگونگی تبدیل این هزینه‌ها به توانمندی‌ها خواهد بود؛ بنابراین ائتلاف قوی‌تر از سال گذشته است.».

اما پائولو فون شیراچ، رئیس مؤسسه سیاست جهانی، اشاره کرد که هرگونه افزایش توانمندی ناشی از افزایش هزینه‌ها سال‌ها فاصله دارد و گفت سفارش‌های بیشتر به معنای تجهیزات نظامی بیشتر است، اما در نهایت در آینده محقق می‌شود. او گفت: «شما می‌توانید هزینه‌های زیادی بکنید و چیز زیادی به دست نیاورید.»

آنچه اوکراین از این اجلاس نیاز دارد

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، روز چهارشنبه با ترامپ برای یک دیدار دوجانبه ملاقات می‌کند. اوکراین عضو ناتو نیست.

زلنسکی از دیدار رو در روی خود با رئیس‌جمهور آمریکا برای درخواست سامانه‌های پدافند هوایی پاتریوت اضافی استفاده خواهد کرد، زیرا حملات روسیه به شهر‌های اوکراین در حال تشدید است. حمله پهپادی به کیف، پایتخت اوکراین، صبح روز دوشنبه دست‌کم ۱۱ کشته برجای گذاشت.

جک واتلینگ، پژوهشگر ارشد در مؤسسه رویال یونایتد سرویسز گفت که اوکراین به دنبال حمایت مستمر سیاسی و فنی-نظامی از سوی اعضای پیمان است تا به روسیه سیگنال دهد «که این حمایت پایدار خواهد بود.» او گفت، ایده این بود که «به روسیه نشان داده شود هیچ کاهشی در ظرفیت دفاعی اوکراین در ۱۲ تا ۲۴ ماه آینده وجود نخواهد داشت.» واتلینگ می‌گوید: «رابطه مستقیمی بین تعداد رهگیر‌های عرضه شده به اوکراین و خساراتی که روسیه می‌تواند با موشک‌های بالستیک وارد کند وجود دارد.»

کشور‌های اروپایی برای حل چه مشکلی تلاش می‌کنند

قرارداد‌های میلیارد دلاری که انتظار می‌رود توسط کشور‌های اروپایی در این اجلاس اعلام شود، از نظر برخی تحلیلگران تلاش برای راضی نگه داشتن دولت ترامپ تلقی می‌شود.

وقتی کشور‌های اروپایی به جنگ علیه ایران نپیوستند، ترامپ اعلام کرد که پول آنها را نمی‌خواهد، بلکه فقط «وفاداری» آنها را می‌خواهد. او افزود که اگر این اجلاس به میزبانی رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه برگزار نمی‌شد، شاید در آن شرکت نمی‌کرد. ترکیه در سال‌های اخیر نه تنها هزینه‌های دفاعی خود را افزایش داده، بلکه به یکی از بزرگترین صادرکنندگان نظامی ناتو نیز تبدیل شده است.

در حال حاضر، لحن پیرامون هزینه‌های دفاعی تند باقی مانده است. در آستانه این اجلاس، ترامپ هزینه‌های دفاعی آلمان را «مضحک» خواند. صدراعظم فریدریش مرتس از بودجه کشورش دفاع کرد و گفت: «این بزرگترین تلاشی است که ما تاکنون برای تقویت توانمندی‌های دفاعی خود انجام داده‌ایم.»

در همین حال، ایالات متحده گامی فراتر از لفاظی‌ها برداشته و خروج تدریجی جنگنده‌ها، ناوشکن‌ها و زیردریایی‌ها از کشور‌های ناتو را اعلام کرده است. واتلینگ گفت: «پیاده‌نظام یا زره‌پوش کمتر ایالات متحده در اروپا بر پیام‌رسانی تأثیر دارد، اما اثر دیگری ندارد.»، اما او افزود: «خروج نیروی هوایی ایالات متحده تأثیر ملموس‌تری دارد.»

تحلیلگران گفتند سوال کلیدی این است که آیا این پیمان می‌تواند در میان این لفاظی‌ها و عقب‌نشینی‌ها، اتحاد خود را نشان دهد یا خیر.

فون شیراچ از مؤسسه سیاست جهانی گفت: «ارزش اصلی این اجلاس سیاسی است؛ این نشان می‌دهد که متحدان هنوز با هم گفت‌و‌گو می‌کنند، هنوز ملاقات می‌کنند، هنوز تلاش می‌کنند اتحاد خود را نشان دهند، حتی اگر اختلافات و تردید‌های اساسی از بین نرفته باشد. آنکارا بیشتر درباره اطمینان‌بخشی و سیگنال‌دهی است تا تغییرات ملموس و فوری در میدان عملیاتی.»