آیا جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، جمهوری اسلامی را قدرتمند کرد؟

همزمان با حضور گسترده سوگواران در مراسم تشییع پیکر آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر فقید ایران، فضای سیاسی کشور وارد مرحله‌ای تازه شده است. رهبران و فرماندهان جمهوری اسلامی اکنون در شرایطی متفاوت با گذشته، با اعتماد به نفسی برخاسته از تحولات اخیر، در مسیر دیپلماسی گام برمی‌دارند.

تغییر موازنه در مذاکرات

این حس رو به رشدِ بازگشت به جایگاه مقتدرانه، در مواضع ایران در مذاکرات با ایالات متحده منعکس شده است. این مذاکرات پس از امضای یادداشت تفاهم (MoU) ۱۴ ماده‌ای در ۱۷ ژوئن، شتاب بیشتری گرفته است. تهران تأکید دارد که اهرم‌های فشار خود بر اقتصاد جهانی و منابع انرژی – به‌ویژه کنترل بر تنگه هرمز – را حفظ خواهد کرد و همزمان بر پیوند آتش‌بس در خلیج فارس با دیگر تحولات منطقه‌ای اصرار می‌ورزد.

تحلیل ژئوپلیتیک

والی نصر، کارشناس مسائل ایران در دانشکده مطالعات بین‌المللی پیشرفته جان هاپکینز، معتقد است که تحولات اخیر، مسیر کشور را تغییر داده است. او می‌گوید: «با مداخله جنگ، یک چرخش تند و شدید رخ داد. این جنگ چنان بزرگ و مهم است که تصویر منطقه‌ای را به شدت پیچیده و بازتعریف کرده است.»

دکتر نصر می‌افزاید: «از برخی جهات، فضای تهدید نظامی از سر ایران برداشته شده و اعتماد به نفس فعلی ایران بازتاب همین موضوع است.» او اشاره می‌کند که ایالات متحده اکنون در موقعیتی قرار گرفته که باید به بحث درباره برچیدن تحریم‌ها، بازگرداندن دارایی‌های مسدود شده ایران و ایجاد صندوق‌های سرمایه‌گذاری بپردازد؛ اقداماتی که تا پیش از این دور از ذهن به نظر می‌رسید.

آینده اقتصادی و دیپلماتیک

یادداشت تفاهم (MoU) شامل معافیت‌های آمریکا برای ایران جهت فروش نفت، آزادسازی حدود ۱۲ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدود شده ایران، ایجاد یک صندوق بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری و رفع محدودیت‌های تجاری است که اقتصاد ایران را برای سال‌ها تحت فشار قرار داده بود.

این توافقات برای ایران نشان‌دهنده تغییری چشمگیر در بخت و اقبال دیپلماتیک است. اکنون تحلیل‌گران بر این باورند که تهران با تکیه بر این دستاوردها، در حال بازسازی روابط و تحکیم موقعیت خود در نظام بین‌الملل است. در همین حال، ناظران بین‌المللی انتظار دارند که با پیشرفت مذاکرات، نقش ایران به عنوان یک بازیگر کلیدی در امنیت انرژی و تحولات منطقه‌ای بیش از پیش تثبیت شود.