ترامپ در حال به‌دست آوردن اهرمِ غافلگیرکننده‌ای علیه ایران است

کاهش عظیم قیمت نفت در چند هفته گذشته به دولت ترامپ در مذاکرات جاری‌اش با ایران یک اهرم غیرمنتظره هدیه داده است.

با وجود یک نیروی دریایی و نیروی هوایی نابودشده، ایران در بهار قدرت اقتصادی قابل‌توجهی در اختیار داشت. این کشور با تهدید کشتی‌ها با پهپاد‌های دست‌ساز و قایق‌های تندروِ پر از مواد منفجره، عملاً تنگه هرمز را به روی تردد نفتکش‌ها بست. آن تهدیدِ مداوم قیمت نفت را در طول مارس، آوریل و مه بالا نگه داشت، قیمت بنزین را جهشی کرد و ذخایر جهانی نفت را به سطوحی خطرناک پایین فرستاد.

اما حالا، تنگه هرمز به‌تدریج در حال بازگشایی است. معامله‌گران نفت انتظار دارند کمبود تاریخی عرضه نفت به‌سرعت به یک مازاد بزرگ تبدیل شود، چون جهان با نفت خام پر می‌شود. به همین دلیل است که نفت برنت درست حدود ۷۰ دلار در هر بشکه در نوسان است و پایین‌تر از قیمتش در دو هفته قبل از جنگ معامله می‌شود — با وجود حمله به یک نفتکش در روز دوشنبه.

سطوح پایین ذخایر نفت خام همچنان یک نگرانی است، و بازار نفت دقیقاً هنوز آن‌جایی نیست که دولت ترامپ دوست دارد باشد. اما قیمتِ شوکه‌کننده پایین نفت فشار را از روی مذاکره‌کنندگان آمریکایی برای امضای یک توافق سریع و بالقوه یک‌طرفه به نفع ایران کم کرده است — و برای دولت ترامپ زمانِ بسیار لازم را خریده است.

از شوک تا مازاد

دولت ترامپ با یک دست بد بازی می‌کرد: جهان در طول جنگ ۱.۴ میلیارد بشکه از عرضه نفت را از دست داد، بنا بر جی‌پی‌مورگان، که ذخایر اضطراری و تجاری نفت خام را در پایین‌ترین سطح‌شان در چند دهه گذاشت. عرضه پایین قیمت بنزین را به بالاترین سطح چهار ساله راند — و اعتماد مصرف‌کننده را به پایین‌ترین سطح‌های ثبت‌شده.

پس در نظر گرفتن این‌که جهان ممکن است به‌زودی دوباره غرق در نفت شود گیج‌کننده است. اما دقیقاً همین چیزی است که تحلیلگران صنعت نفت انتظار دارند. با بازگشایی تنگه هرمز، ده‌ها میلیون بشکه نفت دوباره از خلیج فارس عبور می‌کند.

تنها مشکل: روشن نیست واقعاً کسی همه این نفت را می‌خواهد یا نه. تقاضا در طول جنگ سقوط کرد، چون قیمت‌ها جهش کرد و سوخت کمیاب بود. دنیا ماه‌ها را صرف یاد گرفتنِ این کرد که چگونه با سوخت محدود کار کند، ناتاشا کانیوا، رئیس راهبرد جهانی کالا‌ها در جی‌پی‌مورگان، گفت.

او افزود: «افزایش عرضه نفت در شُرف برخورد با بازاری است که، دست‌کم فعلاً، اصلاً به آن نیاز ندارد.»

تقاضای نفت شاید هرگز به جایی که قبل از جنگ بود برنگردد — به‌ویژه در چین و اروپا، که در طول بهار به یک موجِ برق‌رسانی شتاب‌گرفته رفتند.

آژانس بین‌المللی انرژی انتظار دارد تقاضا سال آینده فقط بسیار اندک بازیابی شود (حدود فقط ۲ میلیون بشکه در روز) در حالی که عرضه ۸ میلیون بشکه در روز جهش می‌کند. این، جهان را به‌طور معناداری با نفت بیش‌ازحد عرضه‌شده مواجه خواهد کرد.

به همین دلیل است که، سال آینده، نفت ۶۰ دلاری روی میز است، بنا بر جی‌پی‌مورگان. تا سال ۲۰۲۸، نفت می‌تواند به ۵۰ دلار در هر بشکه سقوط کند، کیِرن تامپکینز، اقتصاددان ارشد اقلیم و کالا‌ها در کپیتال اکونومیکس، گفت.

اوپک، در نبردی برای بقا، همچنین در حال بالا بردن تولید نفت است و می‌تواند اگر اعضای کلیدی (و ناراضی) مثل عراق خواسته‌شان را به کرسی بنشانند، شیر‌ها را تا نهایت باز کند. بالا بردن سقف‌های تولید اوپک می‌تواند قیمت نفت را به محدوده ۴۰ دلار مجبور کند، بنا بر ویکاس دویوِدی، راهبردشناس جهانی نفت و گاز در گروه مک‌کواری.

افت قیمت و مازاد عرضه‌ای در آن مقیاس می‌تواند ایالات متحده را دقیقاً به همان جایی برگرداند که قبل از جنگ شروع کرده بود — با قیمت‌های پایین و یک مازاد عظیم. این به مذاکره‌کنندگان آمریکایی موقعیتی به‌مراتب راحت‌تر می‌دهد، وقتی تلاش می‌کنند پایان دادن به درگیری با ایران را حل‌وفصل کنند.

مشکل ذخایر.

اما یک تفاوت کلیدی بین اکنون و دوره منتهی به جنگ وجود دارد: جهان ذخایر اضطراری و تجاریِ رکوردی خود را تقریباً به میزان ۴ میلیون بشکه در روز تخلیه کرد تا با بسته بودن تنگه کنار بیاید. حالا، آن ذخایر نفت خام در سطوحی خطرناک پایین هستند.

ذخیره راهبردی نفت آمریکا زیر ۳۲۶ میلیون بشکه نفت اضطراری قرار دارد، ۲۲٪ پایین‌تر از ۴۱۵ میلیون بشکه درست قبل از جنگ، بنا بر اداره اطلاعات انرژی آمریکا. این پایین‌ترین سطح از زمانی است که دولت ریگان در سال ۱۹۸۳ در حال پُر کردن ذخیره راهبردی بود.

چنین سطوح پایین نفت اضطراری خطر قرار دادن ایالات متحده در یک موقعیت متزلزل را دارد اگر لازم باشد به یک وضعیت اضطراری پاسخ دهد، از جمله آب‌وهوای شدید یا تنش‌های بیشتر با ایران.

سطوح پایین ذخایر تجاری شاید حتی نگران‌کننده‌تر باشد.

ذخایر در کوشینگِ اوکلاهما — که خودش را چهارراه خط‌لوله‌های آمریکا می‌نامد — ماه گذشته به زیر ۲۰ میلیون بشکه سقوط کرد، یک آستانه بحرانی، و هفته گذشته زیر همان آستانه بحرانی باقی ماند. یک مشکل فیزیکی وقتی پدید می‌آید که آن تاسیسات ذخیره‌سازی زیر ۲۰ میلیون بشکه فرو می‌روند: آنها به لجنِ کف مخزن‌ها می‌خورند و برای راندن نفت از طریق خط‌لوله‌ها تقلا می‌کنند.

ترامپ در روز‌های پیش از آن‌که یک یادداشت تفاهم با ایران امضا کند به آن مشکل اشاره کرد. او اذعان کرد که ذخایر پایین آمریکا می‌تواند یک «فاجعه اقتصادی» ایجاد کند که برایش مقایسه‌هایی با رئیس‌جمهور دوران رکود بزرگ، هربرت هوور، به همراه بیاورد.

مازاد جهانی نفت باید کمک کند ذخایر تجاری دوباره بالا بیاید، به‌ویژه اگر باقیِ جهان آن‌قدر زیاد به ایالات متحده به عنوان تولیدکننده نهاییِ نفت تکیه نکند. اما این ذخایر همچنان به‌طور بحرانی پایین باقی می‌مانند، و دولت سطح آنها را زیر نظر خواهد داشت، در حالی که ساعت برای یادداشت تفاهم ۶۰ روزه (MOU) پایین می‌آید.

معاون رئیس‌جمهور جی‌دی ونس هفته گذشته در جریان مصاحبه‌ای با مجری رسانه محافظه‌کار، مایکل نولز، به همین اندازه اذعان کرد.

ونس گفت: «فکر می‌کنم چیزی که رئیس‌جمهور به ما گفته این است که از این یادداشت تفاهم استفاده کنیم تا اقتصاد نفتی جهان را دوباره پُر کنیم، برخی ذخایر را دوباره پُر کنیم، و بعد ببینیم (دستِ ایران) کجاست.»

دستی که آمریکا بازی می‌کند شاید بی‌نقص نباشد. اما با کاهش قیمت‌ها و بالا خزیدنِ تولید، روزبه‌روز قوی‌تر می‌شود.